Ulica św. Elżbiety we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica św. Elżbiety
Stare Miasto
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Długość 86 m
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Kiełbaśnicza
Ikona ulica koniec T.svg ul. Odrzańska
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa konturowa Wrocławia, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „ulica św. Elżbiety”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „ulica św. Elżbiety”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „ulica św. Elżbiety”
51°06′42,847″N 17°01′49,490″E/51,111902 17,030414

Ulica św. Elżbietyulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście. Łączy ulicę Odrzańską z ulicą Kiełbaśniczą. Ma 86 m długości[1][2][3]. Południową pierzeję ulicy zajmuje zabytkowy kościół garnizonowy pw. św. Elżbiety[2][3][4][5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia ulicy wiąże się z powstaniem na południe od jej dzisiejszego przebiegu kościoła św. Elżbiety i ukształtowania wokół niego placu przykościelnego. Do XIII wieku istniał tu wolny plac, a plan wzniesienia świątyni podjął książę Bolesław II Rogatka, syn Henryka II Pobożnego. Jego budowę rozpoczęto już na początku XIII wieku[2][6][3] (lata 1242-1248[3]). Początkowo do połowy XIV wieku był on zajęty przez zabudowę drewnianą[2][3], a w latach 1359-1458 zbudowano gotycki kościół murowany[3]. Później powstał cmentarz istniejący do 1773 r. (kiedy to wprowadzono zakaz chowania tu zmarłych)[2][3]. Na północ od niego powstał pas posesji towarzyszących istniejącej tu parafii. Od 1293 istniała tu szkoła, dla potrzeb której w 1507 r. lub 1562 r. wybudowano nowy budynek, który przetrwał do 1835 r. (Elisabethanum). W 1538 r. przy kościele na terenie cmentarnym powstała jedna z pierwszych wrocławskich drukarń. W czasach nowożytnych powstała zachowana do dziś zabudowa obejmująca cztery kamienice pod numerami od 1 do 3 i gimnazjum Św. Elżbiety pod numerem 4. W budynkach obok szkoły mieszkali księża i nauczyciele. W środku długości ulicy w pierzei tej istniało przejście przecinające Stare Jatki[2][3].

Podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. świątynia mimo działań wojennych doznała stosunkowo niewiele uszkodzeń, podobnie jak domy po stronie północnej. Po wojnie świątynia zaczęła pełnić rolę kościoła garnizonowego[3].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy:

  • bezimienne, stosowano określenia między innymi takie jak: „koło kościoła św. Elżbiety”, „przy cmentarzu”, „za kościołem” itp.[3]
  • An der Elisabethkirche, do 1945 r.[1][3][7]
  • św. Elżbiety, od 1945 r.[1][3][7].

Wcześniejsza nazwa, podobnie jak współczesna, nawiązywała do położonej przy ulicy świątyni pw. św. Elżbiety i oznaczała ulicę z tyłu kościoła pod tym wezwaniem[7]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 94 z 20.12.1945 r.[1]

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 86 m[1] klasy dojazdowej[8].

Ulice i place powiązane z ulicą św. Elżbiety:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Ulica św. Elżbiety znajduje się obrębie Starego Miasta, w którym dominuje zabudowa mieszkalna i usługowa, ze szczególnym naciskiem na tworzenie miejsc centrotwórczych, przy równoczesnej ochronie zabytków i historycznego układu przestrzennego[11]. Północna pierzeja obejmuje zabudowę ciągłą, historyczną[12]. Natomiast południową stronę ulicy zajmuje kościół garnizonowy pw. św. Elżbiety[4][13][14].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica św. Elżbiety, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII-XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr. rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967 r.[5][15] Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[16][17]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta[18]. Ochronę narzucają także miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, między innymi w zakresie zachowania określonych elementów budynków i kształtowania zabudowy[4].

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki:

obiekt, położenie powstanie, nr rej.[a] foto
pierzeja południowa
Kościół farny pw. św. Elżbiety, ob. kościół garnizonowy pw. św. Elżbiety
ul. św. Elżbiety[4][5][19][20]
pocz. XIV w., l. 1384-1387, poł. XV w., l. 1531-1535, 1598 r., l. 1856-1857 (renowacja)[4]
XII-XV w.[5]
A/1300/25 z dn. 23.10.1961[4][5][19][20] (z 26.11.1947 i z 23.10.1962[5])
Wrocław, kościół Św. Elżbiety, widok od północnego wschodu.jpg
pierzeja północna
Kamienica, ob. budynek Parafii Wojskowo-Cywilnej pw. św. Elżbiety
ul. św. Elżbiety 1-2[4][21][22]
ok. 1860 r.
gez, mpzp [4][21][22]
Wrocław, ul. Odrzańska - panoramio.jpg
Kamienica, ob. budynek biurowy - Urząd Miejski Wrocławia Zarząd Zasobu Komunalnego
ul. św. Elżbiety 3[4][23][22]
1835 r.
gez, mpzp [4][4][23][22]
Św. Elżbiety 4.PNG
Gimnazjum św. Elżbiety, ob. budynek biurowy
ul. św. Elżbiety 4[4][24][25][26] (ewangelickie[24]))
1560 r., 1835 r., l. 1873-1883, 1903 r.[4]
1835, 1873, 1883 r.[24]
A/992 z dn. 25.01.2007[4][24][25][26]
Wrocław - ulica Kiełbaśnicza 2015-12-25 12-52-42.JPG
zamknięcie zachodniej osi widokowej
Kamienica, ob. ART HOTEL - hotel
ul. Kiełbaśnicza 21-22[4][27][28]
ok. 1890 r., ok. 2000 r.
gez, mpzp[4][27][28]
Wrocław kamienica-postindustrialne.JPG
Kamienica, ob. Academus Pub & Apartments
ul. Kiełbaśnicza 23[4][27][29]
ok. 1870 r., l. 1997-1999
gez, mpzp[4][27][29]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 5545 (św. Elżbiety).
  2. a b c d e f Harasimowicz 2006 ↓, s. 886 (Św. Elżbiety).
  3. a b c d e f g h i j k l Antkowiak 1970 ↓, s. 49-51 (św. Elżbiety).
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r GEZ SIP 2019 ↓.
  5. a b c d e f NID 2018 ↓, s. 207.
  6. Harasimowicz 2006 ↓, s. 422-423 (Kościół Św. Elżbiety).
  7. a b c Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 13 (An der Elisabethkirche).
  8. Uchwała RMWr 2003 ↓, §12 ust. 10.
  9. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 3571-3573 (Odrzańska).
  10. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 1987 (Kiełbaśnicza).
  11. Uchwała RMWr 2003 ↓, §25 ust. 1, 2, 4.
  12. Uchwała RMWr 2003 ↓, §25 ust. 4.
  13. MP SIP 2019 ↓.
  14. Uchwała RMWr 2003 ↓, §26.
  15. GEZ 2019 ↓, poz. 68.
  16. NID 2013 ↓.
  17. MP 1994 ↓.
  18. wroclaw.pl 2018 ↓.
  19. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1490.
  20. a b Uchwała RMWr 2003 ↓, §26 ust. 4 pkt 1 lit. a.
  21. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1491.
  22. a b c d Uchwała RMWr 2003 ↓, §25 ust. 4 pkt 1 lit. b.
  23. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1492.
  24. a b c d NID 2018 ↓, s. 219.
  25. a b Uchwała RMWr 2003 ↓, § 25 ust. 4 pkt 1 lit. b.
  26. a b GEZ 2019 ↓, poz. 1493.
  27. a b c d Uchwała RMWr 2003 ↓, § 24 ust. 4 pkt. 1 lit. b.
  28. a b GEZ 2019 ↓, poz. 3078.
  29. a b GEZ 2019 ↓, poz. 3079.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zygmunt Antkowiak, Ulice i place Wrocławia, Wrocław-Warszawa-Kraków, seria: Biblioteka Wrocławska, tom 11, Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, Zam nr A/185/70 (C-9) (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 18 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  3. Gminna Ewidencja Zabytków - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  4. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  5. Mapa podstawowa - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  6. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  7. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  8. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  9. Uchwała X/202/03 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego centralnej części obszaru Starego Miasta rejonu RYNKU i PLACU SOLNEGO - część "A", „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 14 sierpnia 2003 r. Nr 126, poz.2251; Biuletyn Urzędowy RMW z 30 czerwca 2003 r. Nr 6, poz.167., Wrocław , 2 czerwca 2003 [dostęp 2019-05-30] (pol.).
  10. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  11. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice Wykaz dróg w zarządzie ZDiUM”, Ewa Iwanska, sporządziła ZDJOGA/NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 7 maja 2019 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  12. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2018 [dostęp 2019-01-25] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Elżbiety, św., [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-06-04] (pol.).
  • ul. Elżbiety, św., [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici), ID: 586140 [dostęp 2019-06-04] (pol.).
  • ul. św. Elżbiety, wikimapia.org [dostęp 2019-06-04] (pol.).