Ukształtowanie powierzchni Tytana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa powierzchni Tytana – mozaika zdjęć radarowych wykonanych przez sondę Cassini.

Na powierzchni Tytana, największego księżyca Saturna można wyróżnić następujące formacje geologiczne[1]:

Nazwa Tłumaczenie Znaczenie[2]
Cecha albedo Obszar wyróżniający się jasnością
Arcus, arcūs łuk Obiekt geograficzny o kształcie łuku
Collis, colles wzgórze Małe wzgórze lub wybrzuszenie terenu
Facula, faculae mała pochodnia Jasna plamka
Fluctus, fluctūs fala Teren zalewowy
Flumen, flumina rzeka Rzeka węglowodorów
Insula, insulae wyspa Wyspa na jeziorze
Crater krater krater uderzeniowy
Labyrinthus, labyrinthi labirynt kompleks dolin
Lacus, lacūs jezioro jezioro węglowodorów
Lacuna, lacunae dziura, luka Obniżenie terenu o nieregularnym, wyraźnym kształcie, zapewne suche dno jeziora
Macula, maculae plama Ciemna plama
Mare, maria morze Bardzo duże jezioro węglowodorów
Mons, montes góry Góry
Patera, paterae misa Krater z poszarpanym brzegiem, potencjalnie krater wulkaniczny
Planitia, planitiae równina Równina
Obrączki (duże formacje obrączkowe) Obiekt geograficzny o kształcie pierścienia
Regio, regiones obszar Duży obszar wyróżniający się kolorem lub jasnością wśród otaczających
Terra, terrae ziemia Wyróżniający się obszar
Unda, undae fala Pole wydm
Virga, virgae kreska Obiekt geograficzny o liniowym kształcie, wyróżniający się kolorem

Poniżej znajdują się spisy wymieniające poszczególne formy geologiczne, należące do każdej z kategorii.

Oficjalne nazwy cech powierzchni nadano niedawno, gdyż powierzchnia Tytana pozostawała praktycznie nieznana do misji sondy Cassini. Niektóre cechy powierzchni były nazwane wcześniej, te nazwy są wówczas zaznaczone.

Cechy albedo[edytuj | edytuj kod]

Nazwy obszarów o wyróżniającym się jasnym lub ciemnym albedo pochodzą od świętych lub magicznych miejsc światowych mitologii i literatury.

Jasne albedo[edytuj | edytuj kod]

Albedo Koordynaty Pochodzenie nazwy
Adiri 10 S; 210 W Adiri, melanezyjski raj
Dilmun 15 N; 175 W Dilmun, sumeryjski raj
Quivira 0 N; 15 W Quivira, legendarne miasto w południowo-zachodniej Ameryce
Tsegihi 40 S; 10 W Tsegihi, święte miejsce Nawahów
Xanadu 15 S; 100 W Xanadu, magiczna kraina w poemacie Kubla Chan Samuela Coleridge'a

Ciemne albedo[edytuj | edytuj kod]

Albedo Koordynaty Pochodzenie nazwy
Aaru 10 N; 340 W Aaru, egipski raj
Aztlan 10 S; 20 W Aztlán, mityczna ojczyzna Azteków
Belet 5 S; 255 W Belet, malajski raj
Ching-tu 30 S; 205 W Jingtu, raj w buddyzmie chińskim
Fensal 5 N; 30 W Fensal, niebiański dwór w mitologii nordyckiej
Mezzoramia 70 S; 0 W Mezzoramia, oaza szczęścia w Afryce we włoskich legendach
Senkyo 5 S; 320 W Senkyo, japoński raj
Shangri-la 10 S; 165 W Shangri-La, tybetański raj

Arcus[edytuj | edytuj kod]

Nazwy arcus pochodzą od bóstw szczęścia

Arcus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Hotei Arcus 28,0 S; 79,0 W Hotei, japoński bóg

Colles[edytuj | edytuj kod]

Nazwy collis pochodzą od postaci z fantastycznego świata Śródziemia z powieści Tolkiena.

Collis Koordynaty Rozmiar Pochodzenie nazwy
Arwen Colles 7,5 S; 260,0 W 64 Arwena, córka Elronda
Bilbo Colles 4,23 S; 38,56 W 164 Bilbo Baggins, główny bohater powieści Hobbit, czyli tam i z powrotem
Faramir Colles 4 N; 153,8 W 82 Faramir, syn namiestnika Gondoru
Handir Colles 10 N; 356,68 W 100 Handir, wódz ludu Halethy
Nimloth Colles 11,86 S; 151,3 W 90 Nimloth, małżonka Diora i królowa Doriathu

Faculae[edytuj | edytuj kod]

Nazwy facula pochodzą od wysp na Ziemi, które nie są politycznie niezależne; nazwy grup faculae pochodzą od archipelagów na Ziemi.

Facula Koordynaty Pochodzenie nazwy
Antilia Faculae 11,0 S; 187,0 W Antillia, mityczny archipelag na Atlantyku
Bazaruto Facula 11,6 N; 16,1 W Bazaruto, Mozambik
Coats Facula 11,1 S; 29,2 W Wyspa Coatsa, Kanada
Crete Facula 9,4 N; 150,1 W Kreta, Grecja
Elba Facula 10,8 S; 1,2 W Elba, Włochy
Kerguelen Facula 5,4 S; 151,0 W Wyspy Kerguelena, Francja
Mindanao Facula 6,6 S; 174,2 W Mindanao, Filipiny
Nicobar Faculae 2,0 N; 159,0 W Nikobary, Indie
Oahu Facula 5,0 N; 166,7 W Oʻahu, Hawaje
Santorini Facula 2,4 N; 145,6 W Santoryn, Grecja
Shikoku Facula 10,4 S; 164,1 W Sikoku, Japonia
Texel Facula 11,5 S; 182,6 W Texel, Holandia
Tortola Facula 8,8 N; 143,1 W Tortola, Brytyjskie Wyspy Dziewicze
Vis Facula 7,0 N; 138,4 W Vis, Chorwacja

Fluctus[edytuj | edytuj kod]

Nazwy fluctus pochodzą od mitologicznych figur związanych z pięknem.

Fluctus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Ara Fluctus 39,8 N; 118,4 W Ara Piękny, legendarny król Armenii
Leilah Fluctus 50,5 N; 77,8 W Lajla, perska bogini
Mohini Fluctus 11,78 S; 38,53 W Mohini, postać z mitologii indyjskiej
Rohe Fluctus 47,3 N; 37,75 W Rohe, maoryska bogini
Winia Fluctus 49,0 N; 46,0 W Winia, indonezyjska pierwsza kobieta

Flumina[edytuj | edytuj kod]

Nazwy flumina pochodzą od mitycznych rzek.

Flumina Koordynaty Pochodzenie nazwy
Elivagar Flumina 19,3 N; 78,5 W Elivagar, grupa rzek w mitologii nordyckiej
Vid Flumina 72,9 N; 242,25 W Jedna z rzek grupy Elivagar

Insula[edytuj | edytuj kod]

Nazwy insula pochodzą od mitycznych wysp.

Insula Koordynaty Pochodzenie nazwy
Mayda Insula 79,1 N; 312,2 W Mayda, legendarna wyspa na północnym Atlantyku

Kratery[edytuj | edytuj kod]

Nazwy kraterów pochodzą od bóstw mądrości.

Krater Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Afekan 25,8 N; 200,3 W 115,0 Afekan, nowogwinejska bogini stworzycielka
Hano 40,3 N; 345,1 W 100,0 Hano, Bella Coola bogini nauki, wiedzy i magii
Ksa 14,0 N; 65,4 W 29,0 Ksa, bóg mądrości Lakotów i Oglala
Menrva 20,1 N; 87,2 W 392,0 Menrva, etruska bogini
Momoy 11,6 N; 44,6 W 40,0 Momoy, dla ludu Chumash bogini bogini magii, wiedzy i uzdrawiania
Selk 7,0 N; 199,0 W 80,0 Selk, mitologia egipska
Sinlap 11,3 N; 16,0 W 80,0 Sinlap, duch w wierzeniach Kachin
Soi 24,3 N; 140,9 W 75,0 Soi, melanezyjski bóg mądrości

Labrynthi[edytuj | edytuj kod]

Nazwy labrynthus pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.

Labyrinthus Koordynaty Pochodzenie nazwy
Sikun Labyrinthus 77,9 S; 28,9 W Planeta Sikun

Lacus[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Jeziora na Tytanie.
Jeziora ciekłego metanu na Tytanie. Widok od Bolsena Lacus (po prawej) do Mackay Lacus (lewe górne).

Lacūs (l. mn. lacus jest stosowana w nomenklaturze geologicznej Tytana) to jeziora węglowodorów. Cechy powierzchni nazywane lacus są uważane za etanowo-metanowe jeziora. Ich nazwy pochodzą od jezior ziemskich.

Lacus Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Abaya Lacus 73,17 N; 45,55 W 65,0 Abbaja, Etiopia
Albano Lacus 65,9 N; 236,4 W 6,2 Albano, Włochy
Atitlán Lacus 69,3 N; 238,8 W 13,7 Atitlán, Gwatemala
Bolsena Lacus 75,75 N; 10,28 W 101,0 Bolsena, Włochy
Cardiel Lacus 70,2 N; 206,5 W 22,0 Cardiel, Argentyna
Cayuga Lacus 69,8 N; 230 W 22,7 Cayuga, Nowy Jork, USA
Feia Lacus 73,7 N; 64,41 W 47,0 Feia, Brazylia
Freeman Lacus 73,6 N; 211,1 W 26,0 Freeman, Indiana, USA
Hammar Lacus 48,6 N; 308,29 W 200 Hawr al-Hammar, Irak
Jingpo Lacus 73,0 N; 336,0 W 240,0 Jingpo, Chiny
Junín Lacus 66,9 N; 236,9 W 6,3 Junín, Peru
Kivu Lacus 87,0 N; 121,0 W 77,5 Kiwu, Rwanda i Demokratyczna Republika Konga
Koitere Lacus 79,4 N; 36,14 W 68,0 Koitere, Finlandia
Lanao Lacus 71 N; 217,7 W 34,5 Lanao, Filipiny
Ladoga Lacus 74,8 N; 26,1 W 110 Ładoga, Rosja
Logtak Lacus 70,8 N; 226,1 W 14,3 Logtak, Manipur, Indie
Mackay Lacus 78,32 N; 97,53 W 180,0 Mackay, Australia
Mývatn Lacus 78,19 N; 135,28 W 55,0 Mývatn, Islandia
Müggel Lacus 84,44 N; 203,5 W 170 Müggelsee, Niemcy
Neagh Lacus 81,11 N; 32,16 W 98,0 Lough Neagh, Irlandia Północna
Ohrid Lacus 71,8 N; 221,9 W 17,3 Jezioro Ochrydzkie, Macedonia/Albania
Oneida Lacus 76,14 N; 131,83 W 51,0 Oneida, USA
Ontario Lacus 72,0 S; 183,0 W 235,0 Ontario, Kanada i USA
Sevan Lacus 69,7 N; 225,6 W 46,9 Sewan, Armenia
Sionascaig Lacus 41,52 S; 278,12 W 143,2 Loch Sionascaig, Szkocja
Sotonera Lacus 76,75 N; 17,49 W 63,0 Sotonera, Hiszpania
Sparrow Lacus 84,3 N; 64,7 W 81,4 Sparrow, Kanada
Towada Lacus 71,4 N; 244,2 W 24 Towada, Japonia
Urmia Lacus 39,27 S; 276,55 W 28,6 Urmia, Iran
Uvs Lacus 69,6 N; 245,7 W 26,9 Uvs, Mongolia
Vänern Lacus 70,4 N; 223,1 W 43,9 Wener, Szwecja
Waikare Lacus 81,6 N; 126,0 W 52,5 Waikare, Nowa Zelandia

Lacunae[edytuj | edytuj kod]

Nazwy lacunae pochodzą od wyschniętych lub słonych jezior.

Lacuna Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Atacama Lacuna 68,2 N; 227,6 W 35,9 Atakama, Chile
Eyre Lacuna 72,6 N; 225,1 W 25,4 Eyre, Australia
Jerid Lacuna 66,7 N; 221 W 42,6 Wielki Szott, Tunezja
Kutch Lacuna 88,4 N; 217 W 175 Jezioro okresowe w dystrykcie Kaććh na granicy Indii i Pakistanu
Melrhir Lacuna 64,9 N; 212,6 W 23 Szatt Malghigh, Algieria
Nakuru Lacuna 65,81 N; 94 W 188 Nakuru, Kenia
Ngami Lacuna 66,7 N; 213,9 W 37,2 Ngami, Botswana
Racetrack Lacuna 66,1 N; 224,9 W 9,9 Racetrack Playa, Kalifornia, USA
Uyuni Lacuna 66,3 N; 228,4 W 27 Uyuni, Boliwia
Woytchugga Lacuna 68,88 N; 109 W 449 Woytchugga, Australia

Maculae[edytuj | edytuj kod]

Nazwy maculae pochodzą od bóstw szczęścia, pokoju i harmonii w mitologiach świata.

Macula Koordynaty Pochodzenie nazwy
Eir Macula 24,0 S; 114,7 W Eir, nordycka bogini
Elpis Macula 31,2 N; 27,0 W Elpis, grecka personifikacja nadziei
Ganesa Macula 50,0 N; 87,3 W Ganeśa, hinduistyczny bóg
Omacatl Macula 17,6 N; 37,2 W Omacatl, aztecki bóg
Polaznik Macula 41,1 S; 280,4 W Polaznik, słowiański bóg
Polelya Macula 50,0 N; 56,0 W Polelya, słowiański bóg

Mare[edytuj | edytuj kod]

Nazwy mare pochodzą od nazw potworów morskich w mitologiach świata.

Mare Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Kraken Mare 68,0 N; 310,0 W 1170,0 Kraken, nordycki potwór morski
Ligeia Mare 79,0 N; 248,0 W 500,0 Ligeja, jedna z syren w mitologii greckiej
Punga Mare 85,1 N; 339,7 W 380,0 Punga, maoryski przodek rekinów i jaszczurek

Montes[edytuj | edytuj kod]

Nazwy montes pochodzą od nazw gór w fantastycznych powieściach Tolkiena. Według tych pism wszystkie niżej wymienione góry i pasma wznosiły się na kontynencie Śródziemia, oprócz Taniquetilu, najwyższego szczytu świata, wznoszącego się w Amanie.

Montes Koordynaty Średnica podstawy (km) Pochodzenie nazwy
Angmar Montes 10 S; 221,9 W 230 Angmar, część pasma Gór Mglistych
Dolmed Montes 14,65 S; 40,42 W 400 Dolmed, góra
Doom Mons 11,6 S; 216,8 W 63 Orodruina, Góra Przeznaczenia
Echoriath Montes 7,4 S; 213,8 W 930 Echoriath, pasmo górskie
Erebor Mons 4,97 S; 36,23 W 50 Erebor, Samotna Góra
Gram Montes 9,9 S; 207,9 W 260 Gram, góra
Irensaga Montes 5,68 S; 212,71 W 194 Irensaga, góra
Merlock Montes 8,9 S; 211,8 W 200 Merlock, góra
Mindolluin Montes 3,3 S; 208,96 W 340 Mindolluina, góra
Misty Montes 56,8 N; 62,44 W 73 Góry Mgliste, pasmo górskie
Mithrim Montes 2,16 S; 127,42 W 147 Ered Mithrin, pasmo górskie
Rerir Montes 4,8 S; 212,1 W 370 Rerir, góra
Taniquetil Montes 3,67 S; 213,26 W 130 Taniquetil, góra w Amanie

Obrączki (duże formacje obrączkowe)[edytuj | edytuj kod]

Nazwy formacji obrączkowych pochodzą od bóstw mądrości w mitologiach świata.

Formacje obrączkowe Koordynaty Pochodzenie nazwy
Guabonito 10,9 S; 150,8 W Guabonito, taińska bogini morza
Nath 30,5 S; 7,7 W Nath, irlandzka bogini mądrości
Veles 2,0 N; 137,3 W Weles, słowiański bóg

Paterae[edytuj | edytuj kod]

Nazwy patera pochodzą od wysp na Ziemi, które nie są politycznie niezależne.

Patera Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Sotra Patera 14,54 S; 40 W 40 Sotra, Norwegia

Planitia[edytuj | edytuj kod]

Nazwy planitia pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.

Planitia Koordynaty Pochodzenie nazwy
Arrakis Planitia 78,4 S; 117,0 W Arrakis
Chusuk Planitia 5,0 S; 23,5 W Chusuk

Regio[edytuj | edytuj kod]

Nazwy regio pochodzą od bóstwa szczęścia i pokoju.

Regio Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Concordia Regio 20 S; 241 W 1500 Concordia, rzymska bogini harmonii
Hetpet Regio 22 S; 292 W 1080 Hetpet, egipska personifikacja szczęścia
Hotei Regio 26,0 S; 78,0 W 500 Budai, chiński buddyzm
Tui Regio 24,5 S; 124,9 W 1200 Tui, mitologia chińska

Terra[edytuj | edytuj kod]

Nazwy terra pochodzą od nazw krain szczęśliwości w mitologiach świata.

Terra Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Garotman Terra 13,5 S; 348 W 970,0 Garotman, irański raj
Tollan Terra 6,4 N; 322,7 W 800,0 Tollan, aztecki raj
Yalaing Terra 19,5 S; 324 W 980,0 Yalaing, australijski ląd dla dobrych dusz

Undae[edytuj | edytuj kod]

Nazwy undae pochodzą od bóstw wiatru.

Undae Koordynaty Średnica (km) Pochodzenie nazwy
Boreas Undae 6 S; 215 W 260,0 Boreasz, grecki bóg północnego wiatru
Eurus Undae 7,5 S; 210,3 W 220,0 Eurus, grecki bóg wschodniego wiatru
Notus Undae 10 S; 211,1 W 530,0 Notus, grecki bóg południowego wiatru
Zephyrus Undae 8,5 S; 217,1 W 130,0 Zefir, grecki bóg zachodniego wiatru

Virgae[edytuj | edytuj kod]

Nazwy virgae pochodzą od bóstw deszczu w mitologiach świata.

Virga Koordynaty Pochodzenie nazwy
Bacab Virgae 19,0 S; 151,0 W Bacab, bóg deszczu w mitologii Majów
Hobal Virga 35,0 S; 166,0 W Hobal, arabski bóg deszczu
Kalseru Virga 36,0 S; 137,0 W Kalseru, bóg deszczu Aborygenów australijskich
Perkunas Virgae 27,0 S; 162,0 W Perkūnas, najwyższy bóg Bałtów
Shiwanni Virgae 25,0 S; 32,0 W Shiwanni, bóg deszczu w wierzeniach Zuni
Uanui Virgae 45,2 N; 235,3 W Uanui, maoryski bóg deszczu

Formy geologiczne nieposiadające nazw oficjalnych[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ dokładny charakter wielu cech powierzchni pozostaje nieznany, wiele ukształtowań nie otrzymało nazw formalnych choć posiadają nazwy robocze. W większości przypadków nie są oceniane na podstawie różnic jasności i ciemności w świetle widzialnym lecz ze względu na zachmurzenie księżyca są obserwowane w podczerwieni. Sonda Cassini-Huygens rozpoczęła także wykonywanie części mapy Tytana za pomocą radaru.

Przykłady nazw nieoficjalnych:

  • Sierp: duży, ciemny obszar, w kształcie sierpa zaobserwowany przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a.
  • Pies i piłka oraz Głowa smoka: duże ciemne obszary okołorównikowe zaobserwowane przez Europejskie Obserwatorium Południowe za pomocą Very Large Telescope, nazwane ze względu na ich charakterystyczny kształt.
  • Kot Si-Si: ciemny obszar widoczny na obrazach radarowych, nazwany przez córkę jednego z naukowców gdy powiedziała że wygląda jak kot.

Przypisy

  1. Planetary Names: Titan (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06].
  2. Descriptor Terms (Feature Types). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06].