Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sobór św. Włodzimierza w Kijowie, główny sobór Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego.

Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego (ukr. Українська Православна Церква Київського Патрiархату) – prawdopodobnie największa pod względem liczby wiernych Cerkiew prawosławna na Ukrainie i jednocześnie największa wspólnota religijna Ukrainy. W latach 1993-2018 Cerkiew niekanoniczna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wspólnoty chrześcijańskie pojawiły się na terytorium dzisiejszej Ukrainy już w starożytności. Na przełomie IV i V w. została schrystianizowana południowa część Krymu, zamieszkana przez ludność grecką. Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego (UKP PK) uważa się za spadkobiercę prawosławnej metropolii kijowskiej, którą założono w wyniku chrztu Rusi Kijowskiej w 988 r. W wyniku rozbicia dzielnicowego oraz zniszczenia i spadku znaczenia Kijowa podczas inwazji mongolskiej (1240 r.) siedzibę metropolitów kijowskich przeniesiono najpierw do Lwowa, a następnie na Wschód – do Włodzimierza nad Klaźmą (1299 r.), a potem do Moskwy (1325 r.). W 1458 r. dokonano podziału metropolii kijowskiej na dwie odrębne: litewską z siedzibą w Kijowie i moskiewską. Od tego czasu hierarchowie prawosławni z Moskwy przestali używać tytułu metropolitów kijowskich i całej Rusi. W 1596 r. miała miejsce unia brzeska, ale Kościół Prawosławny w Rzeczypospolitej nigdy nie uległ likwidacji – nie wydano żadnego aktu delegalizującego tę konfesję – i formalnie został wskrzeszony w 1620 r., co w 1632 r. oficjalnie uznał król Władysław Waza.

W 1686 r. metropolia kijowska, która do tej pory wchodziła w skład patriarchatu konstantynopolitańskiego, została podporządkowana Moskwie, gdy carscy dyplomaci przekupili ówczesnego sułtana osmańskiego, by ten wymógł na patriarsze wydanie dekretu przekazującego zwierzchność (formalnie tylko czasowo)[1]. Na początku XIX wieku Kijów stracił status metropolii i stał się zwykłą eparchią Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1990 r. zgodnie z decyzją Synodu Biskupów RKP ukraińskie diecezje utworzyły oddzielny egzarchat kościoła niezależny w sprawach administracyjnych pod równoważną nazwą UKP PM. Pod wpływem Aktu Niepodległości Ukrainy z sierpnia 1991 r. na Soborze UKP PM na początku listopada 1991 r. przyjęto postanowienie o autokefalii ukraińskiego prawosławia od RKP zgodnie z XXXIV Apostolskim Kanonem Prawosławnym (niezależność polityczna powinna ciągnąć za sobą niezależność kościoła). RKP nie zgodził się nadać Kijowowi autokefalii, co w praktyce wiązałoby się z utratą większości z gmin wyznaniowych kościoła, i w maju 1992 r. Sobór UKP PM zdjął pomysłodawcę secesji – metropolitę Filareta (Denysenkę) – ze stanowiska głowy ukraińskiego prawosławia. Ten uznał Sobór za nieważny w sensie prawa kanonicznego i rozpoczął rozmowy z UAKP na temat zjednoczenia obu kościołów. Na Wszechukraińskim Soborze Prawosławnym 25-26 czerwca 1992 r. doszło do zjednoczenia części parafii, które nadal uznawały zwierzchnictwo Filareta, z UAKP i powstania UKP PK. Patriarchą Kijowskim i Wszechukraińskim wybrano dotychczasowego przywódcę UAKP Mścisława. Po śmierci patriarchy w czerwcu 1993 r. doszło do secesji grupy jego zwolenników i odrodzenia UAKP. Nowym patriarchą UKP PK został metropolita czernihowski Bazyli (Romaniuk), który przyjął imię Włodzimierz. Po jego śmierci w lipcu 1995 r. patriarchą został Filaret. Również w tym wypadku miał miejsce pewien odwrót wiernych kościoła i przejście do UAKP (diecezje iwanofrankowsko-winnicka oraz buczacko-chmielnicka).

Pomimo faktu, że UKP PK nie działał legalnie w sensie prawa kanonicznego, to rozwijał się nie tylko w kraju (1996 r. – powrót do UKP PK diecezji iwanofrankowsko-winnickiej), ale i za granicą (utworzenie metropolii Europy Zachodniej i Kanady, trzech diecezji w Rosji: moskiewskiej, kursko-białogrodzkiej i tobolsko-jenisiejskiej; uznanie przez Kościół Prawdziwych Chrześcijan Prawosławnych Grecji (Starokalendarzyści) zwierzchności patriarchy kijowskiego; komunia z Macedońskim Kościołem Prawosławnym, również niekanonicznym).

W 2018 r. patriarcha konstantynopolitański otrzymał wniosek Rady Najwyższej Ukrainy o nadanie Cerkwi na Ukrainie autokefalii, co miałoby się odbyć poprzez odwołanie dekretu z 1686 r., by uniknąć konieczności uzyskania zgody patriarchy moskiewskiego. Wniosek poparli przedstawiciele niekanonicznej Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej, o możliwości przejścia do nowej Cerkwi mówiło się też w kontekście części hierarchów Cerkwi podległej patriarchatowi moskiewskiemu[1]. 7 września 2018 r. patriarcha konstantynopolitański Bartłomiej skierował do Kijowa swoich wysłanników (egzarchów) - biskupa Pamfilii Daniela i biskupa Edmonton Hilariona[2] - z zadaniem zbudowania cerkwi niezależnej od Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Cerkiew moskiewska skrytykowała tę decyzję jako naruszenie jej suwerenności[3] i zarzuciła Bartłomiejowi łamanie prawa kanonicznego[4], przewidując że będzie się z nią wiązał wzrost przemocy na Ukrainie w związku z możliwym rzekomym przejmowaniem moskiewskich cerkwi siłą i wbrew wiernym[5]. 11 października 2018 r. Patriarchat Konstantynopolitański ogłosił zdjęcie anatemy ze zwierzchnika Patriarchatu Kijowskiego Filareta, co oznaczało uznanie całej struktury za działającą legalnie w świetle kanonów cerkiewnych[6][7]. Następnego dnia przedstawiciele Kościoła wezwali wszystkie działające w granicach Ukrainy Cerkwie do podjęcia działań zjednoczeniowych[8]. Przedstawiciele patriarchatu konstantynopolitańskiego zaznaczyli też, że przejęcie kontroli nad metropolią kijowską przez moskiewskiego patriarchę było niezgodne z prawem kanonicznym. Patriarchat moskiewski przy wsparciu rosyjskiej dyplomacji usiłował bezskutecznie znaleźć poparcie dla zablokowania decyzji patriarchy Konstantynopola[5], po czym zerwał z nim stosunki i zabronił swoim wiernym i duchownym kontaktów liturgicznych z duchowieństwem podległym patriarsze konstantynopolitańskiemu[9].

Struktura wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Według danych ze stycznia 2005 r. w skład UKP PK wchodzą 3523 wspólnoty religijne zorganizowane w 31 diecezji, 36 klasztorów i 24 misje, w których przebywa 206 zakonników. Posługę kapłańską sprawuje 2693 duchownych. Kościół posiada 16 zakładów oświatowych, w których naukę pobiera 1,3 tys. uczniów i studentów, w tym 556 osób w formie zaocznej. UKP PK prowadzi 1086 szkół niedzielnych. Wydaje 25 periodyków, w tym Biuletyn Prawosławny (Kijów), Połtawskie Wiadomości Diecezjalne (Połtawa), Głos Prawosławia (Kijów), Kijowski Patriarchat (Kijów) czy Z Bogiem w sercu (Charków) .

Patriarchowie Kijowa[edytuj | edytuj kod]

Liczba wiernych[edytuj | edytuj kod]

Nie istnieją całkowicie wiarygodne dane dotyczące liczebności poszczególnych ukraińskich związków wyznaniowych[10][11][12]. W 2006 Centrum Razumkowa w sondażu oceniło liczbę wiernych Patriarchatu Kijowskiego na 14,9% całego społeczeństwa Ukrainy, co czyniłoby go największym związkiem wyznaniowym w kraju[13]. W sondażu Ukrainian Sociology Service z 2007 podano z kolei, że z Kościołem tym identyfikuje się 32,4% Ukraińców[12]. Zbliżone wyniki podało Centrum Razumkowa w kolejnym sondażu w 2014[14]. W 2012 wskazywano, że rywalizujące ze sobą Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego oraz Patriarchat Kijowski mają podobną liczbę wyznawców[15]. W 2015 według sondażu fundacji "Demokratyczni inicjatywy" do Cerkwi Kijowskiej należało 44,2% obywateli Ukrainy, przy czym sondaż nie objął Krymu i separatystycznej republiki ługańskiej[16]. Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego liczyła w tym okresie 5167 parafii i 62 klasztory, podczas gdy Cerkiew podległa patriarsze moskiewskiemu miała 12 348 parafii i 186 klasztorów[1].

Sam Kościół w 2011 oceniał liczbę swoich wiernych na ok. 10 mln osób[17]. Według analityk Ośrodka Studiów Wschodnich Katarzyny Jarzyńskiej w rzeczywistości przed Euromajdanem było ich szacunkowo od 4 do 8 mln, jednak po sukcesie Euromajdanu i podczas wojny w Donbasie liczba Ukraińców utożsamiających się z Patriarchatem Kijowskim wzrosła[14]. Przedstawiciele Kościoła twierdzą, że w tym okresie przejęli z rąk Patriarchatu Moskiewskiego około 30 cerkwi parafialnych[15]. W styczniu 2016 w sondażu grupy „Rejting” przynależność do Patriarchatu Kijowskiego zadeklarowało 32% Ukraińców; sondaż nie objął Krymu, Donbasu i republiki ługańskiej[18]. W czerwcu 2017 r. kolejny sondaż, przeprowadzony wspólnie przez pracownie KMYS, Rejting, SOCIS oraz Centrum Razumkowa wykazał, że z Patriarchatem Kijowskim identyfikowało się 39% prawosławnych obywateli Ukrainy (czyli wedle tego samego badania 68,3% wszystkich obywateli kraju), co dawało mu pierwsze miejsce wśród związków wyznaniowych – dla porównania 31% zadeklarowało, że jest po prostu wyznania prawosławnego, a 24,7% obywateli Ukrainy wskazało Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego[19].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wacław Radziwinowicz, Ukraińska Cerkiew odłącza się od Moskwy. Putin przegrywa wojnę o dusze Ukraińców, „wyborcza.pl”, 26 maja 2018 [dostęp 2018-07-27] (pol.).
  2. Piotr Sterlingow: Nowi egzarchowie na Ukrainie. cerkiew.pl, 7 września 2018. [dostęp 2018-09-08].
  3. Wacław Radziwinowicz, Wyborcza.pl, wyborcza.pl, 7 września 2018 [dostęp 2018-09-10].
  4. Заявление Священного Синода Русской Православной Церкви от 8 сентября 2018 года / Официальные документы / Патриархия.ru, Патриархия.ru [dostęp 2018-09-10] (ros.).
  5. a b Komary mutanty atakują, czyli rozłam w cerkwi i trzęsienie ziemi w Moskwie, TVN24.pl [dostęp 2018-10-18].
  6. Patriarchat Ekumeniczny rehabilituje Patriarchat Kijowski i Cerkiew autokefaliczną, „Ekumenizm.pl”, 12 października 2018 [dostęp 2018-10-12] (pol.).
  7. Jakub Oniszczuk (tłum.): Zarządzenia Patriarchatu Ekumenicznego z dnia 11 października 2018. cerkiew.pl, 12 października 2018. [dostęp 2018-10-13].
  8. УПЦ КП закликає єрархів УАПЦ та УПЦ (МП) приступити до підготовки Надзвичайного Об’єднавчого Собору, risu.org.ua [dostęp 2018-10-12] (ang.).
  9. Wiesław Romanowski, Czy Rosja wywoła nową wojnę, tym razem religijną?, 16 października 2018 [dostęp 2018-10-18] (pol.).
  10. Ukraiński Kościół Prawosławny wobec rewolucji i wojny | OSW, www.osw.waw.pl [dostęp 2016-03-01].
  11. Sparkle Design Studio, Вплив РПЦ в Україні пропорційний зовнішньополітичним уподобанням // Центр Разумкова, razumkov.org.ua [dostęp 2016-03-01].
  12. a b A. Szeptycki, Podziały religijne na Ukrainie, [w:] red. Solarz A., Schreiber H.: Religia w stosunkach międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 219-220. ​ISBN 978-83-235-0827-4​.
  13. Sparkle Design Studio, Опитування: Віруючим якої церкви, конфесії Ви себе вважаєте? // Центр Разумкова, razumkov.org.ua [dostęp 2016-03-01].
  14. a b Ukraińska gra patriarchy Cyryla | OSW, www.osw.waw.pl [dostęp 2016-03-01].
  15. a b Katya Kumkova, Kyiv Making Gains in Religious Dimension of the Ukrainian-Russian Conflict, „EurasiaNet”, 13 stycznia 2015 [dostęp 2016-03-01].
  16. Sondaż
  17. Ukrainian Orthodox Church – Kyivan Patriarchate, risu.org.ua [dostęp 2016-03-01].
  18. В Украине прихожан УПЦ КП больше, чем УПЦ (МП) – опрос, risu.org.ua [dostęp 2016-03-01].
  19. Опубликованы новые данные социологических исследований, которые свидетельствуют о дальнейшем росте популярности УПЦ КП в Украине и "потере позиций" УПЦ МП, www.portal-credo.ru [dostęp 2017-06-25].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]