To jest dobry artykuł

USS Keokuk (1862)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z USS Keokuk (1863))
Skocz do: nawigacja, szukaj
USS Keokuk
Ilustracja
Wizja artystyczna „Keokuka”, od rufy (nieprawidłowe sześciokątne kazamaty)
Klasa okręt pancerny
Historia
Stocznia J.S. Underhill, Nowy Jork
Położenie stępki 1862
Wodowanie 6 grudnia 1862
 US Navy
Nazwa „Moodna”
USS „Keokuk”
Wejście do służby marzec 1863
Zatopiony 8 kwietnia 1863
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 840 t[1]
Długość 48,6 m (159′6")[2]
Szerokość 11 m
Zanurzenie 2,82 m[1]
Napęd
4-cylindrowa maszyna parowa pojedynczego rozprężania, 3 kotły parowe, 2 śruby
Prędkość 10 węzłów[1]
Uzbrojenie
2 działa 279 mm Dahlgrena (11 cali)
Załoga 92[3]

USS Keokukokręt pancerny marynarki amerykańskiej (Unii), z okresu wojny secesyjnej. Jedyny okręt swojego typu. Wszedł do służby w marcu 1863 roku, został zatopiony podczas swojej pierwszej akcji w kwietniu tego samego roku podczas szturmu na Charleston.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu wojny secesyjnej siły Konfederacji postanowiły zniwelować niekorzystny dla nich stosunek sił morskich poprzez budowę będących w tym czasie nowością na świecie jednostek opancerzonych (określanych oryginalnie zbiorczym terminem ironclad). Latem 1861 roku konfederaci rozpoczęli przebudowę fregaty „Merrimack” na okręt pancerny CSS „Virginia”. W odpowiedzi na te działania, Departament Marynarki Wojennej Unii kierowany przez Gideona Wellesa zdołał przeforsować w Kongresie własny program budowy okrętów pancernych i 3 sierpnia 1861 r. powołano radę do spraw budowy okrętów pancernych[4]. 7 sierpnia 1861 roku Departament Marynarki zwrócił się do przedstawicieli stoczni o opracowanie w ciągu 25 dni projektu takich okrętów[4]. Z siedemnastu projektów rada wybrała 16 września trzy, w tym najbardziej rewolucyjny okręt wieżowy USS „Monitor[a]. Wśród odrzuconych projektów znalazł się między innymi okręt o nietypowej konstrukcji opracowany przez Charlesa W. Whitneya z Nowego Jorku, który był już uprzednio zaproponowany przez niego 23 kwietnia tego roku (jako jeden z pierwszych amerykańskich projektów okrętów pancernych), lecz wówczas marynarka nie była jeszcze zainteresowana budową takich jednostek[4].

Pomimo odrzucenia w konkursie, Whitney nie zaprzestał prac nad swoim projektem, czego efektem było w końcu przyznanie mu przez Departament Marynarki kontraktu na budowę jednostki 18 marca 1862 roku (jako jedynej z pierwotnie odrzuconych)[5]. Na zmianę decyzji w stosunku do okrętu mógł wpłynąć fakt, że przypominał konstrukcją monitor, do których marynarka była entuzjastycznie nastawiona po debiucie „Monitora” w bitwie na Hampton Roads[5]. W stosunku do pierwotnego projektu Whitney zmienił formę kazamat z sześciokątnych na zaokrąglone i zgodził się przyspieszyć termin dostawy ze 150 do 120 dni[5].

Budowę kadłuba i maszyn okrętu Whitney zlecił stoczni J.S. Underhill z Nowego Jorku[2]. Budowa rozpoczęła się 14 kwietnia 1862 roku, wodowanie nastąpiło 6 grudnia 1862 roku. Okręt został dostarczony zamawiającemu 24 lutego 1863 roku[1] i wszedł do służby w marcu 1863 roku[3]. Początkowo miał nosić nazwę „Moodna” (dopływ rzeki Hudson), ostatecznie otrzymał nazwę „Keokuk” od miasta, nazwanego z kolei od wodza Indian Keokuka[3]. Koszt okrętu wyniósł 227 507,02 USD, lecz z powodu opóźnienia w budowie Whitney poniósł wysoką karę umowną[1].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Okręt miał nietypową i oryginalną konstrukcję, zbliżoną do monitorów przez kadłub o niskich burtach, mało wystających nad wodę, lecz nie miał wieży obrotowej. Część nadwodna miała formę skorupy żółwia, opadającej do wody. Zamiast wież, okręt posiadał dwie nieruchome pancerne kazamaty, w formie ściętych stożków, wewnątrz których znajdowało się po jednym odprzodowym gładkolufowym dziale Dahlgrena kalibru 279 mm (11 cali)[2]. Średnica kazamat u podstawy wynosiła 6,1 m (20 stóp)[2]. Działa były ruchome i można było z nich strzelać przez trzy strzelnice w każdej kazamacie, w kierunku do przodu lub na boki z przedniej kazamaty i do tyłu lub na boki z tylnej (kąt ostrzału ze strzelnic wynosił 8° w poziomie i 10° w pionie)[2]. Sterówka znajdowała się z tyłu pierwszej kazamaty, wystając ponad nią, nadto między kazamatami znajdował się pojedynczy komin[2].

Kadłub konstrukcji żelaznej był podzielony trzema wodoszczelnymi grodziami poprzecznymi[2]. Na dziobie i rufie grodzie, znajdujące się w odległości 6,1 m od stew, oddzielały zbiorniki balastowe, pozwalające na zmianę trymu oraz ewentualnie na zwiększenie zanurzenia o 30 cm dla obniżenia części wystającej ponad wodę[2]. Trzecia gródź znajdowała się przed kotłownią. Wyporność po zbudowaniu wyniosła 840 ton, przewyższając projektową o 172 tony[1] (w publikacjach podawana bywa wyporność 677 ton[3]). Przez to zanurzenie wyniosło 2,82 m, również o około 30 cm większe od projektowego[1]. Dodatkowo, okręt na dziobie miał 5-stopowy (1,5 m) podwodny taran[2].

Plan USS „Keokuk”
USS „Keokuk” w budowie (obraz)

Nietypowe, ale nie zdające egzaminu w praktyce, było również warstwowe opancerzenie okrętu. Jego główna warstwa miała grubość 4 cali (102 mm) i była zbudowana z ustawionych prostopadle do powierzchni pasów żelaznych grubości 1 cala (25 mm) przekładanych deskami dębowymi grubości 1¼ cala (32 mm)[2]. Warstwa ta była przykryta z zewnątrz dwiema warstwami cienkiej żelaznej blachy kotłowej, a od wewnątrz jedną warstwą blachy kotłowej. Ogółem pancerz miał grubość 5¾ cala (146 mm), lecz jego odporność była słaba[2]. Pancerz pokrywał część nadwodną i rozciągał się 91 cm (3 stopy) w dół poniżej linii wodnej[2].

Unikatowy w okręcie był również napęd – 4-cylindrowa maszyna parowa, napędzająca dwa wały (po dwa cylindry na wał)[1]. Pionowe cylindry miały średnicę 23 cale (584 mm) i skok 20 cali (508 mm)[1]. Parę dostarczały trzy kotły cylindryczne, umieszczone obok siebie. Okręt bezpośrednio napędzały dwie śruby o średnicy 7 stóp (2,1 m)[1].

Ogólnie, konstrukcja okrętu, pomimo oryginalności, nie zdała egzaminu i „Keokuk” uważany jest za jeden z najmniej udanych okrętów zbudowanych dla floty Unii[6].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Jedynym dowódcą był komandor por. (Commander) Alexander Rhind[3]. 11 marca 1863 roku okręt opuścił Nowy Jork i został skierowany do Południowoatlantyckiej Eskadry Blokady (South Atlantic Blockading Squadron) pod Charleston[3]. Po krótkiej naprawie w rejonie Hampton Roads, ponownie wyruszył na południe, osiągając Port Royal 26 marca[3]. 5 marca, przed atakiem na Charleston, „Keokuk” oznaczał bojami głębszy tor wodny przed portem[7]. Pierwszą i ostatnią akcją bojową okrętu był przeprowadzony wspólnie z monitorami atak na forty broniące portu Charleston 7 kwietnia 1863 roku. Atak zakończył się niepowodzeniem z powodu celnego ognia prowadzonego z fortów i wszystkie atakujące okręty zostały uszkodzone. „Keokuk” musiał ominąć uszkodzony monitor „Nahant” i znalazł się w pobliżu fortu Sumter (według różnych relacji, od 550 do 900 jardów), stając się celem ciężkiego ostrzału[8]. Okręt otrzymał około 90 trafień, z tego 19 w okolicy linii wodnej lub poniżej[7]. Jego pancerz okazał się niewystarczający – został wielokrotnie przebity i okręt zaczął nabierać wody. Szesnastu członków załogi łącznie z dowódcą odniosło rany; mimo to, nikt nie zginął na pokładzie[7]. „Keokuk” wycofał się z akcji i zakotwiczył na noc poza zasięgiem dział, gdzie jego załoga podejmowała wysiłki w celu utrzymania okrętu na wodzie, wspierana przez holownik „Dandelion”[7]. Eskadra Unii następnie również wycofała się spod Charleston. Rano, gdy wiatr wzmógł zalewanie okrętu, „Keokuk” zaczął tonąć i o 7.40 został opuszczony przez załogę, a około pół godziny później zatonął na płyciźnie koło wyspy Morris[3][7].

Wizja artystyczna bitwy pod Charlestonem – pierwszy z lewej „Keokuk”, w środku Fort Sumter (nr 6)

11-calowe działa Dahlgrena z wraku „Keokuka” zostały następnie wydobyte przez konfederatów i użyte w systemie obrony Charlestonu, stając się jednymi z najcięższych dział broniących miasta[1]. Jedno z nich jest zachowane w ogrodach White Point Gardens w Charleston[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Poza „Monitorem” wybrana została duża fregata pancerna „New Ironsides” i kanonierka „Galena”. Canney 1993 ↓, s. 8-10

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Canney 1993 ↓, s. 73.
  2. a b c d e f g h i j k l Canney 1993 ↓, s. 71.
  3. a b c d e f g h Keokuk I (Ironclad Steamer) w serwisie Dictionary of American Naval Fighting Ships [dostęp 23-2-2018]
  4. a b c Canney 1993 ↓, s. 8-10.
  5. a b c Canney 1993 ↓, s. 70.
  6. Konstam 2002 ↓, s. 44.
  7. a b c d e Tucker 2006 ↓, s. 244-248.
  8. Wilson 1897 ↓, s. 93.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]