Ulica Bernardyńska we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Bernardyńska
Stare Miasto
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Długość 183 m
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Purkyniego
Ikona ulica z lewej.svg ul. św. Jana Kapistrana
Ikona ulica koniec T.svg pl. Dominikański
al. Juliusza Słowackiego
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
ulica Bernardyńska
ulica Bernardyńska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Bernardyńska
ulica Bernardyńska
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
ulica Bernardyńska
ulica Bernardyńska
51°06′35,280″N 17°02′30,692″E/51,109800 17,041859
skrzyżowanie ul. Purkyniego z Bernardyńską
Muzeum Architektury
Al. J. Słowackiego

Ulica Bernardyńskaulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście[1][2][3][4], w jego części nazywanej niegdyś Nowym Miastem[3][4][5]. Łączy ulicę Jana Ewangelisty Purkyniego z placem Dominikańskim i aleją Juliusza Słowackiego. Ma 183 m długości[1][6]. Przy ulicy położone jest Muzeum Architektury mieszczące się w zabytkowym zespole pobernardyńskim[3][4][7][8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica została wytyczona po 1263 r. wraz z rozplanowaniem lokacyjnym Nowego Miasta[3], które powstało na mocy przywileju lokacyjnego Henryka III z 9.04.1263 r.[5]. Był to jej południowy odcinek, który od 1394 r. nosił nazwę Ziegengasse – Kozia[3][4]. Począwszy już od XIII wieku i przez kolejne stulecia w rejonie tej ulicy utrzymywało się zwarte skupisko tkaczy sukienników[3]. Kolejnym etapem kształtowania układu ulic w tym rejonie było jej przedłużenie w kierunku południowym do furty Ketzerthor. Nastąpiło to do XV wieku dzięki zasypaniu kolejnych koryt rzeki Oławy. Ówcześnie ulica pełniła pomocnicze funkcje komunikacyjne. Łączyła rejon Górki Kacerskiej na południu i rejon szpitala Św. Ducha na północy[3].

W 1406 r. przy skrzyżowaniu z ulicą Polską wybudowano kościół św. Klemensa, który ówcześnie stanowił filię świątyni przy szpitalu św. Ducha. Świątynia współcześnie nie istnieje[5][9]. Kolejna znacząca budowla przy tej ulicy powstała dzięki ufundowaniu w 1453 r. klasztoru i kościoła Bernardynów[3][4][10][11]. Kompleks ten został mocno zniszczony w wyniku działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. W 1948 roku ruiny zostały zabezpieczone[4][7][10][11], a w latach 1956–1972[3] (lub w latach 1957–1962[4]) całość odbudowano[3][4]. Prace prowadzono pod kierunkiem dra inż. arch. Edmunda Małachowicza. Ówcześnie w kompleksie tym mieściło się Muzeum Architektury i Odbudowy a także Urząd Konserwatora Zabytków, oraz siedziba Przedsiębiorstwa Pracownie Konserwacji Zabytów[4]. Współcześnie kompleks ten przeznaczony jest dla potrzeb Muzeum Architektury[3][7].

Do czasu zasypania ramion bocznych Oławy i przeniesienia jej ujścia do współczesnego położenia ulica ta na obu jej krańcach łączyła się z przerzuconymi tu przeprawami. Były to mosty: Most Kacerski na południowym jej krańcu w rejonie skrzyżowania z obecną aleją Juliusza Słowackiego i Most Złoty na północnym jej krańcu, łączący tę ulicą z ulicą Św. Ducha[3][12][13][14][15].

Północna część ulicy, za ulicą Jana Ewangelisty Purkyniego, została zlikwidowana w 1964 r.[3][4][16] i przeznaczona między innymi na teren szkoły. Jej projekt powstał w 1962 r., a jego autorami byli wrocławscy architekci: A. i J. Tarnowscy. Placówka została uroczyście otwarta 22.10.1966 r. Ówcześnie była to szkoła podstawowa nr 104 imienia Marii Konopnickiej[4].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy:

  • Ziegengasse (Kozia), odcinek południowy od 1394 r.[3][4]; od XV wieku „plac na Nowym Mieście blisko bramy Kacerskiej”[4]; później Nowomiejsko-kościelna[4]
  • Thalgasse (Dolinna), odcinek północny od XVII wieku – nazwę przekręcano na Thalergasse (Talarowa)[3]; Dolna[4]
  • Kirchstrasse (Kościelna), połączone odcinki północny i południowy, od 1824 r. do 1945 r.[3][4][16]
  • Bernardyńska, od 1945 r.[1][3][4][16].

Nazwa ulicy Kirchstrasse nawiązywała do jej przebiegu przy kościele św. Bernardyna[3][16]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 97 z 31.11.1945 r.[1] i nawiązuje do istniejącego tu zespołu zabudowy klasztoru bernardynów[3].

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna numer 104982D o długości 183 m[1] klasy dojazdowej[17] położona na działce o powierzchni 2055 m2[1][18]. Ulica biegnie od ulicy Jana Ewangelisty Purkyniego do placu Dominikańskiego[6]. Przebiega w całości w strefie ograniczenia prędkości do 30 km/h[19]. W jej jezdni wyznaczono kontrpas rowerowy[20].

Ulice powiązane z ulicą Bernardyńską:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Zachodnia strona ulicy zabudowana jest jedynie na swoich krańcach. W południowej części położony jest budynek dawnej Królewskiej Intendentury Wojskowa, później budynek Zakładu Opieki Zdrowotnej. Za tym budynkiem w kierunku północnym leży niezabudowany obszar, a przy ulicy Jana Ewangelisty Purkyniego 5 położony jest powojenny budynek biurowy. Cały ten obszar przeznaczono w podstawowym zakresie pod usługi, w tym między innymi kulturę i naukę, z dopuszczeniem w ograniczonym zakresie mieszkalnictwa[25] oraz z zachowaniem ochrony budynku wpisanego do gminnej ewidencji zabytków przy placu Dominikańskim 6[26].

Po stronie wschodniej na południu rozciąga się niewielki pas Parku Juliusza Słowackiego[27], jednakże przeznaczony pod zabudowę dla potrzeb obiektu kultury i usług towarzyszących[28]. Za nim położona jest zabudowa dawnego klasztoru i kościoła stanowiących zespół pobernardyński obecnie użytkowana na potrzeby Muzeum Architektury[3][7]. Na północ od tej zabudowy w kwartale pomiędzy ulicą Bernardyńską, Jana Ewangelisty Purkyniego, św. Jana Kapistrana oraz ulicy Styki i Kossaka rozciąga się nienazwany plac o powierzchni 5249 m2[29]. Był on w pewnych okresach czasu użytkowany częściowo na parking, a obecnie stanowi Zieleniec przy Purkyniego[27]. Obecnie część tego terenu przeznaczona jest na utworzenie ciągu pieszo-rowerowego[22], a część pod zabudowę dla potrzeb usług kultury i usług towarzyszących[30].

Na południe od ulicy, za jezdnią Placu Dominikańskiego, w obrębie Zieleńca przy Baseti[27], leżą relikty dawnej bastei obronnej, tzw. Basteja Hioba[8], a za nią Galeria Dominikańska[31]. Na północ od ulicy za ulicą Jana Ewangelisty Purkyniego znajduje się teren szkoły położonej przy ulicy Wincentego Kraińskiego 1 (w różnych okresach była to szkoła podstawowa – nr 104 imienia Marii Konopnickiej, nr 29 imienia Konstytucji 3 Maja, lub gimnazjum – nr 29)[32].

Ulica położona jest w obszarze znajdującym się na wysokości bezwzględnej pomiędzy 117 a 119 m n.p.m.[33]. Jest on objęty rejonem statystycznym nr 933180, w którym gęstość zaludnienia wynosiła 60 osób/km2 przy 19 osobach zameldowanych (według stanu na dzień 31.12.2018 r.)[34].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica Bernardyńska, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII–XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr. rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967 r.[35][36][37]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[38][39][37]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego oraz historycznego charakteru najstarszej części miasta[40].

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki:

obiekt, położenie powstanie, nr rej.[a] fotografia
strona zachodnia
Królewska Intendentura Wojskowa, obecnie budynek ZOZ
plac Dominikański 6[8][41]
1844 r.
gez, mpzp[8][41]
strona wschodnia
Kościół klasztorny pw. św. Bernardyna ze Sieny, obecnie Muzeum Architektury
ul. Bernardyńska 5[8][42][43]
lata 1463-1502, lata 1609-1619, 1628 r. pożar, odbudowa do 1634 r., lata 1702-1704 przebudowa, lata 1899-1901 renowacja, zniszczony w 1945 r., lata 1956-1965 odbudowa
A/1298/16[8][42][43] z dnia 28.11.1947 r.[43] i z dnia 23.10.1961 r.[8][42][43]
Dawny Klasztor Benardynów ul. Bernardyńska fot BMaliszewska.jpg
Klasztor Zakonu Bernardynów (Franciszkanów Obserwantów), obecnie Muzeum Architektury
ul. Bernardyńska 5[8][43][44]
około 1500 r., 1628 r. pożar, odbudowa do 1634 r., 1782 r., 1827 r. rozbudowa, 1907 r. renowacja, lata 1871-1872 rozbudowa, 1945 r. zniszczony, lata 1956-1974 odbudowa
A/1299/17[8][43][44] z dnia 8.11.1958 r.[43] i z dnia 23.10.1961 r.[8][43][44]
Wroclaw ulBernardynska WojOddzSlOchrZab.jpg
Park im. Juliusza Słowackiego
aleja Juliusza Słowackiego[8][45]
lata 20. XIX wieku, lata 1878-1884, po 1945 r.
gez, mpzp[8][45]
Wrocław, park - panoramio.jpg
zamknięcie południowej osi widokowej
Basteja obronna, tzw. Basteja Hioba
aleja Juliusza Słowackiego[8][46][47]
wzmiankowana 1486 r. (basteja), 1588 r. (przebudowa i rozbudowa – bastion), 1807 r. (zburzona część nadziemna), połowa XIX wieku - budynek mieszkalny; 1926 r. (częściowa adaptacja kazamat na piwiarnię Dominikanenkeller, 1967 r.)
koniec XV wieku, XX wiek[47]
A/2780/250 z dnia 17.04.1967 r.[8][46][47]
Wrocław, Galeria Dominikańska - fotopolska.eu (178570).jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 200 (Bernardyńska).
  2. SIP 2019 ↓, Osiedla Wrocławia.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Harasimowicz 2006 ↓, s. 67 (Bernardyńska).
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q Antkowiak 1970 ↓, s. 17-18 (Bernardyńska).
  5. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 592-593 (Nowe Miasto).
  6. a b c SIP 2019 ↓, Mapa podstawowa.
  7. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 567 (Muzeum Architektury).
  8. a b c d e f g h i j k l m n SIP 2019 ↓, Gminna Ewidencja Zabytków.
  9. Harasimowicz 2006 ↓, s. 426 (Kościół św. Klemensa na NM).
  10. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 421-422 (Kościół św. Bernardyna ze Sieny).
  11. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 370-371 (Klasztor Franciszkanów Obserwantów, Bernardynów).
  12. Harasimowicz 2006 ↓, s. 553 (mapa Mosty i kładki w XVI-XVIII w.).
  13. Harasimowicz 2006 ↓, s. 551 (Most Kacerski).
  14. Harasimowicz 2006 ↓, s. 558 (Most Złoty).
  15. Harasimowicz 2006 ↓, s. 886 (Św. Ducha).
  16. a b c d Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 81 (Kirchstr.).
  17. Uchwała RMWr 2011 ↓, §27 ust. 2.
  18. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_28, 15, 16/1.
  19. SIP 2019 ↓, Komunikacja, utrudnienie.
  20. SIP 2019 ↓, Mapa rowerowa.
  21. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 4397-4402 (Purkyniego Jana).
  22. a b Uchwała RMWr 2011 ↓, §29.
  23. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 903-904 (Dominikański plac).
  24. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 4865-4866 (Słowackiego aleja).
  25. Uchwała RMWr 2018 ↓, §16, 17.
  26. Uchwała RMWr 2018 ↓, §8 pkt 1 lit. d, pkt 2.
  27. a b c SIP 2019 ↓, Mapa przyrodnicza.
  28. Uchwała RMWr 2011 ↓, §24.
  29. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_28, 16/2.
  30. Uchwała RMWr 2011 ↓, §23.
  31. Harasimowicz 2006 ↓, s. 222 (Galeria Dominikańska).
  32. gim 2019 ↓, O szkole, Historia szkoły.
  33. SIP 2019 ↓, Mapa wysokościowa.
  34. SIP 2019 ↓, Demogrfia.
  35. NID 2018 ↓, s. 207.
  36. GEZ 2019 ↓, poz. 68.
  37. a b Uchwała RMWr 2017 ↓, §8 ust. 2.
  38. NID 2013 ↓.
  39. MP 1994 ↓.
  40. wroclaw.pl 2018 ↓.
  41. a b GEZ 2019 ↓, 1409.
  42. a b c GEZ 2019 ↓, 379.
  43. a b c d e f g h NID 2019 ↓, s. 209.
  44. a b c GEZ 2019 ↓, 380.
  45. a b GEZ 2019 ↓, 8011.
  46. a b GEZ 2019 ↓, 8012.
  47. a b c NID 2019 ↓, s. 212.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zygmunt Antkowiak, Ulice i place Wrocławia, Wrocław-Warszawa-Kraków, seria: Biblioteka Wrocławska, tom 11, Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, Zam nr A/185/70 (C-9) (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 18 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  3. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  4. GIMNAZJUM NR 29 WE WROCŁAWIU im. Konstytucji 3 Maja, 2019 [dostęp 2019-08-01] (pol.).
  5. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  6. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  7. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  8. System Informacji Przestrzennej Wrocławia, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-06] (pol.).
  9. Uchwała LXIII/1547/18 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 11 października 2018 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie ulic: Bernardyńskiej, Klemensa Janickiego i Jana Ewangelisty Purkyniego we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 2018 r. poz.5187. [Data ogłoszenia: 24 października 2018 r.]; Biuletyn Urzędowy RMW z 2018 r. poz.391., Wrocław , 11 października 2018 [dostęp 2019-08-19] (pol.).
  10. Uchwała VI/77/11 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 10 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie ulic Klemensa Janickiego i Bernardyńskiej we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; TEKST JEDNOLITY z 2013 r. ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego - Obwieszczenie Rady Miejskiej Wrocławia z 28 listopada 2013 r. (Dz.Urz.Woj.Doln. z 2014 r. poz.84); Biuletyn Urzędowy RMW z 21 lutego 2011 r. Nr 2, poz.84, Wrocław , 10 lutego 2011 [dostęp 2019-08-01] (pol.).
  11. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  12. Wrocławskie Krasnale, Oficjalny serwis miejski, 2018 [dostęp 2018-06-26] (pol.).
  13. Jerzy Wójcik, Przebudowa ulicy w centrum. Rowery pojadą środkiem., Gazeta Wrocławska, 9 października 2017 [dostęp 2019-07-16] (pol.).
  14. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice Wykaz dróg w zarządzie ZDiUM”, Ewa Iwanska, sporządziła ZDJOGA/NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 7 maja 2019 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  15. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2018 [dostęp 2019-01-25] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Bernardyńska [w:] Wrocław, Nowe Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-07-29] (pol.).
  • ul. Bernardyńska [w:] Wrocław, Nowe Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici), ID: 585880 [dostęp 2019-07-29] (pol.).
  • ul. Bernardyńska, wikimapia.org [dostęp 2019-07-29] (pol.).