Ulica św. Elżbiety we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb wroclaw.svg Wrocław
ulica
św. Elżbiety
Stare Miasto
Długość: 86 m
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Kiełbaśnicza
Ikona ulica koniec T.svg ul. Odrzańska
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
ulica św. Elżbiety
ulica św. Elżbiety
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica św. Elżbiety
ulica św. Elżbiety
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
ulica św. Elżbiety
ulica św. Elżbiety
51°06′42,847″N 17°01′49,490″E/51,111902 17,030414

Ulica św. Elżbietyulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście. Łączy ulicę Odrzańską z ulicą Kiełbaśniczą. Ma 86 m długości[1][2][3]. Południową pierzeję ulicy zajmuje zabytkowy kościół garnizonowy pw. św. Elżbiety[2][3][4][5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia ulicy wiąże się z powstaniem na południe od jej dzisiejszego przebiegu kościoła św. Elżbiety i ukształtowania wokół niego placu przykościelnego. Do XIII wieku istniał tu wolny plac, a plan wzniesienia świątyni podjął książę Bolesław II Rogatka, syn Henryka II Pobożnego. Jego budowę rozpoczęto już na początku XIII wieku[2][6][3] (lata 1242-1248[3]). Początkowo do połowy XIV wieku był on zajęty przez zabudowę drewnianą[2][3], a w latach 1359-1458 zbudowano gotycki kościół murowany[3]. Później powstał cmentarz istniejący do 1773 r. (kiedy to wprowadzono zakaz chowania tu zmarłych)[2][3]. Na północ od niego postał pas posesji towarzyszących istniejącej tu parafii. Od 1293 istniała tu szkoła, dla potrzeb której w 1507 r. lub 1562 r. wybudowano nowy budynek, który przetrwał do 1835 r. (Elisabethanum). W 1538 r. przy kościele na terenie cmentarnym powstała jedna z pierwszych wrocławskich drukarń. W czasach nowożytnych powstała zachowana do dziś zabudowa obejmująca cztery kamienice pod numerami od 1 do 3 i gimnazjum Św. Elżbiety pod numerem 4. W budynkach obok szkoły mieszkali księża i nauczyciele. W środku długości ulicy w pierzei tej istniało przejście przecinające Stare Jatki[2][3].

Podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. świątynia mimo działań wojennych doznała stosunkowo niewiele uszkodzeń, podobnie jak domy po stronie północnej. Po wojnie świątynia zaczęła pełnić rolę kościoła garnizonowego[3].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy:

  • bezimienne, stosowano określenia między innymi takie jak: „koło kościoła św. Elżbiety”, „przy cmentarzu”, „za kościołem” itp.[3]
  • An der Elisabethkirche, do 1945 r.[1][3][7]
  • św. Elżbiety, od 1945 r.[1][3][7].

Wcześniejsza nazwa, podobnie jak współczesna, nawiązywała do położonej przy ulicy świątyni pw. św. Elżbiety i oznaczała ulicę z tyłu kościoła pod tym wezwaniem[7]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 94 z 20.12.1945 r.[1].

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 86 m[1] klasy dojazdowej[8].

Ulice i place powiązane z ulicą św. Elżbiety:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Ulica św. Elżbiety znajduje się obrębie Starego Miasta, w którym dominuje zabudowa mieszkalna i usługowa, ze szczególnym naciskiem na tworzenie miejsc centrotwórczych, przy równoczesnej ochronie zabytków i historycznego układu przestrzennego[11]. Północna pierzeja obejmuje zabudowę ciągłą, historyczną[12]. Natomiast południową stronę ulicy zajmuje kościół garnizonowy pw. św. Elżbiety[4][13][14].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica św. Elżbiety podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII-XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967 r.[5][15]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[16][17]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta[18]. Ochronę narzucają także miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, między innymi w zakresie zachowania określonych elementów budynków i kształtowania zabudowy[4].

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki:

obiekt, położenie powstanie, nr rej.[a] foto
pierzeja południowa
Kościół farny pw. św. Elżbiety, ob. kościół garnizonowy pw. św. Elżbiety
ul. św. Elżbiety[4][5][19][20]
pocz. XIV w., l. 1384-1387, poł. XV w., l. 1531-1535, 1598 r., l. 1856-1857 (renowacja)[4]
XII-XV w.[5]
A/1300/25 z dn. 23.10.1961[4][5][19][20] (z 26.11.1947 i z 23.10.1962[5])
Wrocław, kościół Św. Elżbiety, widok od północnego wschodu.jpg
pierzeja północna
Kamienica, ob. budynek Parafii Wojskowo-Cywilnej pw. św. Elżbiety
ul. św. Elżbiety 1-2[4][21][22]
ok. 1860 r.
gez, mpzp [4][21][22]
Wrocław, ul. Odrzańska - panoramio.jpg
Kamienica, ob. budynek biurowy - Urząd Miejski Wrocławia Zarząd Zasobu Komunalnego
ul. św. Elżbiety 3[4][23][22]
1835 r.
gez, mpzp [4][4][23][22]
Św. Elżbiety 4.PNG
Gimnazjum św. Elżbiety, ob. budynek biurowy
ul. św. Elżbiety 4[4][24][25][26] (ewangelickie[24]))
1560 r., 1835 r., l. 1873-1883, 1903 r.[4]
1835, 1873, 1883 r.[24]
A/992 z dn. 25.01.2007[4][24][25][26]
Wrocław - ulica Kiełbaśnicza 2015-12-25 12-52-42.JPG
zamknięcie zachodniej osi widokowej
Kamienica, ob. ART HOTEL - hotel
ul. Kiełbaśnicza 21-22[4][27][28]
ok. 1890 r., ok. 2000 r.
gez, mpzp[4][27][28]
Wrocław kamienica-postindustrialne.JPG
Kamienica, ob. Academus Pub & Apartments
ul. Kiełbaśnicza 23[4][27][29]
ok. 1870 r., l. 1997-1999
gez, mpzp[4][27][29]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 5545 (św. Elżbiety).
  2. a b c d e f Harasimowicz 2006 ↓, s. 886 (Św. Elżbiety).
  3. a b c d e f g h i j k l Antkowiak 1970 ↓, s. 49-51 (św. Elżbiety).
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r GEZ SIP 2019 ↓.
  5. a b c d e f NID 2018 ↓, s. 207.
  6. Harasimowicz 2006 ↓, s. 422-423 (Kościół Św. Elżbiety).
  7. a b c Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 13 (An der Elisabethkirche).
  8. Uchwała RMWr 2003 ↓, §12 ust. 10.
  9. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 3571-3573 (Odrzańska).
  10. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 1987 (Kiełbaśnicza).
  11. Uchwała RMWr 2003 ↓, §25 ust. 1, 2, 4.
  12. Uchwała RMWr 2003 ↓, §25 ust. 4.
  13. MP SIP 2019 ↓.
  14. Uchwała RMWr 2003 ↓, §26.
  15. GEZ 2019 ↓, poz. 68.
  16. NID 2013 ↓.
  17. MP 1994 ↓.
  18. wroclaw.pl 2018 ↓.
  19. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1490.
  20. a b Uchwała RMWr 2003 ↓, §26 ust. 4 pkt 1 lit. a.
  21. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1491.
  22. a b c d Uchwała RMWr 2003 ↓, §25 ust. 4 pkt 1 lit. b.
  23. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1492.
  24. a b c d NID 2018 ↓, s. 219.
  25. a b Uchwała RMWr 2003 ↓, § 25 ust. 4 pkt 1 lit. b.
  26. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1493.
  27. a b c d Uchwała RMWr 2003 ↓, § 24 ust. 4 pkt. 1 lit. b.
  28. a b GEZ 2019 ↓, poz. 3078.
  29. a b GEZ 2019 ↓, poz. 3079.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zygmunt Antkowiak, Ulice i place Wrocławia, Wrocław-Warszawa-Kraków, seria: Biblioteka Wrocławska, tom 11, Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, Zam nr A/185/70 (C-9) (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 18 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  3. Gminna Ewidencja Zabytków - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  4. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  5. Mapa podstawowa - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  6. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  7. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  8. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  9. Uchwała X/202/03 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego centralnej części obszaru Starego Miasta rejonu RYNKU i PLACU SOLNEGO - część "A", „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 14 sierpnia 2003 r. Nr 126, poz.2251; Biuletyn Urzędowy RMW z 30 czerwca 2003 r. Nr 6, poz.167., Wrocław , 2 czerwca 2003 [dostęp 2019-05-30] (pol.).
  10. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  11. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice Wykaz dróg w zarządzie ZDiUM”, Ewa Iwanska, sporządziła ZDJOGA/NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 7 maja 2019 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  12. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2018 [dostęp 2019-01-25] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Elżbiety, św. [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-06-04] (pol.).
  • ul. Elżbiety, św. [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici), ID: 586140 [dostęp 2019-06-04] (pol.).
  • ul. św. Elżbiety, wikimapia.org [dostęp 2019-06-04] (pol.).