Ulica Górnośląska w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Górnośląska
Solec, Śródmieście Południowe, Ujazdów
Długość: 1 km
Ulica Górnośląska
Ulica Górnośląska
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Solec
Ikona ulica z prawej.svg ul. Czerniakowska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Koźmińska
Ikona ulica z prawej.svg ul. Dmochowskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Rozbrat
Ikona ulica z lewej.svg ul. Hoene-Wrońskiego
Ikona ulica przerwana.svg
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Wiejska/ul. Jazdów
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Górnośląska
ulica Górnośląska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Górnośląska
ulica Górnośląska
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
ulica Górnośląska
ulica Górnośląska
Ziemia52°13′29,9″N 21°02′04,5″E/52,224972 21,034583
Ulica Górnośląska przed 1939, po lewej wille Kolonii Profesorskiej
Ulica Górnośląska przy ul. Koźmińskiej, widok w kierunku wschodnim

Ulica Górnośląska – jedna z ulic warszawskiego Śródmieścia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Górnośląska pojawiła się na mapach jako droga po raz pierwszy w roku 1740. Biegła w wąwozie od ulicy Wiejskiej do Rozbrat. Od 1770 nosiła nazwę Górna, realnie umotywowaną położeniem ulicy[1]. Około 1778 uregulowano ją na całej długości. Rozdzielała w tym czasie ogrody Tivoli ks. Stanisława Poniatowskiego od ogrodu Ustronie należącego do jego syna, ks. Kazimierza Poniatowskiego.

Od ok. 1775 r. u zbiegu ulic Górnośląskiej i Rozbrat działała wielka cegielnia królewska, sięgająca aż do dzisiejszego przebiegu ul. Myśliwieckiej. Przestała istnieć po roku 1825.

Pod nr. 2/4 od lat osiemdziesiątych XVIII w. działał browar. W późniejszym okresie, około 1865 r. zastąpiono go Fabryką Odlewów Żelaznych „Ostrowski i Spółka”, a od 1892 r. w tych samych zabudowaniach działała fabryka włókiennicza Albert Blazy i Spółka, przejęta w 1898 r. przez Rosyjsko-Włoskie Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Włóknistych.

Po roku 1779 trwała rozbudowa rezydencji Ustronie ks. Kazimierza Poniatowskiego. Poprzedzony dziedzińcem pałac zaprojektował Stanisław Zawadzki. Od roku 1799 właścicielami pałacu byli Radziwiłłowie. Ostatni z jego posiadaczy, Dominik Radziwiłł, w 1820 r. sprzedał go rządowi Królestwa Polskiego.

Po tym czasie w pałacu mieściły się koszary pułku strzelców pieszych, zwane Koszarami Radziwiłłowskimi. Ostatnie relikty tego założenia unicestwiły walki w 1944 r.

Początkowy odcinek ulicy do końca XIX w. miał proletariacki charakter, będąc zapleczem przemysłowej ul. Czerniakowskiej. Około 1900 r. wzniesiono tam pod nr. 8 dom przyfabryczny dla robotników fabryki Rosyjsko-Włoskiego Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Włóknistych oraz kilka kamienic czynszowych o podobnym standardzie.

Końcowy odcinek Górnośląskiej, bliski rejonom ulic Wiejskiej, Pięknej i Alej Ujazdowskich miał całkiem wielkomiejską zabudowę: w okresie 1895-1905 wystawiono tu cztery kamienice o wysokim standardzie mieszkań i bogatym wystroju fasad. Właścicielem jednej z nich był znany w branży piwowarskiej Seweryn Jung, syn Hermana Junga. Pod nr. 22 wzniósł swoją kamienicę Leon Breslauer. Pozostaje ona do dziś najcenniejszym i najlepiej zachowanym przykładem ornamentyki secesyjnej kamienicy w mieście.

Najwięcej pustych placów do lat dwudziestych XX w. pozostawało w środkowym odcinku ulicy. Było to spowodowane niestabilnością gruntu skarpy.

Od 1923 r. przy nieparzystej stronie tego fragmentu Górnośląskiej powstało sześć willi, wchodzących w skład Kolonii Profesorskiej. Teren Kolonii ograniczały ulice: Górnośląska, Hoene-Wrońskiego i Myśliwiecka. Jej willowa zabudowa inspirowana była stylistyką baroku i klasycyzmu. Twórcami projektów domów i ich mieszkańcami byli profesorowie Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej i zarazem architekci: Czesław Domaniewski, Tadeusz Zieliński, Zdzisław Mączeński, Władysław Michalski, Marian Lalewicz i Czesław Przybylski.

Po przeciwnej stronie ulicy wzniesiono w tym czasie większe obiekty: pod nr. 14 – żeński akademik nazywany Domem Akademiczek, fundacji barona Hirscha (autorem projektu był Marian Lalewicz) oraz pod nr. 16 – dom Pierwszego Warszawskiego Towarzystwa Budowy Własnych Mieszkań, przejęty już w trakcie budowy przez Ujazdowską Spółdzielnię Mieszkaniową. Po sąsiedzku pod nr. 18 powstał dom spółdzielni MSZ, zaś pod 20 – Dom Spółdzielczy Pracowników PKO. Autorem tych obiektów również był Marian Lalewicz. Równolegle u zbiegu z ul. Rozbrat powstały dwie szkoły dla dziewcząt: II Miejskie Gimnazjum Żeńskie im. J. Kochanowskiego oraz Państwowa Szkoła Handlowa.

Po 1920 r. kamienice budowano także przy wschodnim odcinku ulicy, jednak wznoszone tu obiekty miały dość prosty i skromny wystrój. W 1929 przy skrzyżowaniu z ul. Czerniakowską (pod adresem Czerniakowska 199), w budynkach pofabrycznych Rosyjsko-Włoskiego Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Włókienniczych, uruchomiono montownię samochodów Citroën należąca do Polskiego Towarzystwa Samochodowego Citroën[2]. W 1922 nazwę ulicy zmieniono na Górnośląską dla uczczenia przyłączenia do Rzeczypospolitej Polskiej wschodniej części Górnego Śląska.

W 1939 r. zniszczeniu uległ dom pracowników MSZ. Kolejne, dużo większe straty w zabudowie przyniósł rok 1944. Wypalone budynki rozebrano w okresie 1946–1947. Mimo tego Górnośląska zachowała wiele ze swego przedwojennego klimatu.

2 grudnia 1975 oddano do użytku kładkę nad ulicą Górnośląską przy Myśliwieckiej zaprojektowaną przez Mariana Sokołowskiego i Józefa Sieczkowskiego[3].

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Zagórna 1a – hotel Ibis Styles Warszawa Centrum
  • Górnośląska 7 i 7a – kamienica Józefa Różyckiego
  • Górnośląska 8 – dom mieszkalny fabryki Rosyjsko-Włoskiego Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Włóknistych
  • Górnośląska 9/11 – blok mieszkalny, w którym w latach 1967–1988 mieszkał Jan Himilsbach (na budynku tablica pamiątkowa)
  • Górnośląska 10 – dom mieszkalny II Miejskiego Gimnazjum Żeńskiego im. J. Kochanowskiego
  • Rozbrat 26 róg Górnośląskiej – dawne II Miejskie Gimnazjum Żeńskie im. J. Kochanowskiego
  • Górnośląska 14 – Dom Akademiczek
  • Górnośląska 16 – dom Pierwszego Towarzystwa Budowy Własnych Mieszkań (Ujazdowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej); ostatnie miejsce zamieszkania i śmierci Władysława Reymonta, co upamiętnia tablica odsłonięta w 1967 na frontowej ścianie budynku[4]
  • Górnośląska 20 – dom Spółdzielczego Stowarzyszenia Mieszkaniowego Urzędników Pocztowej Kasy Oszczędności
  • Górnośląska 22 – kamienica Leona Breslauera
  • Górnośląska 24 – dom mieszkalny pracowników Sejmu zaprojektowany przez Bohdana Pniewskiego (1949–1951)[5]
  • Park Tadeusza Mazowieckiego
  • Górnośląska 31 – budynek Zespołu Szkół nr 23, mieszczący LVIII Liceum Ogólnokształcące im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Technikum Budowlane Nr 1 im. Zdzisława Mączeńskiego
  • Górnośląska 33 – willa Czesława Domaniewskiego
  • Górnośląska 35 – willa Tadeusza Zielińskiego, siedziba ambasady Grecji
  • Górnośląska 37 – willa Zdzisława Mączeńskiego
  • Górnośląska 39 – willa Władysława Michalskiego
  • Górnośląska 41 – willa Mariana Lalewicza
  • Górnośląska 43 – willa Czesława Przybylskiego, siedziba prałatury personalnej Opus Dei
  • Górnośląska 45 – Szkoła Podstawowa nr 12 im. Powstańców Śląskich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 148. ISBN 978-83-62189-08-3.
  2. Ryszard Olszewski. Śladami Andre Citroëna. „Skarpa Warszawska”, s. 22, luty 2017. 
  3. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 282. ISBN 83-06-00089-7.
  4. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 81. ISBN 83-912463-4-5.
  5. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1945–1965. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2003, s. 39. ISBN 83-908950-6-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]