Ukształtowanie powierzchni Tytana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa powierzchni Tytana – mozaika zdjęć w podczerwieni wykonanych przez sondę Cassini.

Na powierzchni Tytana, największego księżyca Saturna można wyróżnić następujące formacje geologiczne[1]:

Nazwa Tłumaczenie Znaczenie[2]
Cecha albedo Obszar wyróżniający się jasnością
Arcus, arcūs łuk Obiekt geograficzny o kształcie łuku
Collis, colles wzgórze Małe wzgórze lub wybrzuszenie terenu
Facula, faculae mała pochodnia Jasna plamka
Fluctus, fluctūs fala Teren zalewowy
Flumen, flumina rzeka Rzeka węglowodorów
Insula, insulae wyspa Wyspa na jeziorze
Crater krater krater uderzeniowy
Labyrinthus, labyrinthi labirynt kompleks dolin
Lacus, lacūs jezioro jezioro węglowodorów
Lacuna, lacunae dziura, luka Obniżenie terenu o nieregularnym, wyraźnym kształcie, zapewne suche dno jeziora
Macula, maculae plama Ciemna plama
Mare, maria morze Bardzo duże jezioro węglowodorów
Mons, montes góry Góry
Patera, paterae misa Krater z poszarpanym brzegiem, potencjalnie krater wulkaniczny
Planitia, planitiae równina Równina
Obrączki (duże formacje obrączkowe) Obiekt geograficzny o kształcie pierścienia
Regio, regiones obszar Duży obszar wyróżniający się kolorem lub jasnością wśród otaczających
Terra, terrae ziemia Wyróżniający się obszar
Unda, undae fala Pole wydm
Virga, virgae kreska Obiekt geograficzny o liniowym kształcie, wyróżniający się kolorem

Poniżej znajdują się spisy wymieniające poszczególne formy geologiczne, należące do każdej z kategorii.

Oficjalne nazwy cech powierzchni nadano niedawno, gdyż powierzchnia Tytana pozostawała praktycznie nieznana do misji sondy Cassini. Niektóre cechy powierzchni były nazwane wcześniej, te nazwy są wówczas zaznaczone.

Cechy albedo[edytuj]

Nazwy obszarów o wyróżniającym się jasnym lub ciemnym albedo pochodzą od świętych lub magicznych miejsc światowych mitologii i literatury.

Jasne albedo[edytuj]

Albedo Koordynaty Pochodzenie nazwy
Adiri  10°S 210°W/-10,000000 -210,000000 Adiri, melanezyjski raj
Dilmun  15°N 175°W/15,000000 -175,000000 Dilmun, sumeryjski raj
Quivira  0°N 15°W/0,000000 -15,000000 Quivira, legendarne miasto w południowo-zachodniej Ameryce
Tsegihi  40°S 10°W/-40,000000 -10,000000 Tsegihi, święte miejsce Nawahów
Xanadu  15°S 100°W/-15,000000 -100,000000 Xanadu, magiczna kraina w poemacie Kubla Chan Samuela Coleridge'a

Ciemne albedo[edytuj]

Albedo Koordynaty Pochodzenie nazwy
Aaru  10°N 340°W/10,000000 -340,000000 Aaru, egipski raj
Aztlan  10°S 20°W/-10,000000 -20,000000 Aztlán, mityczna ojczyzna Azteków
Belet  5°S 255°W/-5,000000 -255,000000 Belet, malajski raj
Ching-tu  30°S 205°W/-30,000000 -205,000000 Jingtu, raj w buddyzmie chińskim
Fensal  5°N 30°W/5,000000 -30,000000 Fensal, niebiański dwór w mitologii nordyckiej
Mezzoramia  70°S 0°E/-70,000000 -0,000000 Mezzoramia, oaza szczęścia w Afryce we włoskich legendach
Senkyo  5°S 320°W/-5,000000 -320,000000 Senkyo, japoński raj
Shangri-la  10°S 165°W/-10,000000 -165,000000 Shangri-La, tybetański raj

Arcus[edytuj]

Nazwy arcus pochodzą od bóstw szczęścia

Arcus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Hotei Arcus  28,0°S 79,0°W/-28,000000 -79,000000 Hotei, japoński bóg

Colles[edytuj]

Nazwy collis pochodzą od postaci z fantastycznego świata Śródziemia z powieści Tolkiena.

Collis Koordynaty Rozmiar Pochodzenie nazwy
Arwen Colles  7,5°S 260,0°W/-7,500000 -260,000000 64 Arwena, córka Elronda
Bilbo Colles  4,23°S 38,56°W/-4,230000 -38,560000 164 Bilbo Baggins, główny bohater powieści Hobbit, czyli tam i z powrotem
Faramir Colles  4,0°N 153,8°W/4,000000 -153,800000 82 Faramir, syn namiestnika Gondoru
Handir Colles  10,00°N 356,68°W/10,000000 -356,680000 100 Handir, wódz ludu Halethy
Nimloth Colles  11,86°S 151,30°W/-11,860000 -151,300000 90 Nimloth, małżonka Diora i królowa Doriathu

Faculae[edytuj]

Nazwy facula pochodzą od wysp na Ziemi, które nie są politycznie niezależne; nazwy grup faculae pochodzą od archipelagów na Ziemi.

Facula Koordynaty Pochodzenie nazwy
Antilia Faculae  11,0°S 187,0°W/-11,000000 -187,000000 Antillia, mityczny archipelag na Atlantyku
Bazaruto Facula  11,6°N 16,1°W/11,600000 -16,100000 Bazaruto, Mozambik
Coats Facula  11,1°S 29,2°W/-11,100000 -29,200000 Wyspa Coatsa, Kanada
Crete Facula  9,4°N 150,1°W/9,400000 -150,100000 Kreta, Grecja
Elba Facula  10,8°S 1,2°W/-10,800000 -1,200000 Elba, Włochy
Kerguelen Facula  5,4°S 151,0°W/-5,400000 -151,000000 Wyspy Kerguelena, Francja
Mindanao Facula  6,6°S 174,2°W/-6,600000 -174,200000 Mindanao, Filipiny
Nicobar Faculae  2,0°N 159,0°W/2,000000 -159,000000 Nikobary, Indie
Oahu Facula  5,0°N 166,7°W/5,000000 -166,700000 Oʻahu, Hawaje
Santorini Facula  2,4°N 145,6°W/2,400000 -145,600000 Santoryn, Grecja
Shikoku Facula  10,4°S 164,1°W/-10,400000 -164,100000 Sikoku, Japonia
Texel Facula  11,5°S 182,6°W/-11,500000 -182,600000 Texel, Holandia
Tortola Facula  8,8°N 143,1°W/8,800000 -143,100000 Tortola, Brytyjskie Wyspy Dziewicze
Vis Facula  7,0°N 138,4°W/7,000000 -138,400000 Vis, Chorwacja

Fluctus[edytuj]

Nazwy fluctus pochodzą od mitologicznych figur związanych z pięknem.

Fluctus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Ara Fluctus  39,8°N 118,4°W/39,800000 -118,400000 Ara Piękny, legendarny król Armenii
Leilah Fluctus  50,5°N 77,8°W/50,500000 -77,800000 Lajla, perska bogini
Mohini Fluctus  11,78°S 38,53°W/-11,780000 -38,530000 Mohini, postać z mitologii indyjskiej
Rohe Fluctus  47,30°N 37,75°W/47,300000 -37,750000 Rohe, maoryska bogini
Winia Fluctus  49,0°N 46,0°W/49,000000 -46,000000 Winia, indonezyjska pierwsza kobieta

Flumina[edytuj]

Nazwy flumina pochodzą od mitycznych rzek.

Flumina Koordynaty Pochodzenie nazwy
Elivagar Flumina  19,3°N 78,5°W/19,300000 -78,500000 Elivagar, grupa rzek w mitologii nordyckiej
Vid Flumina  72,90°N 242,25°W/72,900000 -242,250000 Jedna z rzek grupy Elivagar

Insula[edytuj]

Nazwy insula pochodzą od mitycznych wysp.

Insula Koordynaty Pochodzenie nazwy
Mayda Insula  79,1°N 312,2°W/79,100000 -312,200000 Mayda, legendarna wyspa na północnym Atlantyku

Kratery[edytuj]

Nazwy kraterów pochodzą od bóstw mądrości.

Krater Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Afekan  25,8°N 200,3°W/25,800000 -200,300000 115,0 Afekan, nowogwinejska bogini stworzycielka
Hano  40,3°N 345,1°W/40,300000 -345,100000 100,0 Hano, Bella Coola bogini nauki, wiedzy i magii
Ksa  14,0°N 65,4°W/14,000000 -65,400000 29,0 Ksa, bóg mądrości Lakotów i Oglala
Menrva  20,1°N 87,2°W/20,100000 -87,200000 392,0 Menrva, etruska bogini
Momoy  11,6°N 44,6°W/11,600000 -44,600000 40,0 Momoy, dla ludu Chumash bogini bogini magii, wiedzy i uzdrawiania
Selk  7,0°N 199,0°W/7,000000 -199,000000 80,0 Selk, mitologia egipska
Sinlap  11,3°N 16,0°W/11,300000 -16,000000 80,0 Sinlap, duch w wierzeniach Kachin
Soi  24,3°N 140,9°W/24,300000 -140,900000 75,0 Soi, melanezyjski bóg mądrości

Labrynthi[edytuj]

Nazwy labrynthus pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.

Labyrinthus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Sikun Labyrinthus  77,9°S 28,9°W/-77,900000 -28,900000 Planeta Sikun

Lacus[edytuj]

 Osobny artykuł: Jeziora na Tytanie.
Jeziora ciekłego metanu na Tytanie. Widok od Bolsena Lacus (po prawej) do Mackay Lacus (lewe górne).

Lacūs (l. mn. lacus jest stosowana w nomenklaturze geologicznej Tytana) to jeziora węglowodorów. Cechy powierzchni nazywane lacus są uważane za etanowo-metanowe jeziora. Ich nazwy pochodzą od jezior ziemskich.

Lacus Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Abaya Lacus  73,17°N 45,55°W/73,170000 -45,550000 65,0 Abbaja, Etiopia
Albano Lacus  65,9°N 236,4°W/65,900000 -236,400000 6,2 Albano, Włochy
Atitlán Lacus  69,3°N 238,8°W/69,300000 -238,800000 13,7 Atitlán, Gwatemala
Bolsena Lacus  75,75°N 10,28°W/75,750000 -10,280000 101,0 Bolsena, Włochy
Cardiel Lacus  70,2°N 206,5°W/70,200000 -206,500000 22,0 Cardiel, Argentyna
Cayuga Lacus  69,8°N 230,0°W/69,800000 -230,000000 22,7 Cayuga, Nowy Jork, USA
Feia Lacus  73,70°N 64,41°W/73,700000 -64,410000 47,0 Feia, Brazylia
Freeman Lacus  73,6°N 211,1°W/73,600000 -211,100000 26,0 Freeman, Indiana, USA
Hammar Lacus  48,60°N 308,29°W/48,600000 -308,290000 200 Hawr al-Hammar, Irak
Jingpo Lacus  73,0°N 336,0°W/73,000000 -336,000000 240,0 Jingpo, Chiny
Junín Lacus  66,9°N 236,9°W/66,900000 -236,900000 6,3 Junín, Peru
Kivu Lacus  87,0°N 121,0°W/87,000000 -121,000000 77,5 Kiwu, Rwanda i Demokratyczna Republika Konga
Koitere Lacus  79,40°N 36,14°W/79,400000 -36,140000 68,0 Koitere, Finlandia
Lanao Lacus  71,0°N 217,7°W/71,000000 -217,700000 34,5 Lanao, Filipiny
Ladoga Lacus  74,8°N 26,1°W/74,800000 -26,100000 110 Ładoga, Rosja
Logtak Lacus  70,8°N 226,1°W/70,800000 -226,100000 14,3 Logtak, Manipur, Indie
Mackay Lacus  78,32°N 97,53°W/78,320000 -97,530000 180,0 Mackay, Australia
Mývatn Lacus  78,19°N 135,28°W/78,190000 -135,280000 55,0 Mývatn, Islandia
Müggel Lacus  84,44°N 203,50°W/84,440000 -203,500000 170 Müggelsee, Niemcy
Neagh Lacus  81,11°N 32,16°W/81,110000 -32,160000 98,0 Lough Neagh, Irlandia Północna
Ohrid Lacus  71,8°N 221,9°W/71,800000 -221,900000 17,3 Jezioro Ochrydzkie, Macedonia/Albania
Oneida Lacus  76,14°N 131,83°W/76,140000 -131,830000 51,0 Oneida, USA
Ontario Lacus  72,0°S 183,0°W/-72,000000 -183,000000 235,0 Ontario, Kanada i USA
Sevan Lacus  69,7°N 225,6°W/69,700000 -225,600000 46,9 Sewan, Armenia
Sionascaig Lacus  41,52°S 278,12°W/-41,520000 -278,120000 143,2 Loch Sionascaig, Szkocja
Sotonera Lacus  76,75°N 17,49°W/76,750000 -17,490000 63,0 Sotonera, Hiszpania
Sparrow Lacus  84,3°N 64,7°W/84,300000 -64,700000 81,4 Sparrow, Kanada
Towada Lacus  71,4°N 244,2°W/71,400000 -244,200000 24 Towada, Japonia
Urmia Lacus  39,27°S 276,55°W/-39,270000 -276,550000 28,6 Urmia, Iran
Uvs Lacus  69,6°N 245,7°W/69,600000 -245,700000 26,9 Uvs, Mongolia
Vänern Lacus  70,4°N 223,1°W/70,400000 -223,100000 43,9 Wener, Szwecja
Waikare Lacus  81,6°N 126,0°W/81,600000 -126,000000 52,5 Waikare, Nowa Zelandia

Lacunae[edytuj]

Nazwy lacunae pochodzą od wyschniętych lub słonych jezior.

Lacuna Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Atacama Lacuna  68,2°N 227,6°W/68,200000 -227,600000 35,9 Atakama, Chile
Eyre Lacuna  72,6°N 225,1°W/72,600000 -225,100000 25,4 Eyre, Australia
Jerid Lacuna  66,7°N 221,0°W/66,700000 -221,000000 42,6 Wielki Szott, Tunezja
Kutch Lacuna  88,4°N 217,0°W/88,400000 -217,000000 175 Jezioro okresowe w dystrykcie Kaććh na granicy Indii i Pakistanu
Melrhir Lacuna  64,9°N 212,6°W/64,900000 -212,600000 23 Szatt Malghigh, Algieria
Nakuru Lacuna  65,81°N 94,00°W/65,810000 -94,000000 188 Nakuru, Kenia
Ngami Lacuna  66,7°N 213,9°W/66,700000 -213,900000 37,2 Ngami, Botswana
Racetrack Lacuna  66,1°N 224,9°W/66,100000 -224,900000 9,9 Racetrack Playa, Kalifornia, USA
Uyuni Lacuna  66,3°N 228,4°W/66,300000 -228,400000 27 Uyuni, Boliwia
Woytchugga Lacuna  68,88°N 109,00°W/68,880000 -109,000000 449 Woytchugga, Australia

Maculae[edytuj]

Nazwy maculae pochodzą od bóstw szczęścia, pokoju i harmonii w mitologiach świata.

Macula Koordynaty Pochodzenie nazwy
Eir Macula  24,0°S 114,7°W/-24,000000 -114,700000 Eir, nordycka bogini
Elpis Macula  31,2°N 27,0°W/31,200000 -27,000000 Elpis, grecka personifikacja nadziei
Ganesa Macula  50,0°N 87,3°W/50,000000 -87,300000 Ganeśa, hinduistyczny bóg
Omacatl Macula  17,6°N 37,2°W/17,600000 -37,200000 Omacatl, aztecki bóg
Polaznik Macula  41,1°S 280,4°W/-41,100000 -280,400000 Polaznik, słowiański bóg
Polelya Macula  50,0°N 56,0°W/50,000000 -56,000000 Polelya, słowiański bóg

Mare[edytuj]

Nazwy mare pochodzą od nazw potworów morskich w mitologiach świata.

Mare Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Kraken Mare  68,0°N 310,0°W/68,000000 -310,000000 1170,0 Kraken, nordycki potwór morski
Ligeia Mare  79,0°N 248,0°W/79,000000 -248,000000 500,0 Ligeja, jedna z syren w mitologii greckiej
Punga Mare  85,1°N 339,7°W/85,100000 -339,700000 380,0 Punga, maoryski przodek rekinów i jaszczurek

Montes[edytuj]

Nazwy montes pochodzą od nazw gór w fantastycznych powieściach Tolkiena. Według tych pism wszystkie niżej wymienione góry i pasma wznosiły się na kontynencie Śródziemia, oprócz Taniquetilu, najwyższego szczytu świata, wznoszącego się w Amanie.

Montes Koordynaty Średnica podstawy (km) Pochodzenie nazwy
Angmar Montes  10,0°S 221,9°W/-10,000000 -221,900000 230 Angmar, część pasma Gór Mglistych
Dolmed Montes  14,65°S 40,42°W/-14,650000 -40,420000 400 Dolmed, góra
Doom Mons  11,6°S 216,8°W/-11,600000 -216,800000 63 Orodruina, Góra Przeznaczenia
Echoriath Montes  7,4°S 213,8°W/-7,400000 -213,800000 930 Echoriath, pasmo górskie
Erebor Mons  4,97°S 36,23°W/-4,970000 -36,230000 50 Erebor, Samotna Góra
Gram Montes  9,9°S 207,9°W/-9,900000 -207,900000 260 Gram, góra
Irensaga Montes  5,68°S 212,71°W/-5,680000 -212,710000 194 Irensaga, góra
Merlock Montes  8,9°S 211,8°W/-8,900000 -211,800000 200 Merlock, góra
Mindolluin Montes  3,30°S 208,96°W/-3,300000 -208,960000 340 Mindolluina, góra
Misty Montes  56,80°N 62,44°W/56,800000 -62,440000 73 Góry Mgliste, pasmo górskie
Mithrim Montes  2,16°S 127,42°W/-2,160000 -127,420000 147 Ered Mithrin, pasmo górskie
Rerir Montes  4,8°S 212,1°W/-4,800000 -212,100000 370 Rerir, góra
Taniquetil Montes  3,67°S 213,26°W/-3,670000 -213,260000 130 Taniquetil, góra w Amanie

Obrączki (duże formacje obrączkowe)[edytuj]

Nazwy formacji obrączkowych pochodzą od bóstw mądrości w mitologiach świata.

Formacje obrączkowe Koordynaty Pochodzenie nazwy
Guabonito  10,9°S 150,8°W/-10,900000 -150,800000 Guabonito, taińska bogini morza
Nath  30,5°S 7,7°W/-30,500000 -7,700000 Nath, irlandzka bogini mądrości
Veles  2,0°N 137,3°W/2,000000 -137,300000 Weles, słowiański bóg

Paterae[edytuj]

Nazwy patera pochodzą od wysp na Ziemi, które nie są politycznie niezależne.

Patera Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Sotra Patera  14,54°S 40,00°W/-14,540000 -40,000000 40 Sotra, Norwegia

Planitia[edytuj]

Nazwy planitia pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.

Planitia Koordynaty Pochodzenie nazwy
Arrakis Planitia  78,4°S 117,0°W/-78,400000 -117,000000 Arrakis
Chusuk Planitia  5,0°S 23,5°W/-5,000000 -23,500000 Chusuk

Regio[edytuj]

Nazwy regio pochodzą od bóstwa szczęścia i pokoju.

Regio Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Concordia Regio  20°S 241°W/-20,000000 -241,000000 1500 Concordia, rzymska bogini harmonii
Hetpet Regio  22°S 292°W/-22,000000 -292,000000 1080 Hetpet, egipska personifikacja szczęścia
Hotei Regio  26,0°S 78,0°W/-26,000000 -78,000000 500 Budai, chiński buddyzm
Tui Regio  24,5°S 124,9°W/-24,500000 -124,900000 1200 Tui, mitologia chińska

Terra[edytuj]

Nazwy terra pochodzą od nazw krain szczęśliwości w mitologiach świata.

Terra Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Garotman Terra  13,5°S 348,0°W/-13,500000 -348,000000 970,0 Garotman, irański raj
Tollan Terra  6,4°N 322,7°W/6,400000 -322,700000 800,0 Tollan, aztecki raj
Yalaing Terra  19,5°S 324,0°W/-19,500000 -324,000000 980,0 Yalaing, australijski ląd dla dobrych dusz

Undae[edytuj]

Nazwy undae pochodzą od bóstw wiatru.

Undae Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Boreas Undae  6°S 215°W/-6,000000 -215,000000 260,0 Boreasz, grecki bóg północnego wiatru
Eurus Undae  7,5°S 210,3°W/-7,500000 -210,300000 220,0 Eurus, grecki bóg wschodniego wiatru
Notus Undae  10,0°S 211,1°W/-10,000000 -211,100000 530,0 Notus, grecki bóg południowego wiatru
Zephyrus Undae  8,5°S 217,1°W/-8,500000 -217,100000 130,0 Zefir, grecki bóg zachodniego wiatru

Virgae[edytuj]

Nazwy virgae pochodzą od bóstw deszczu w mitologiach świata.

Virga Koordynaty Pochodzenie nazwy
Bacab Virgae  19,0°S 151,0°W/-19,000000 -151,000000 Bacab, bóg deszczu w mitologii Majów
Hobal Virga  35,0°S 166,0°W/-35,000000 -166,000000 Hobal, arabski bóg deszczu
Kalseru Virga  36,0°S 137,0°W/-36,000000 -137,000000 Kalseru, bóg deszczu Aborygenów australijskich
Perkunas Virgae  27,0°S 162,0°W/-27,000000 -162,000000 Perkūnas, najwyższy bóg Bałtów
Shiwanni Virgae  25,0°S 32,0°W/-25,000000 -32,000000 Shiwanni, bóg deszczu w wierzeniach Zuni
Uanui Virgae  45,2°N 235,3°W/45,200000 -235,300000 Uanui, maoryski bóg deszczu

Formy geologiczne nieposiadające nazw oficjalnych[edytuj]

Ponieważ dokładny charakter wielu cech powierzchni pozostaje nieznany, wiele ukształtowań nie otrzymało nazw formalnych choć posiadają nazwy robocze. W większości przypadków nie są oceniane na podstawie różnic jasności i ciemności w świetle widzialnym lecz ze względu na zachmurzenie księżyca są obserwowane w podczerwieni. Sonda Cassini-Huygens rozpoczęła także wykonywanie części mapy Tytana za pomocą radaru.

Przykłady nazw nieoficjalnych:

  • Sierp: duży, ciemny obszar, w kształcie sierpa zaobserwowany przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a.
  • Pies i piłka oraz Głowa smoka: duże ciemne obszary okołorównikowe zaobserwowane przez Europejskie Obserwatorium Południowe za pomocą Very Large Telescope, nazwane ze względu na ich charakterystyczny kształt.
  • Kot Si-Si: ciemny obszar widoczny na obrazach radarowych, nazwany przez córkę jednego z naukowców gdy powiedziała że wygląda jak kot.

Przypisy

  1. Planetary Names: Titan (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06].
  2. Descriptor Terms (Feature Types). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06].