To jest dobry artykuł

USS Enterprise (CV-6)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
USS Enterprise (CV-6)
„Enterprise” przed wojną (1939)
„Enterprise” przed wojną (1939)
Historia
Stocznia Newport News
Położenie stępki 16 lipca 1934
Wodowanie 3 października 1936
 US Navy
Wejście do służby 12 maja 1938
Wycofanie ze służby 2 października 1956
Los okrętu złomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 19 800 ton

pełna: 27 500 ton

Długość całkowita 252 m
pokładu lotniczego 238,9 m
Szerokość 25,3 m
Zanurzenie 8,8 m
Napęd
4 turbiny parowe o mocy łącznej 125 000 KM, 9 kotłów parowych, 4 śruby
Prędkość 33,6 węzła
Zasięg 8220 Mm przy prędkości 20 w.
Uzbrojenie
8 dział plot 127 mm, 32-38 działek plot 20 mm (stan na 1942 rok)
Wyposażenie lotnicze
32 myśliwce F6F-3, 4 myśliwce F4U-1, 30 bombowców nurkujących SBD i 16 samolotów torpedowych TBF/TBM (stan na 1944 rok)
Załoga 2920 ludzi

USS Enterprise (CV-6)lotniskowiec amerykański z okresu II wojny światowej. Był to siódmy z rzędu okręt amerykański noszący nazwę Enterprise (Przedsięwzięcie). Lotniskowiec „Enterprise”, zwany popularnie Big E („duże E”), był prawdopodobnie najbardziej aktywnym amerykańskim okrętem podczas wojny, a zdaniem niektórych, w całej historii amerykańskiej floty, obok fregaty „Constitution”. Służył na Pacyfiku od początku do końca wojny z Japonią, uczestnicząc w niemal wszystkich głównych bitwach i kampaniach wojny na Pacyfiku. Został uhonorowany 20 gwiazdami za akcje bojowe – najczęściej spośród okrętów amerykańskich. Według oficjalnych statystyk[1], jego samoloty pokładowe i artyleria zestrzeliły 911 samolotów wroga; jego bombowce nurkujące i samoloty torpedowe zatopiły lub brały udział w zatopieniu 71 statków i okrętów, a uszkodziły dalsze 192.

Budowa[edytuj]

USS „Enterprise” został zamówiony jako druga jednostka dużych lotniskowców typu Yorktown, w ramach programu rozwoju floty z 1934 roku. Jego stępkę położono 16 lipca 1934 roku w stoczni Newport News Shipbuilding w Newport News, a wodowano go 3 października 1936 roku. Miał być wcielony do służby 12 maja 1938 roku jako szósty amerykański lotniskowiec, otrzymując znak taktyczny CV-6, jednak w wyniku awarii oddanie okrętu przedłużyło się i remont zakończono pod koniec 1938 roku (poprzez wymianę głównych przekładni redukcyjnych oraz ponad 1200 rurek kotłowych).

Modernizacje[edytuj]

Oprócz uzbrojenia artyleryjskiego w postaci 8 dział uniwersalnych kalibru 127 mm, które pozostało do końca służby, w toku wojny bezustannie zwiększano liczbę małokalibrowych działek przeciwlotniczych i wymieniano je na bardziej skuteczne. Początkowo okręt uzbrojony był w 16 poczwórnie sprzężonych działek przeciwlotniczych kalibru 28 mm (4 x IV) przed i za nadbudówką i 24 wielkokalibrowe karabiny maszynowe 12,7 mm M2, lecz od wiosny 1942 roku wkm-y zastąpiono przez 32 pojedyncze działka Oerlikon 20 mm. Tuż po bitwie o Midway w czerwcu 1942 roku okręt otrzymał dalsze 4 sprzężone działka 28 mm na dziobie (łącznie 20), a w sierpniu liczba działek 20 mm sięgnęła 38. W listopadzie 1942 roku działka kalibru 28 mm zastąpiono 16 znacznie skuteczniejszymi poczwórnie sprzężonymi armatami 40 mm Boforsa (4 x IV), a ogólna liczba działek 20 mm sięgnęła 46 („Enterprise” jako jedyny z lotniskowców typu Yorktown zdążył otrzymać Boforsy). Po remoncie i modernizacji w październiku 1943 roku ponownie rozbudowano uzbrojenie do 40 działek 40 mm (6 x IV, 8 x II) i 50 działek 20 mm. Dodatkowe działka w większości były montowane na sponsonach poniżej brzegów pokładu lotniczego. W końcu, po remoncie po uszkodzeniu we wrześniu 1945 roku, uzbrojenie małokalibrowe zwiększono do 54 działek 40 mm (11 x IV, 5 x II) i 32 działek 20 mm (16 x II).

W roku 1940 „Enterprise” jako jeden z pierwszych okrętów amerykańskich został wyposażony w radar dozoru powietrznego CXAM-1. Pod koniec 1942 roku otrzymał ponadto radar dozoru powietrznego SC-2, a jesienią 1943 roku CXAM-1 został zastąpiony przez radar dozoru powietrznego SK i radiowysokościomierz SM. Wtedy też okręt otrzymał dwa nowsze dalmierze kierowania ogniem Mark 37 zamiast Mark 33, a także zamontowano na burtach „bąble” polepszające ochronę przeciwtorpedową.

Oprócz dwóch katapult głównych H Mk II na pokładzie lotniczym na dziobie, „Enterprise” i pozostałe okręty typu Yorktown posiadały rzadko spotykane rozwiązanie – trzecią katapultę, umieszczoną w hangarze, pod pokładem, poprzecznie do osi kadłuba. Była ona wykorzystywana jedynie sporadycznie i w czerwcu 1942 roku ją zdemontowano. Katapulty umożliwiały start samolotów o masie do 3200 kg (samolot o masie 2500 kg był rozpędzany do prędkości 75 km/h); jesienią 1943 roku dwie katapulty pokładowe wymieniono na lepsze H 2-1 (masa samolotów do 5 ton).

Służba[edytuj]

Po wejściu do służby, z powodu awarii maszynowni, „Enterprise” faktycznie osiągnął gotowość dopiero pod koniec 1938 roku. Operował początkowo na krótko na atlantyckim wybrzeżu USA i w basenie Morza Karaibskiego. W kwietniu 1939 roku przerzucono go na Pacyfik, gdzie bazował najpierw w San Diego, a następnie w Pearl Harbor na Hawajach. W chwili wybuchu wojny USA z Japonią 7 grudnia 1941 roku, „Enterprise” znajdował się w morzu, wracając z misji dostarczenia samolotów 211. dywizjonu lotnictwa Marine Corps na wyspę Wake i kierując się na Hawaje.

Pierwszy etap działań wojennych[edytuj]

„Enterprise” wszedł do działań wojennych już rano 7 grudnia, gdy 18 startujących z jego pokładu bombowców SBD Dauntless, lecących dla przebazowania na wyspę Oʻahu, natknęło się na japońskie eskadry atakujące Pearl Harbor. W toku nierównej walki zestrzelono 5 z nich i 1 omyłkowo przez obronę przeciwlotniczą. Już po ataku, pozostałe samoloty „Enterprise” poszukiwały bezowocnie floty japońskiej. Podczas patroli bojowych w ciągu kolejnych dni, samolot SBD z „Enterprise” odnalazł i zatopił 10 grudnia japoński okręt podwodny I-70.

USS „Enterprise” podczas osłony rajdu Doolittle'a na Tokio, kwiecień 1942 r.

1 lutego 1942 roku grupa lotnicza z „Enterprise” w składzie zespołu TF 8 wzięła udział w ataku na cele na wyspach Kwajalein, Wotje i Maloelap (Wyspy Marshalla), zatapiając statek transportowy i okręt pomocniczy oraz uszkadzając 6 okrętów, w tym krążownik „Katori” i niszcząc liczne samoloty i instalacje naziemne. Na skutek kontrataku japońskich bombowców G3M, „Enterprise” odniósł niewielkie uszkodzenia od odłamków blisko wybuchających bomb. Po raz pierwszy też okręt zetknął się z atakiem samobójczym uszkodzonego samolotu japońskiego, który zniszczył jeden z samolotów na pokładzie i wywołał pożar. 24 lutego samoloty „Enterprise” dokonały ataku lotniska na wyspie Wake, a 4 marca celów na wyspie Marcus na środkowym Pacyfiku. Po odpoczynku w Pearl Harbour, 13 kwietnia 1942 roku „Enterprise” spotkał się z lotniskowcem „Hornet”, osłaniając 18 kwietnia start z „Horneta” 16 bombowców B-25 Mitchell, które dokonały następnie pierwszego nalotu na Tokio (rajd Doolittle'a).

Bitwa o Midway[edytuj]

Po powrocie do bazy Pearl Harbor, „Enterprise” został skierowany w celu wzmocnienia grupy lotniskowców operujących na Morzu Koralowym, jednakże z powodu zbyt dużego dystansu, nie dotarł tam na czas i nie wziął udziału w bitwie na Morzu Koralowym 4-8 maja 1942 roku.

28 maja 1942 roku „Enterprise” wypłynął w morze jako okręt flagowy kontradmirała Raymonda Spruance'a w składzie zespołu operacyjnego TF 16, w celu przeciwdziałania japońskiej flocie, zamierzającej uderzyć na wyspę Midway. Oprócz niego, w skład TF 16 wchodził lotniskowiec „Hornet”, 6 krążowników i 10 niszczycieli. W celu wsparcia zespołu, wysłano także drugi zespół TF 17 z lotniskowcem USS „Yorktown”. 4 czerwca 1942 roku doszło do powietrzno-morskiej bitwy o Midway, w wyniku której samoloty z amerykańskich lotniskowców doprowadziły do zniszczenia wszystkich 4 japońskich lotniskowców, biorących udział w bitwie. Bezpośrednio bombowce nurkujące z „Enterprise” zbombardowały lotniskowce „Kaga” i „Akagi”, brały też udział w ataku na lotniskowiec „Hiryū”, aczkolwiek nie uzyskały na nim trafień. Bitwa ta była zwrotnym punktem w walkach na Pacyfiku, po którym Japonia straciła inicjatywę i dużą część wyszkolonych pilotów lotnictwa morskiego. „Enterprise” nie odniósł uszkodzeń, chociaż utracił sporą część samolotów pokładowych; między innymi zniszczeniu uległ prawie cały dywizjon samolotów torpedowych VT-6 (11 z 14 samolotów), jako jeden z pierwszych atakujący japońskie okręty. W bitwie zaś zatonął jego bliźniaczy okręt „Yorktown”. Następnego dnia samoloty „Enterprise” uszkodziły japoński krążownik „Mikuma”, który następnie zatonął.

Bitwy w rejonie Wysp Salomona[edytuj]

Moment wybuchu bomby na pokładzie USS „Enterprise” podczas bitwy koło wschodnich Wysp Salomona 24 sierpnia 1942 r.[a]

Po miesiącu przerwy, „Enterprise” został skierowany 15 lipca 1942 roku na południowy Pacyfik, gdzie dołączył do zespołu operacyjnego TF 61, wspierającego 8 sierpnia desant morski na wyspie Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona. 24 sierpnia 1942 roku „Enterprise” wziął udział w powietrzno-morskiej bitwie koło wschodnich Wysp Salomona. Jego samoloty prowadziły rozpoznanie i wzięły udział w zatopieniu lekkiego lotniskowca „Ryūjō”[2]. Sam „Enterprise” padł ofiarą ataku samolotów z lotniskowców „Shōkaku” i „Zuikaku” i został uszkodzony 3 bezpośrednimi trafieniami bomb oraz kilkoma bliskimi wybuchami, odnosząc najpoważniejsze uszkodzenia z okrętów amerykańskich w tym starciu i tracąc 74 zabitych i 95 rannych. Jedna z bomb przebiła tylny podnośnik samolotów i wybuchła w hangarze, dwie wybuchły na pokładzie lotniczym. Załoga okrętu zdołała jednak opanować sytuację, mimo kilkustopniowego przechyłu i pożarów, i powrócił on do Pearl Harbor o własnych siłach.

Wybuch bomby u burty „Enterprise” podczas bitwy koło wysp Santa Cruz 26 października 1942 r.

Po remoncie w Pearl Harbor trwającym od 10 września do 16 października 1942 roku, „Enterprise” powrócił w skład grupy operacyjnej TF 61 na Wyspach Salomona. 26 października wziął udział w powietrzno-morskiej bitwie koło wysp Santa Cruz, w której jego samoloty ponownie prowadziły rozpoznanie, lecz zdołały także uszkodzić bombą i wyłączyć z akcji lekki lotniskowiec „Zuihō”. „Enterprise” z kolei ponownie został uszkodzony dwoma bombami samolotów ze „Shōkaku” i kilkoma bliskimi wybuchami, tracąc 44 zabitych i 75 rannych. Mimo to, zdołał przyjąć na pokład wracające po bitwie samoloty swoje i ciężej uszkodzonego, następnie zatopionego bliźniaczego „Horneta”. Po pośpiesznych i prowizorycznych naprawach w bazie Nouméa w Nowej Kaledonii, już 13 listopada samoloty „Enterprise” wzięły udział w bitwie pod Guadalcanalem, pomagając w zatopieniu unieruchomionego pancernika „Hiei”. Oprócz tego, w tym okresie samoloty „Enterprise” brały również udział w zatopieniu innych mniejszych okrętów.

Dalsze działania[edytuj]

Od lutego 1943 roku lotniskowiec operował przez trzy miesiące z bazy Espiritu Santo. 20 lipca 1943 roku „Enterprise” udał się do stoczni Puget Sound Naval Shipyard na remont połączony z modernizacją, z którego powrócił w listopadzie (m.in. wzmocniono uzbrojenie, ochronę przeciwtorpedową i zamontowano nowsze radary). Od 19 do 21 listopada „Enterprise” uczestniczył w zapewnianiu osłony lotniczej dla desantu Marines na atolach Tarawa i Makin. 26 listopada z jego pokładu wypuszczono po raz pierwszy myśliwce w nocy, do ataku na grupę japońskich bombowców. Od 29 stycznia do 3 lutego 1944 roku samoloty lotniskowca w składzie zespołu TF 58 bombardowały Wyspy Marshalla i wspierały lądowanie na atolu Kwajalein. 17 lutego w nocy 12 samolotów TBF Avenger z „Enterprise” zaatakowało bazę japońskiej floty w atolu Truk, dokonując po raz pierwszy nocnego ataku bombowego z lotniskowca, wyszukując cele za pomocą radaru. Atak ten spowodował 1/3 strat wywołanych przez akcję floty amerykańskiej przeciwko atolowi Truk 17-18 lutego.

Przez kolejne miesiące, „Enterprise” w składzie grup operacyjnych z innymi lotniskowcami wspierał desanty na wyspach Pacyfiku, w tym na Marianach, Saipanie, Rota i Guam. 19 i 20 czerwca 1944 roku, w składzie TF 58, „Enterprise” wziął udział w wielkiej lotniczo-morskiej bitwie na Morzu Filipińskim. 23-26 października wziął udział w bitwie w zatoce Leyte. Jego grupa lotnicza przyczyniła się do zatopienia m.in. superpancernika „Musashi”. W tym okresie i w ciągu najbliższych miesięcy lotniskowiec operował głównie w obszarze Filipin, a jego lotnictwo atakowało również Okinawę, a następnie inne cele na Wyspach Japońskich.

Atak kamikaze na USS „Enterprise”, 14 maja 1945 r.

Od 10 lutego 1945 roku „Enterprise” wspierał lądowanie i walki Marines na Iwo Jima. Cały czas biorąc udział w akcjach, 18 marca padł pierwszy raz ofiarą samobójczego ataku samolotu kamikaze, odnosząc lekkie uszkodzenia. Powrócił do akcji 5 kwietnia, wspierając operacje przeciw Okinawie. 11 kwietnia został poważniej uszkodzony atakiem kamikaze. Po naprawach w atolu Ulithi, 6 maja ponownie powrócił do akcji, przejmując rolę okrętu flagowego zespołu TF 58. 14 maja 1945 roku został jednak poważnie uszkodzony przez kamikaze, który zniszczył jego przedni podnośnik samolotów, zabijając 14 i raniąc 34 ludzi. 7 czerwca lotniskowiec przybył do remontu do Puget Sound Navy Yard, gdzie zastał go koniec wojny.

Po II wojnie światowej[edytuj]

Po wojnie, wyremontowany „Enterprise” brał udział w transporcie weteranów amerykańskich z Europy do USA (operacja Magic Carpet). 17 lutego 1947 roku okręt został przesunięty do rezerwy, jako okręt flagowy Atlantyckiej Floty Rezerwowej. W 1953 roku przeklasyfikowano „Enterprise” na lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych (CVS), bez żadnych modyfikacji. 2 października 1956 roku został wycofany ze służby. 1 lipca 1958 roku, w wyniku krótkowzrocznej decyzji, ten zasłużony dla marynarki amerykańskiej okręt sprzedano na złom, mimo starań zachowania go jako okrętu-muzeum (pomimo, że już kilka lat później przeznaczono na okręty-muzea kilka lotniskowców typu Essex). Złomowanie zakończono w maju 1960 roku. Oprócz 20 gwiazd za akcje bojowe, „Enterprise” został nagrodzony Pochwałą Prezydenta USA (Presidential Unit Citation), Pochwałą Marynarki USA (Navy Unit Commendation) i Proporcem Admiralicji Brytyjskiej (British Admiralty Pennant), jako jedyny okręt nie-brytyjski.

Dane taktyczno-techniczne[edytuj]

  • liczba samolotów: 70-91
    • orientacyjne składy grupy lotniczej (w nawiasie łączna liczba samolotów)[1]:
    • 1941 r.: 18 myśliwców F4F-3, 37 bombowców nurkujących SBD, 18 bombowców torpedowych TBD (73)
    • 1942 r.: 27 myśliwców F4F-4, 36 bombowców nurkujących SBD, 18 bombowców torpedowych TBD (81)
    • październik 1942 r.: 34 myśliwce F4F-4, 34 bombowców nurkujących SBD, 10 bombowców torpedowych TBF (78)
    • październik 1943 r.: 36 myśliwców F6F-3, 37 bombowców nurkujących SBD, 18 bombowców torpedowych TBF (91)
    • 1944 r.: 32 myśliwce F6F-3, 4 myśliwce F4U-1, 30 bombowców nurkujących SBD, 16 bombowców torpedowych TBF/TBM (82)
    • 1945 r.: 32 myśliwce F6F-5N, 21 bombowców torpedowych TBM-3D (53)

Uwagi

  1. Zdjęcie jest zazwyczaj przypisywane matowi Robertowi Fredricowi Readowi, który zginął trafiony odłamkiem tej bomby. W rzeczywistości jest to klatka z filmu z kamery starszego marynarza Mariona Riley'a.

Przypisy

  1. a b K. Zalewski: Lotniskowce typu Yorktown...
  2. Zbigniew Flisowski: Na wodach Guadalcanalu. Poznań: 1990. ISBN 83-210-0829-1.

Bibliografia[edytuj]