U-A (1938)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z U-A (1939))
Skocz do: nawigacja, szukaj
U-A
Klasa okręt podwodny
Typ Ay
Historia
Stocznia Germania
Zamówiony dla  Türk Deniz Kuvvetleri
Nazwa Batiray
 Kriegsmarine
Nazwa U-A
Wejście do służby 21 września 1939
Wycofanie ze służby maj 1944
Los okrętu samozatopiony 3 maja 1945
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność na powierzchni 1128 t
w zanurzeniu 1284 t
Długość 86,7 m
Szerokość 6,8 m
Zanurzenie 4,1 m
Napęd
silniki wysokoprężne o mocy 4600 KM
silniki elektryczne o mocy 1300 KM
Prędkość na powierzchni 18 w.
w zanurzeniu 8,4 w.
Zasięg na powierzchni 13100 Mm (10 w.)
w zanurzeniu 75 Mm (4 w.), 146 Mm (2 w.)
Uzbrojenie
działo 105 mm,
2 x 20 mm plot.
Wyrzutnie torpedowe 6 wt kal. 533 mm (zapas 12 torped)
Załoga 45

U-A, U A – niemiecki okręt podwodny z okresu II wojny światowej; jeden z grupy „obcych U-Bootów” – okrętów podwodnych przejętych przez niemiecką marynarkę wojenną, a wcześniej należących do flot innych państw[1].

Historia i służba[edytuj | edytuj kod]

Turecka marynarka wojenna przed wybuchem wojny zamówiła w Niemczech cztery okręty podwodne określane jako typ Ay. Konstrukcyjnie były one zbliżone do U-Bootów typu IX, ale uwzględniono dodatkowe wymagania odbiorcy. Pierwsza z jednostek o nazwie „Saldiray” dostarczona została Turcji w czerwcu 1939 roku, druga – „Batiray” w związku z wybuchem wojny została zarekwirowana przez Kriegsmarine[2]. (dwie pozostałe: „Atilay”, „Yildiray” budowane były w stoczniach tureckich przy udziale niemieckich specjalistów).

„Batiray” został włączony do niemieckiej marynarki wojennej pod oznaczeniem U-A pod koniec września 1939 roku. Służył w 7. Flotylli U-Bootów jako jednostka bojowa; od kwietnia 1941 roku w 2. Flotylli, w grudniu tegoż roku powrócił do 7. Flotylli.

Swoje pierwsze zadanie U-A pod dowództwem kmdr. ppor. Hansa Cohausza odbył w dniach 27 kwietnia - 9 maja 1940 r., przeprowadzając misję zaopatrzeniową dla walczących w Norwegii wojsk niemieckich (przewóz benzyny lotniczej do Trondheim)[3]. Dużym sukcesem zakończył się drugi, ponaddwumiesięczny (82 dni: 7 czerwca - 28 sierpnia 1940 r.) patrol bojowy, który zaczął się od zatopienia krążownika pomocniczego HMS „Andania” (13 950 BRT) 16 czerwca 1940 roku na północny zachód od Wysp Owczych w pozycji 62°36′00″N 15°09′00″W/62,600000 -15,150000. Następnie okręt skierowano ku wybrzeżom Afryki Zachodniej, gdzie zatopił jeszcze 6 statków - m.in. 26 czerwca na wysokości Gibraltaru norweski motorowiec „Crux” (3828 BRT); 14 lipca w pozycji 15°22′00″N 26°28′00″W/15,366667 -26,466667 norweski zbiornikowiec „Sarita” (5824 BRT) i 3 sierpnia w pozycji 11°20′00″N 21°00′00″W/11,333333 -21,000000 neutralny jugosłowiański „Rad” (4201 BRT), pobierając w międzyczasie paliwo, żywność i torpedy z niemieckiego rajdera „Pinguin”. Łącznie zatopiony tonaż wyniósł 40 706 BRT[4].

Po tym długotrwałym rejsie okręt poddano modernizacji i na trzeci patrol wypłynął dopiero 27 lutego 1941 r., pod dowództwem Hansa Eckermana. 8 marca U-A atakował konwój OB-293 (wspólnie z U-37, U-47, U-70 i U-99), uszkadzając lekko brytyjski frachtowiec „Dunaff Head” (5300 BRT). Wkrótce potem został zaatakowany bombami głębinowymi przez eskortujący konwój niszczyciel HMS „Wolverine” i doznał uszkodzeń, co spowodowało konieczność przerwania patrolu i powrotu do Lorient 18 marca 1941 r. (przez lata uważano, że ofiarą tego ataku padł U-47)[5].

Na kolejny patrol na Południowy Atlantyk okręt wyruszył 14 kwietnia 1941 r., jednak z powodu awarii bez żadnych sukcesów U-A powrócił do bazy już 26 kwietnia. Pech prześladował okręt również na piątym (16 maja - 30 sierpnia 1941 r.) - nie zatopiono żadnego statku przeciwnika[6].

Podczas szóstego patrolu (23 października - 24 grudnia 1941 r.), w dniu 1 grudnia U-A (nadal pod dowództwem Hansa Eckermana) został wraz z U-68 zaskoczony podczas pobierania paliwa z niemieckiego statku zaopatrzeniowego „Python” przez brytyjski ciężki krążownik HMS „Dorsetshire”. Oba okręty podwodne zanurzyły się i próbowały zaatakować krążownik (U-A wystrzelił aż 5 torped, nie uzyskując jednak żadnego trafienia), a po jego odpłynięciu wzięły udział w ratowaniu rozbitków z zatopionego zaopatrzeniowca (414 osób[7]). Każdy z U-Bootów wziął na pokład po 100 marynarzy, a resztę holowano w 10 łodziach ratunkowych do odległej o 5000 km Francji. Po przybyciu w rejon katastrofy kolejnych U-Bootów (U-124 i U-129) przenieśli się na nie rozbitkowie z łodzi i 4 okręty w położeniu nawodnym mogły płynąć nieco szybciej. Między 16 a 18 grudnia w okolicach Wysp Zielonego Przylądka do armady dołączyły 4 włoskie okręty podwodne, dostarczając zaopatrzenie U-Bootom i przejmując 260 rozbitków, co dało możliwość zanurzenia się w razie niebezpieczeństwa. Ta jedna z najciekawszych akcji ratowniczych przeprowadzonych przez okręty podwodne podczas II wojny światowej zakończyła się wielkim sukcesem Niemców - nie zginął żaden z 414 rozbitków[8].

Na przełomie 1941 i 1942 r. rozpoczęto przebudowę okrętu na prowizoryczny podwodny zbiornikowiec, w związku z odczuwalnym brakiem okrętów tego typu[9]. W takim charakterze w wiosną 1942 r. (14 marca - 24 kwietnia) okręt ten wziął udział (wraz z U-459 - pierwszym specjalnie skonstruowanym podwodnym zaopatrzeniowcem typu XIV) w ataku U-Bootów na żeglugę Sprzymierzonych u wschodnich wybrzeży USA (znów pod dowództwem Hansa Cohausza), zaopatrując w paliwo mające niewystarczający zasięg okręty typu VII[10].

W sierpniu 1942 r. został wycofany z służby bojowej (dowódcą był wówczas Friedrich Schäfer), od tego czasu służył w różnych flotyllach jako jednostka doświadczalna i szkolna, a 15 marca 1943 r. przeniesiono go do rezerwy[11]. U-A podczas służby odbył łącznie 9 patroli bojowych, podczas których zatopił 7 jednostek przeciwnika o łącznej pojemności 40 706 BRT (wszystkie podczas drugiego patrolu)[12]; dodatkowo uszkodził jeden statek (7524 BRT).

U-A został zatopiony przez załogę 3 maja 1945 roku w Kilonii. Wrak został później złomowany.

Przypisy

  1. Pozostałe to: U-B, U-C1, U-C2, U-D1, U-D2, U-D3, U-D4, U-D5, U-F1, U-F2, U-F3, UIT-22, UIT-23, UIT-24, UIT-25.
  2. K. Dönitz, 10 lat i 20 dni, Gdańsk 1999, s. 175.
  3. A. Perepeczko, U-Booty drugiej wojny światowej, Warszawa 2006, s. 196.
  4. C. Blair, Hitlera wojna U-Bootów, T. 1, Warszawa 1998, s. 191; A. Perepeczko, dz. cyt., s. 95-96.
  5. C. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 274-275.
  6. C. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 754.
  7. W tym załoga krążownika pomocniczego „Atlantis” zatopionego kilka dni wcześniej przez krążownik HMS „Devonshire”, uratowana przez U-126.
  8. C. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 433-434; K. Dönitz, dz. cyt., s. 207-208.
  9. A. Perepeczko, dz. cyt., s. 196.
  10. C. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 558-559, 759.
  11. C. Blair, Hitlera wojna U-Bootów, T. 2, Magnum, Warszawa 1999, s. 737.
  12. C. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 208, 739.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]