Ukraina Słobodzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przybliżone położenie Ukrainy Słobodzkiej na mapie współczesnej Ukrainy
Terytoria pułków Ukrainy Słobodzkiej 1764. Zaznaczone współczesne granice państwowe i granice współczesnych obwodów Ukrainy.
Terytorium Hetmanatu (fiolet), Siczy (sepia) i Ukrainy Słobodzkiej (zieleń) w połowie XVIII wieku
Ukraina Słobodzka na mapie z 1802 r.

Ukraina Słobodzka (znana także jako Słobodszczyzna) – kraina historyczno-geograficzna na pograniczu północno-wschodniej Ukrainy i południowo-zachodniej Rosji. Były to ziemie wchodzące w skład Carstwa Rosyjskiego, na których formowały się służące carowi półautonomiczne pułki kozackie. Na terenach tych prowadzone było także od połowy XVII wieku osadnictwo chłopów ukraińskich z terenów Prawobrzeża.

Terytorium[edytuj]

Ziemie Ukrainy Słobodzkiej leżą obecnie na terenie obwodów obwodu charkowskiego (większa część), sumskiego, ługańskiego i donieckiego Ukrainy i obwodów kurskiego, biełgorodzkiego (iwanowskiego) i woroneskiego Federacji Rosyjskiej. Głównym miastem części ukraińskiej jest Charków.

Ukraina Słobodzka graniczyła na zachodzie z Hetmanatem, na południu z Zaporożem i Chanatem Krymskim, na północy z Ziemią Moskiewską, na wschodzie granicę stanowił Don.

Obejmowała część Wyżyny Środkoworosyjskiej, sąsiadującą z nią Wyżynę Doniecką, południowo-wschodnią część Niziny Naddnieprzańskiej, oraz niewielką część Wyżyny Donieckiej.

Osadnictwo[edytuj]

Na skutek zniszczeń związanych z walkami prowadzonymi w trakcie Powstania Chmielnickiego na Słobodczyznę zaczęła przenosić się ludność z należącego do Rzeczypospolitej Prawobrzeża. Na skutek tej kolonizacji powstały takie miejscowości jak Ostrogsk nad Cichą Sosną, Ochtyrka, Caroborysów, Gorodne, Lebiedyn, Boromla, Kołontajów, Krasnyj Kut założony przez osadników z Korsunia. W 1665 roku osadnicy założyli zaś miasteczko Marefa, a potem Żmijów. Najbardziej znanym miastem z tego terenu jest obecnie Charków, które założyło około 1654 roku trzydzieści siedem rodzin. Fakt zakładania miast przez ludność z terenów Ukrainy Prawobrzeżnej potwierdza toponimia - wiele nazw nowozakładanych miejscowości jest identyczna z nazwami istniejących miejscowości na Ukrainie Prawobrzeżnej. Kolonizacja ukraińska wzmogła się jeszcze w latach 70. XVII wieku gdy trwała wojna Rzeczypospolitej z Turcją. Kolonizacja moskiewska z północy była prowadzona równolegle, w związku z czym zdarzało się, że obok siebie funkcjonowały dwie miejscowości o tej samej nazwie zakładane przez osadników moskiewskich (rosyjskich) i ukraińskich (kozackich).

W latach 80. XVII wieku w związku z powodami ekonomicznymi i utrudnieniami na polu religijnym związanym z różnicami prawosławia moskiewskiego i ukraińskiego, rozpoczął się proces „ucieczki” osadników na Prawobrzeże, co miała powstrzymywać m.in. Linia Izjumska[1].

Administracja[edytuj]

Ukraina Słobodzka od lat 80. XVII wieku była podzielona na pięć terytoriów pułkowych:

Całość terytorium podporządkowane było wojewodzie biełgorodzkiemu.

Fortyfikowanie[edytuj]

Tereny te Moskwa zabezpieczała poprzez budowę linii obronnych, najpierw była to ufortyfikowana Linia biełgorodzka z 2 ćwierci XVII wieku, potem Linia Izjumska w latach 80. XVII w., a potem wraz z przesuwaniem się kolonizacji na południe Linia ukraińska na pocz. XVIII w. Linie te miały za zadanie powstrzymywać najazdy Tatarów z Chanatu krymskiego, które podążały na Moskwę m.in. szlakiem murawskim, kałmuckim i izjumskim. Z uwagi na stałe zagrożenie najazdami tatarskimi wiele miast Ukrainy Słobodzkiej miało fortyfikacje bastionowe.

Likwidacja autonomii[edytuj]

Struktura słobodzkich pułków kozackich została zlikwidowana przez Moskwę w 1765 roku, ich terytorium przekształcone w gubernię słobodzko-ukraińską ze stolicą w Charkowie, a starszyznę kozacką Słobodszczyzny włączono do rosyjskiego systemu rang.

Miasta[edytuj]

Najludniejsze miasta na Ukrainie Słobodzkiej współcześnie:

miasto populacja
(2015/16)
państwo obwód
1. Kharkiv-town-herb.svg Charków 1 448 933[2] Ukraina charkowski
2. Sumy-COA.PNG Sumy 269 978[3] Ukraina sumski
3. Kramatorsk gerb.png Kramatorsk 160 895[4] Ukraina doniecki
4. Coat of Arms of Sloviansk.png Słowiańsk 115 421[4] Ukraina doniecki
5. Coat of Arms of Bakhmut.png Bachmut 77 177[4] Ukraina doniecki
6. Coat of Arms of Rossosh (Voronezh oblast).png Rossosz 62 680 Rosja woroneski
7. Герб Изюма.png Izium 49 597[2] Ukraina charkowski
8. Okhtyrka-COA.png Ochtyrka[a] 48 806[3] Ukraina sumski
9. Coat of Arms of Alekseevka (Belgorod oblast).svg Aleksiejewka 38 566 Rosja biełgorodzki
10. Coat of Arms of Valuyki (Belgorod oblast).svg Wałujki 34 104 Rosja biełgorodzki

Uwagi

  1. Miasto traktowane także jako część Ukrainy Lewobrzeżnej, jako przynależne do województwa kijowskiego Korony Królestwa Polskiego do 1667 roku.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Natalia Jakowenko, Historia Ukrainy do 1795 roku, przeł. Anna Babiak-Owad, Katarzyna Kotyńska, Warszawa 2011 Wydawnictwo Naukowe PWN, ISBN 978-83-01-16763-9.
  • Маслійчук В., Слобідська Україна, Київ 2008.
  • Багалій Д. І., Історія Слобідської Укаїни, Харків 1990.
  • Сумцов М., Слобожане, Харків 2002.
  • Юркевич В., Еміграція на схід і залюднення Слобожанщини за Б. Хмельницького, Київ 1932.
  • Serczyk A. W., Historia Ukrainy, Wrocław 2001, s. 114-117; s. 136-138; s. 159-160.