Ulica Franciszkańska w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Franciszkańska
Nowe Miasto
Kościół św. Franciszka na rogu z Zakroczymską
Kościół św. Franciszka na rogu z Zakroczymską
Przebieg
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Freta
Ikona ulica z prawej.svg ul. Koźla/ul. Fondamińskiego
Ikona ulica z prawej.svg ul. Sapieżyńska
Ikona ulica z lewej.svg ul. Ciasna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Nowiniarska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Bonifraterska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Wałowa
Ikona ulica koniec T.svg ul. Władysława Andersa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica  Franciszkańska
ulica Franciszkańska
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
ulica  Franciszkańska
ulica Franciszkańska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica  Franciszkańska
ulica Franciszkańska
Ziemia52°15′08,1″N 21°00′11,8″E/52,252250 21,003278
Ulica Franciszkańska ok. 1914. Widok ze skrzyżowania z ul. Nalewki w kierunku wschodnim

Ulica Franciszkańska – jedna z ulic warszawskiego Nowego Miasta biegnąca od zbiegu ul. Zakroczymskiej i ul. Freta do ul. Władysława Andersa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawna droga narolna Nowej Warszawy[1]. Pierwsza zabudowa pojawiła się tam na początku XVI wieku. W 1621 została przecięta Wałem Zygmuntowskim[2]. W latach 1646–1647 wybudowano kościół św. Franciszka wraz z klasztorem Franciszkanów u zbiegu z ul. Zakroczymską. Zabudowania te zostały spalone przez Szwedów w 1656. Nazwa ulicy została poświadczona w pierwszej połowie XVIII wieku. Nie wiadomo jednak, czy jej podstawą była nazwa zakonu, czy też klasztoru (obiektu)[3]. Jej przedłużeniem w kierunku zachodnim była ul. Gęsia[4].

W połowie XVIII wieku na rzeczce Bełczącej przecinającej ulicę w pobliżu ul. Wałowej wybudowano 24-metrowy most[1]. Około 1770 u zbiegu ul. Wałową wystawiono jatki miejskie zwane Wolnicą należące do miasta Nowej Warszawy[1]. W 1790 liczba jatek wynosiła 70 (pierwotnie 36)[5]. Już wcześniej przy Franciszkańskiej pojawiły się pierwsze szlacheckie siedziby. Przed rokiem 1732 u zbiegu z ul. Sapieżyńską wybudowano zapewne według projektu Józefa Fontany pałac dla Jana Skarbka. Kolejnymi ważnymi obiektami były: wybudowany ok. 1734 pałac Jakuba Bonafusa wzniesiony u zbiegu z ul. Nowiniarską oraz dwór Ogińskich zwrócony fasadą ku ul. Bonifraterskiej. Przed końcem XVIII przy ulicy pojawiły się drewniane dworki i pierwsze, murowane kamieniczki. Zabudowa została częściowo zniszczona podczas walk z Rosjanami w 1794[4].

Okres wzmożonej aktywności budowlanej ul. Franciszkańska przeżyła w latach 20. XIX wieku, w związku z osiedleniem się tu ludności żydowskiej. Powstało w tym okresie 21 kamienic, kilka też przebudowano. Architektem szczególnie aktywnie działającym przy Franciszkańskiej był Henryk Galle, twórca 12 realizacji. Pozostałe kamienice zaprojektowali m.in. Hilary Szpilowski i Bonifacy Witkowski.

Po okresie powstania listopadowego ruch budowlany znacznie zmalał w związku z brakiem wolnych działek budowlanych. Mieszkańcami byli niemal sami Żydzi, a Franciszkańska stała się ważną ulicą handlową. Działały tu liczne sklepiki oferujące towary bławatne oraz futra i skóry. Fabryk w XIX wieku jeszcze nie było wiele: wiadomo o manufakturze płótna Landego, zastąpionej później fabryką tabaczną, od lat 60. istniał też hotel - „Zajazd Litewski”. Pod koniec wieku XIX wybudowano jeszcze kilka kamienic o neorenesansowych fasadach. Często też do istniejących kamienic dostawiano nowe oficyny lub dobudowywano kolejną kondygnację domu frontowego[6].

Początek wieku XX zaowocował kilkoma nowymi kamienicami o ornamentyce posecesyjnej lub modernistycznej; wśród autorów tych obiektów pojawiają się nazwiska dwóch architektów przybyłych z Odessy - Henryka Stifelmana i Stanisława Weissa. W okresie międzywojennym przy Franciszkańskiej nie wzniesiono żadnego nowego budynku. Po roku 1936 wyburzono Halę Targową i trzy kamienice w związku z przedłużeniem i poszerzeniem ul. Bonifraterskiej. Podczas obrony Warszawy niektóre budynki zostały zniszczone.

W listopadzie 1940 Franiszkańska na całej swej długości została włączona do warszawskiego getta. W grudniu 1941 cały obszar Nowego Miasta wraz ze wschodnim odcinkiem ulicy został wyłączony z dzielnicy zamkniętej, a granicę getta przesunięto na środek ulicy Bonifraterskiej[7].

Powstanie w getcie i powstanie warszawskie doprowadziły do całkowitego zniszczenia zabudowy ulicy. Wypalone ruiny kamienic rozebrano w latach 1946–1947, wznosząc nowe zabudowania, częściowo o historyzujących formach.

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 48.
  2. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 188. ISBN 83-01-08836-2.
  3. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 92, 291. ISBN 83-86619-97X.
  4. a b Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 49.
  5. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 48–49.
  6. Robert Marcinkowski: Ilustrowany Atlas Dawnej Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Oliwka, 2013, s. 228. ISBN 978-83-931203-1-4.
  7. Mapa Getto warszawskie. Granice przed wielką akcją likwidacyjną, opracowanie kartograficzne Paweł E. Weszpiński [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie – przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2001. ISBN 83-87632-83-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]