Ulica Gdańska w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Bydgoszcz flag.svg Bydgoszcz
ulica
Gdańska
Śródmieście, Bocianowo, Os. Zawisza, Os. Leśne, Las Gdański, Myślęcinek
Gdańska w pobliżu pl. Wolności
Gdańska w pobliżu pl. Wolności
Mapa
mapa
Przebieg
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Jagiellońska, ul. Focha →, Plac Teatralny
Ikona ulica z lewej.svg ul. Drukarska
Ikona ulica z prawej.svg ul. Parkowa
Ikona ulica z lewej.svg ul. Dworcowa, Pomorska
Ikona ulica z prawej.svg Plac Wolności
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Krasińskiego, Śniadeckich
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ← ul. Słowackiego, ul. Cieszkowskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Mickiewicza, ul. Świętojańska →
Ikona ulica z prawej.svg ul. Zamoyskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Chodkiewicza, ul. Chocimska →
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Kamienna, ul. Artyleryjska →
Ikona ulica z prawej.svg ul. Leśna
Ikona ulica z prawej.svg ul. Dwernickiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Czerkaska, ul. Powst. Warszawy →
Ikona ulica z prawej.svg ul. 11 Listopada
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Modrzewiowa, Stadion Miejski
Ikona ulica z lewej.svg ul. Rekreacyjna (Leśny Park Kultury i Wypoczynku)
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Sądecka, LKPiW
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ← ul. Zamczysko, ul. Konna (LKPiW) →
Ikona ulica z lewej.svg ul. Jeździecka
Ikona ulica koniec T.svg ul. Armii Krajowej
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
ulica Gdańska
ulica Gdańska
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
ulica Gdańska
ulica Gdańska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Gdańska
ulica Gdańska
Ziemia53°09′40,0″N 18°02′21,7″E/53,161100 18,039355
Początek ul. Gdańskiej na obrazie C.W. Bellacha z 1830-1840 r.
Ulica Gdańska
Odcinek początkowy
Gdańska 10
W kierunku ul. Pomorskiej
Skrzyżowanie z ul. Dworcową
Dom Towarowy Jedynak
Widok na północ
Gdańska 20
Narożnik placu Wolności
Gdańska 27
W kierunku ul. Śniadeckich
Gdańska 33
Skrzyżowanie z ul. Śniadeckich/Krasińskiego
Dom handlowy Rywal
Dalszy odcinek ulicy
W kierunku ul. Słowackiego
Gdańska 48
Narożnik ul. Słowackiego
Wille Radia Pomorza i Kujaw
W kierunku alei Mickiewicza
Gdańska 68
Narożnik al. Mickiewicza
Narożnik ul. Cieszkowskiego
Od Cieszkowskiego do Świętojańskiej
Retro
Między Świętojańską a Chocimską
Gdańska 92-94
Gdańska 101
Gdańska 119-121
Przy wiadukcie kolejowym im. Józefa Święcickiego
Ulica Gdańska nocą
Rejon skrzyżowania z ul. Dworcową
Początek ulicy
Rejon Muzeum Okręgowego
Dom Mody Drukarnia
Gdańska 10
Odcinek początkowy
Orzeł (na hotelu)
Skrzyżowanie z ul. Pomorską
Gdańska 20
W kierunku placu Wolności
Narożnik pl. Wolności 1
Wieża
Szczyty
Gdańska 27
Ławeczka Mariana Rejewskiego
Nocą
Detale architektoniczne
Orzeł (nr 14)
Złoty łabędź (nr 5)
Alegoria przemysłu (nr 9)
Alegoria handlu (nr 9)
Głowa Józefa Święcickiego (nr 14)
Portal z tympanonem i kartuszem (nr 14)
Atlant (nr 14)
Afrodyta (nr 15)
Atena (nr 15)
Eris (nr 15)
Hera (nr 15)
Putta (nr 15)
Postacie alegoryczne (nr 27)
Młodzieniec (nr 27)
Wieża (pl. Wolności 1)
Sztukaterie (pl. Wolności 1)
Konsole i sztukateria (nr 33)
Głowa kobiety (nr 35)
Alegoria architektury (nr 60)
Ornamenty (nr 60)
Motywy słońca (nr 63)
Postać mężczyzny (nr 63)
Naświetle z płaskorzeźbami (nr 68)
Secesyjne ornamenty i maszkarony (nr 71)
Sztukaterie (nr 93)
Wieża (nr 94)
Kariatyda (nr 101)
Szczyt z puttami (nr 119)
Gazon (nr 119)
Uśmiechnięta kobieta (nr 119)

Ulica Gdańska – główna, reprezentacyjna ulica miejska położona na terenie Śródmieścia w Bydgoszczy.

Początkowo ulica odgrywała głównie rolę komunikacyjną, jednak w II połowie XIX wieku zmieniła się w reprezentacyjny trakt mieszczański, „wizytówkę miasta”, centrum handlu i rozrywki, gdzie koncentrowało się życie rozrastającego się Nowego Miasta, położonego na północ od rozlokowanego nad Brdą Starego Miasta w Bydgoszczy. W dwudziestoleciu międzywojennym była trzecią pod względem długości ulicą w Bydgoszczy, licząc łącznie 3,19 km[1].

Przebieg[edytuj kod]

Ulica łączy Stare Miasto z północnymi terenami bydgoskiej aglomeracji. Rozciąga się od skrzyżowania z ul. Jagiellońską do ul. Armii Krajowej.

Część południowa jest osią bydgoskiego Śródmieścia i najbardziej reprezentacyjną jego ulicą, natomiast część północna – od Stadionu Miejskiego, po granice miasta graniczy z Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku i Lasem Gdańskim.

Historia[edytuj kod]

Dzieje i topografia[edytuj kod]

Ulicę Gdańską wytyczono w latach 20. XIX wieku równolegle do zarzuconego w latach 18351850 dawnego traktu wiodącego do Gdańska (ul. Pomorskiej)[2]. Powstanie ulicy wiąże się z ekspansją zabudowy miasta na północ, co nastąpiło po 1816 r., gdy miasto zakupiło teren na wschód od traktu gdańskiego. Urządzono wówczas gościniec rozwinięty w linii prostej, o szerokości 26 metrów, a grunty położone po obu jego stronach podzielono na działki, które stały się własnością osób prywatnych[3]. Wcześniej zasięg przedmieścia ograniczał się do obszaru przyległego bezpośrednio do mostu na Brdzie, Bramy Gdańskiej, kompleksu Karmelitów i kościoła św. Ducha. Na polach obecnie zabudowanych kamienicami Śródmieścia mieszczanie bydgoscy urządzali coroczne zawody strzeleckie, które kończyły się przyznaniem zwycięzcy odznaki „Złotego Kura”[4]. W miejscu obecnego skrzyżowania ul. Gdańskiej, Dworcowej i Pomorskiej następowało rozwidlenie średniowiecznych traktów prowadzących do Koronowa (ul. Dworcowa) i Świecia (ul. Pomorska)[2].

Gwałtowny rozwój przestrzenny ośrodka miejskiego w kierunku północno-zachodnim nastąpił po 1850 r., po budowie dworca kolejowego na Bocianowie i włączeniu tego obszaru do miasta. Ulica Gdańska stała się wówczas centralną, reprezentacyjną arterią i osią handlową rozwijającego się nowego miasta (niem. Neue Stadt)[3].

Nierozerwalnie związane z rozwojem ulicy było wytyczenie i zabudowa ciągów ulic poprzecznych i równoległych do ul. Gdańskiej, umożliwiających jej połączenie z dzielnicami Śródmieścia położonymi po jej stronie zachodniej (Bocianowo) i wschodniej (Grodztwo, Bielawy, Osiedle Leśne). Zasadnicza sieć ulic przyległych powstała w 2. połowie XIX wieku i w pierwszych latach XX stulecia[2]. Jedynie pokrywające się z dawnymi traktami ulice: Focha, Jagiellońska, Dworcowa i Pomorska, podobnie jak początkowy odcinek Gdańskiej, swym rodowodem sięgają wieków średnich[2].

Szczególnie ważnymi etapami w kształtowaniu się ulicy było wytyczenie Placu Wolności w 1854 r. i Alei Mickiewicza w 1903 r., ponieważ zaważyły one na szczególnie reprezentacyjnym charakterze odcinków ul. Gdańskiej w tych rejonach. Na Placu Wolności powstała w 1876 r. pierwsza miejska fara ewangelicka, w 1893 r. postawiono konny pomnik cesarza Wilhelma I, a w 1904 r. monumentalną fontannę Potop[2].

Po 1854 r. w pewnym oddaleniu od miasta po zachodniej stronie ulicy[5] utworzono plac ćwiczeń ze strzelnicą dla wojska, co zapoczątkowało rozwój tzw. dzielnicy koszarowej. W 1861 roku ulica Gdańska na wysokości ul. Artyleryjskiej została przecięta torami linii kolejowej prowadzącej do Torunia, która odcięła obszary wojskowe. Dopiero po likwidacji przejazdu w latach 30. XX w. i rozwoju osiedla Leśnego nastąpił dalszy rozwój ulicy w kierunku północnym.

Ulica podupadła po II wojnie światowej. Dopiero po 1996 r. została poddana stopniowej rewitalizacji. W 1998 r. na początkowym odcinku ulicy (do Placu Wolności) znacznie ograniczono ruch kołowy, w latach 20022007 dokonano modernizacji nawierzchni chodników i częściowo jezdni i torowisk oraz wymieniono oświetlenie na stylowe. Trwają także prace przy odnawianiu elewacji kamienic oraz zabudowie plombowej. W 2005 i 2006 r. na ulicy stanęły dwie rzeźby autorstwa Michała Kubiaka: „Wędrowiec” i „Marian Rejewski na ławeczce”.

Nazwy[edytuj kod]

Ulica została ukształtowana w dwóch etapach, co wiąże się z tym, że początkowo posiadała dwie nazwy[2]. Jej pierwotny odcinek do zbiegu z ulicą Dworcową, pochodzący z XIV wieku, nosił miano ulicy Gdańskiej (niem. Danzigerstraße), natomiast jego przedłużenie, wytyczone po 1820 r. – Szosa Gdańska (niem. Danziger Chaussee)[2]. Później wraz z rozwojem zabudowy, ulicą Gdańską nazywano kolejne odcinki traktu (w 1879 r. do wysokości ul. Powstańców Warszawy). Od 1977 r. ulica sięgnęła obecnych granic administracyjnych, w związku z czym ulicą Gdańską nazywa się dziś cały trakt wiodący od Starego Miasta aż do północnej granicy Bydgoszczy[2].

Nazwy ulicy w przekroju historycznym[6]:

Parcelacja[edytuj kod]

Z chwilą urządzenia ulicy Gdańskiej, grunty położone po obu jej stronach podzielono na działki, które stały się własnością osób prywatnych. Prawdopodobnie większość działek, do wysokości ulicy Świętojańskiej, została wytyczona do lat 50. XIX wieku, a ich granice pokrywają się z aktualnymi[2]. Proces kształtowania się układu nieruchomości położonych przy ulicy Gdańskiej i ich numeracji ostatecznie został zakończony w lutym 1931 r. Wówczas wprowadzono obowiązujące nadal numery administracyjne dla parcel z podziałem na stronę parzystą (wschodnią) i nieparzystą (zachodnią). W latach 18791931 obowiązywało 169 numerów, a od 1931 r. 190[2]. Późniejsze regulacje dotyczyły rozwoju ulicy w kierunku północnym i wytyczania kolejnych parcel, zwłaszcza po stronie parzystej. Obecnie najwyższy numer administracyjny 260 posiada nieruchomość w rejonie Myślęcinka[2].

Rozwój zabudowy i komunikacji[edytuj kod]

Początki zabudowy traktu sięgają 1448 roku, kiedy powstał z fundacji bydgoskich mieszczan zespół zabudowań szpitala Św. Ducha wraz z kaplicą. W 1615 r. świątynię przejęły siostry Klaryski, które do połowy XVII wieku znacznie go rozbudowały w formie późnogotycko-renesansowej oraz wzniosły klasztor połączony krużgankiem ze świątynią[7]. W końcu XVIII wieku przy ul. Gdańskiej poza zespołem klasztornym Klarysek istniało kilka budynków mieszkalnych oraz zajazd na rozwidleniu dróg do Koronowa i Świecia. Do 1816 r. powstał kolejny zajazd Gliszczyńskich w miejscu obecnego hotelu Pod Orłem[2].

Gwałtowny rozwój zabudowy pierzejowej na całej długości ulicy Gdańskiej nastąpił po 1835 r. Do ok. 1860 r. powstały zwarte pierzeje zabudowy do ul. Śniadeckich, następnie do ul. Świętojańskiej (1870), zaś podstawowa, bazowa zabudowa całej ulicy (do ul. Kamiennej, gdzie znajdował się przejazd kolejowy) powstała do 1890 r.[3]

Po 1900 r. wzniesiono pierwsze duże obiekty w północnej części ulicy: budynki Wodociągów Miejskich (18991900), gmach Szkoły Wojennej (19131914), a po 1933 r. budynki pierzejowe w obrębie nowo wznoszonego osiedla Leśnego[8]. W latach 50. XX w. powstała dalsza zabudowa os. Leśnego oraz kompleks sportowy WKS „Zawisza”.

W 1860 r. ulicę zaczęły oświetlać latarnie gazowe, a od 1900 r. elektryczne[2]. Ulica na całej długości posiadała jezdnię o brukowanej nawierzchni, wydzieloną krawężnikami, wzdłuż których nasadzony był szpaler drzew. Chodniki ułożone były z płyt granitowych.

18 maja 1888 roku uruchomiono na ulicy tramwaj konny, na tzw. linii „czerwonej” (od Placu Teatralnego do ul. Dworcowej). W 1892 r. uruchomiono drugą linię „zieloną”, prowadzącą ul. Gdańską na całej długości (od koszar artyleryjskich)[2]. W 1896 r. tramwaje zostały zelektryfikowane, a w 1937 r. w związku z powstaniem osiedla Leśnego uruchomiono połączenie autobusowe[2].

W 1932 r. w związku z budową magistrali węglowej, w ciągu ulicy powstał wiadukt (obecny obiekt nosi im. J. Święcickiego)[9] nad torami kolejowymi[10], zaś przejazd kolejowy został zlikwidowany. W 1989 roku powstał wiadukt tramwajowy i pętla tramwajowa w bezpośrednim sąsiedztwie Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku, przy zbiegu ulic: Gdańskiej i Rekreacyjnej. W 2012 roku na ulicy pojawił się pierwszy w Bydgoszczy wydzielony kontrapas dla rowerzystów[11].

Architektura[edytuj kod]

Krajobraz architektoniczny ulicy kształtował się na przestrzeni ponad 150 lat. Długotrwały proces sprawił, że zespół zabudowy w przebiegu całej ulicy jest znacznie zróżnicowany. Sąsiadują tutaj ze sobą domy mieszkalne z różnych epok, o różnej skali i stylistyce.

Na odcinku ulicy do ul. Świętojańskiej powstały głównie kamienice czynszowe, zaś na dalszym odcinku budownictwo o charakterze podmiejskim, z rezerwą terenu na wzniesienie okazalszych budynków (domy z przed-ogrodami)[2]. W latach 18901914 nastąpiła znaczna intensyfikacja i wymiana zabudowy. W pierzejach ulicy wzniesiono dziewięć okazałych kamienic[12], kilkanaście innych przebudowano oraz wzniesiono wille bogatych przemysłowców i urzędników, które stanowią pozytywne dominanty architektoniczne[3].

Do końca XIX wieku dominował nurt klasycyzujący. W tym czasie wznoszono kamienice czynszowe o prostych, symetrycznych fasadach i zazwyczaj skromnej dekoracji. W ostatniej ćwierci XIX w. zaczęto stawiać domy w tonacjach klasycystycznych, ale również renesansowych, manierystycznych i barokowych[2]. W latach 18851898 wzdłuż ulicy powstało 21 realizacji autorstwa budowniczego Józefa Święcickiego, który tworzył architekturę eklektyczną o różnych kostiumach neostylowych. Trwale wpisały się w krajobraz ulicy jego realizacje neobarokowe[13], a zwłaszcza hotel Pod Orłem, który stał się wizytówką bydgoskiej architektury.

Z początkiem XX wieku zaczęły powstawać kamienice o architekturze zrywającej z historyzmem. Kamienice projektu Fritza Weidnera reprezentowały nurt architektury malowniczej, Rudolfa Kernasecesji, zaś Alfreda Schleusenera i Paula Sellnera – wczesnego modernizmu[2].

W latach 30. XX w. powstały kamienice w północnej części ulicy o architekturze funkcjonalizmu o prostych kubicznych bryłach, m.in. autorstwa Jana Kossowskiego. Po II wojnie światowej dokonywano natomiast zabudowy plombowej o architekturze bezstylowej. Powstały w tym okresie: Dom Handlowy „Rywal” (19711973), 10-kondygnacyjny biurowiec oraz trzy kamienice[14]. W latach 19902005 powstały przy ul. Gdańskiej kolejne trzy kamienice[15], z których nie wszystkie wpasowały się poprawnie w otaczającą stylową zabudowę[2].

Na przełomie XIX i XX wieku również ciągi ulic poprzecznych i równoległych do ul. Gdańskiej, wyposażono w ciekawe architektonicznie budowle eklektyczne i secesyjne, zgrupowane przede wszystkim przy ulicach: Z. Krasińskiego, J. Słowackiego, A. Mickiewicza, A. Cieszkowskiego, 20 stycznia 1920, I.J. Paderewskiego, pl. Weyssenhoffa, a częściowo przy ul. Świętojańskiej, J. Zamoyskiego i K. Chodkiewicza[16].

Obraz społeczny[edytuj kod]

Ulica Gdańska do połowy XIX wieku odgrywała przede wszystkim rolę komunikacyjną, a następnie stała się reprezentacyjnym, mieszczańskim traktem oraz osią kompozycyjną rozrastającego się Śródmieścia.

W kamienicach reprezentacyjne mieszkania zajmowali zamożni urzędnicy, fabrykanci i handlowcy, w skromniejszych mieszkali mistrzowie różnych profesji, natomiast lokale w oficynach i skromnych domach zasiedlali drobni rzemieślnicy oraz robotnicy. Partery kamienic były z reguły przystosowane do prowadzenia działalności handlowej lub gastronomiczno-usługowej[2].

W rejonie ulicy Gdańskiej kwitł handel, rozwijały się warsztaty rzemieślnicze[17] i drobny przemysł oraz gastronomia. Natomiast ulica skutecznie oparła się procesowi gwałtownej industrializacji. Dla żadnego przedsiębiorstwa[18], nie wybudowano przy ulicy Gdańskiej okazałych, typowych budynków fabrycznych. Przedsiębiorstwa działające w tym rejonie były dość skromne i mieściły się w zabudowaniach oficynowych w głębi posesji[2].

Wśród sklepów przy ulicy Gdańskiej najdłuższą historię posiada apteka „Pod Łabędziem”, istniejąca przy ul. Gdańskiej 5 od 1853 r. Na początku XX w. zaczęły powstawać przy ulicy domy towarowe: np w 1911 r. Dom Towarowy M. Conitzer&Söhne[19], w 1919 r. sklep Bonifacego Cyrusa[20]. Na początku lat 20. XX w. przy ulicy miało siedziby także 5 banków[2].

Ulica Gdańska miała również duże znaczenie w branży gastronomicznej i rozrywkowej[2]. W XIX i I połowie XX w. mieściły się tutaj restauracje i cukiernie odwiedzane przez zamożnych bydgoszczan oraz skromne wyszynki i piwiarnie, a także sale koncertowe, hotele, teatry, kina. Przy Gdańskiej mieściła się także pierwsza siedziba Biblioteki Miejskiej[21].

Święto ulicy[edytuj kod]

Od 2002 r. organizowane jest we wrześniu każdego roku Święto Ulicy Gdańskiej. Imprezy plenerowe, koncerty i konkursy odbywają się w różnych miejscach i obiektach położonych wzdłuż ulicy. Głównym organizatorem imprezy jest Gazeta Wyborcza oddział w Bydgoszczy[22].

Ulica obecnie[edytuj kod]

Charakterystyka[edytuj kod]

Ulica Gdańska liczy 7,3 km długości, przy czym odcinek zabudowany stylowymi kamienicami wynosi 2,0 km, a w obrębie dzielnicy koszarowej i osiedla Leśnego 1,5 km. Natomiast 3,8-kilometrowy odcinek ulicy położony na północ od wiaduktu kolejowego posiada całkowicie odmienny charakter, gdyż przebiega przez teren mało zurbanizowany, pomiędzy Lasem Gdańskim i kompleksem działek a Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku.

Na północnych rubieżach miasta ulica wznosi się na 45-metrowe Zbocze Fordońskie, pokonując w ten sposób granicę makroregionów: Pojezierza Wielkopolskiego i Pojezierza Pomorskiego.

Przy ulicy znajdują się:

Architektura[edytuj kod]

Spacer Gdańską i uliczkami do niej przyległymi to przegląd stylów i prądów w budownictwie ostatnich dwóch stuleci. Przy ulicy spotyka się skromne, parterowe budynki frontowe, parterowe domy reprezentujące typ budownictwa podmiejskiego, kamienice czynszowe dwu- i trzypiętrowe (jest ich blisko 100) oraz wielkomiejskie kamienice cztero- i pięciopiętrowe oraz monumentalne gmachy.

92% zabudowy ul. Gdańskiej pochodzi sprzed 1920 r.[2] Z tego połowa istniejącej zabudowy została wzniesiona bądź przebudowana w latach 18901914 – czasach, kiedy powstawała w Bydgoszczy najbogatsza architektura historyzująca, ze detalami i zdobieniami nawiązującymi do sztuki renesansu, manierystyzmu i baroku, a następnie secesji i wczesnego modernizmu.

Na Gdańskiej swoje dzieła zostawili najwybitniejsi bydgoscy architekci. Wzdłuż ulicy można podziwiać kamienice i obiekty autorstwa:

Tworzyli tu również swoje dzieła architekci berlińscy: m.in. Heinrich Seeling, Otto Walther, W. Hildebrandt.

Licząc z uliczkami bocznymi zrealizowano tu do 1914 r. ponad 30 kamienic autorstwa J. Święcickiego, 19 projektu Rudolfa Kerna, 14 Fritza Weidnera i szereg innych autorstwa m.in. Karla Bergnera, Paula Böhma, Ericha Lindenburgera i innych.

Zabytki[edytuj kod]

W 2015 r. w rejestrze zabytków znajdowało się 28 obiektów położonych przy ulicy Gdańskiej[23].

Najstarszym zachowanym obiektem jest pochodzący z przełomu XVI i XVII w. kościół Klarysek. Jednak najwięcej zabytków dotyczy stylowych kamienic zbudowanych w okresie 18801914 r.

Ulica Gdańska z widokiem na plac Wolności
Ulica Gdańska z widokiem na plac Wolności

Ważne obiekty[edytuj kod]

Nr Obiekt Adres Lata budowy Lata przebudowy Budowniczy Styl architektoniczny Wpisany do rejestru zabytków Uwagi Zdjęcie
1. Kościół Klarysek Gdańska 2 15821602 16181645 gotycko-renesansowy T najstarszy obiekt położony przy ulicy
Bydgoszcz kosciół Klarysek lato.jpg
2. Kamienica Maxa Zweiningera Focha 2 – róg Gdańskiej I poł. XIX w. 19011902 Karl Bergner secesja N arkady od 1940 r. według proj. Jana Kossowskiego
Focha 2 Bydg a.jpg
3. Muzeum Okręgowe Gdańska 4 16151618 1878 neorenesans, neomanieryzm T fragment dawnego kompleksu klasztornego Klarysek
Bdg Muzeum Okręgowe 2005.jpg
4. Kamienica Augusta Mentzla Gdańska 5 1853 1909 Rudolf Kern secesja N mieści aptekę „Pod Łabędziem” i muzeum farmacji
Bdg Gdańska 5 pionowe.jpg
5. Galeria Drukarnia Gdańska 6-8 2006 funkcjonalizm N wybudowana na miejscu najstarszej drukarni w Bydgoszczy z pocz. XIX w.
Drukarnia Bydgoszcz (1).jpg
6. Kamienica Gdańska 9 Gdańska 9 III ćw. XIX wieku eklektyzm N w niszach – kamienne alegorie handlu i przemysłu
Bdg Gdańska 9.jpg
7. Kamienica Ernsta Mixa Gdańska 10 1863 1905, 19131914 Fritz Weidner modernizm N mieściła kino „Kristal”, potem „Pomorzanin”, siedziba klubu „Mózg”
Bdg Gdańska 10 pion 3.jpg
8. Hotel „Pod Orłem” Gdańska 14 XVIII wiek 18931896 Józef Święcicki eklektyzm, neobarok T najstarszy zachowany hotel w mieście
Hotel Pod Orłem pionowe.jpg
9. Dom Towarowy „Jedynak” Gdańska 15 19101911 Otto Walther modernizm T jeden z najstarszych domów towarowych w Bydgoszczy
Bydgoszcz-modernistyczny portyk filarowy dawnego Domu Towarowego.JPG
10. Kamienica Emila Bernhardta Gdańska 16 18821884 19181920 Carl Stampehl, Rudolf Kern eklektyzm T mieściła kawiarnię „Wiener Cafe”
Bdg Gdanska16 3 07-2013.jpg
11. Kamienica Aleksandra Timma Gdańska 17 1852 1910 B. Brinkmann, O.F.W. Muller historyzm w nawiązaniu do arch. średniowiecznej N mieszkał tu od 1935 r. Stanisław Brzęczkowski
Bdg Gdańska 17 pion.jpg
12. Rzeźba „Wędrowiec” Gdańska 17 2005 Michał Kubiak N rzeźba przedstawiająca przechodnia podziwiającego neobarokową architekturę hotelu „Pod Orłem”
Bdg Wędrowiec cały.jpg
13. Pomorski Dom Sztuki Gdańska 20 18861887 19101920 Gustaw Reichert historyzm klasycyzujący T od 1972 r. mieściła scenę Opery Nova, a od 2006 r. salę koncertową Akademii Muzycznej
Bdg Gdańska AMuz a 05-2013.jpg
14. Kościół św. Piotra i Pawła Plac Wolności 5 18721876 Friedrich Adler eklektyczny neogotyk z elementami romanizującymi T do 1945 r. kościół ewangelicko-unijny pw. św. Pawła
Bydgoszcz Kościół PiP z przodu.jpg
15. Kamienica PKO Gdańska 23 III ćw. XIX w. 19471949 funkcjonalizm N siedziba oddziału PKO BP
Gdańska 23 PKO pion.jpg
16. Kamienica Plac Wolności 1 Plac Wolności 1 – róg Gdańskiej 18961898 Józef Święcicki eklektyzm, neobarok T jedno z najlepiej ocenianych dzieł Józefa Święcickiego
Bdg plWolności1 a 05-2013.jpg
17. Kamienica Gdańska 22 Gdańska 22 III ćw. XIX w/ 1883 Carl Stampehl eklektyzm T
Bdg Gdanska22 07-2013.jpg
18. Kamienica Carla Meinhardta Gdańska 27 19081909 Alfred Schleusener modernizm historyzujący N mieści aptekę „Centralna”, partię szczytową ujmują postacie aniołów
Bydgoszcz Gdańska 27.jpg
19. Kamienica przy ul. Gdańskiej 24 Gdańska 24 19061907 N około 1926 otwarto tu salon Forda firmy Butkowski & Spółka. Kamienica pozbawiona jest w całości dwóch ostatnich istniejących dawniej pięter i wszystkich secesyjnych ozdób. Na tyłach kamienicy aż do placu Wolności 1 znajdowały się przed 1939 warsztaty samochodowe[24].
20. Kamienica Thomasa Frankowskiego Gdańska 28 18971898 Fritz Weidner historyzm malowniczy T
Bdg Gdanska28 07-2013.jpg
21. Kamienica Oskara Ewalda Gdańska 30 18951896 Józef Święcicki eklektyzm, neobarok N najwyższą kondygnację zajmowało atelier fotograficzne przekryte szklanym dachem
Gdańska 30 Święcicki 1.jpg
22. Kamienica Georga Sikorskiego Gdańska 31 19021903 Fritz Weidner styl malowniczy N
Gdańska 31 Weidner.jpg
23. Kamienica Gdańska 33 Gdańska 33 18761878 eklektyzm, neobarok T mieszkał tutaj Witold Bełza, co upamiętnia tablica
Bdg Gdanska33 1 07-2013.jpg
24. Kamienica Krasińskiego 2 Krasińskiego 2 – róg Gdańskiej 1912 Julius Knüpfer modernizm klasyczny T w latach 19191939 mieścił się to Dom Towarowy Bonifacego Cyrusa
Kamienica Gdańska róg Krasińskiego 2010.jpg
25. Kamienica Fritza Weidnera Gdańska 34 II poł. XIX w. 1914 Fritz Weidner styl malowniczy N w kamienicy mieszkał Fritz Weidner
Bdg Gdanska34 07-2013.jpg
26. Kamienica Juliusa Greya Gdańska 35 1887 1909 Rudolf Kern eklektyzm N mieściła się tu do 2003 r. kawiarnia „Cristal”
Bdg Gdanska35 2 07-2013.jpg
27. Kamienica Theonii Reichhardt Gdańska 36 1875 18971898 Józef Święcicki eklektyzm, neobarok N
Kamienica Gdańska 36 2010.jpg
28. Pomnik Mariana Rejewskiego Gdańska 39 2005 Michał Kubiak N pomnik bydgoszczanina, pogromcy niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma
Bdg Rejewski 1 07-2013.jpg
29. Willa Aronsohna Śniadeckich 1 – róg Gdańskiej 1866 neorenesans T willę zamieszkiwał do 1918 r. Honorowy Obywatel Bydgoszczy Lewin Louis Aronsohn
Śniadeckich 1 róg Gdańskiej willa Aronsohna.jpg
30. Kamienica Stanisława Miaskowskiego Gdańska 40 1852 budowniczy Trieb pozbawiona cech stylowych po przebudowie w latach 30. XX w. N jedna z najstarszych zachowanych w oryginalnej formie kamienic na ul. Gdańskiej
Gdańska 40.jpg
31. Kamienica Maxa Rosentala Gdańska 42 19051906 Fritz Weidner styl malowniczy T
Bdg Gdanska42 07-2013.jpg
32. Dom Handlowy „Rywal” Gdańska 43-45 19711973 funkcjonalizm N w 2002 r. dokonano modernizacji budynku
Gdańska Rywal - portal.jpg
33. Biurowiec BSS „Społem” Gdańska 47 19711973 funkcjonalizm N biurowiec powstał w miejscu wcześniejszej pierzei z 3 ćwierci XIX w.; w jednej z kamienic urodził się Walter Leistikow, twórca berlińskiej secesji
Biurowiec BSS Gdańska.jpg
34. Willa Heinricha Dietza Gdańska 48 18971898 Heinrich Seeling styl malowniczy T właściciel był radnym miejskim i posłem do parlamentu pruskiego
Bdg Gdanska48 07-2013.jpg
35. Willa Wilhelma Blumwe Gdańska 50 19001902 Hildebrandt neorenesans włoski T willa nawiązuje do renesansowej Villa Rotonda Andrea Palladio (Vicenza)
Bdg Gdanska50 2 07-2013.jpg
36. Kamienica Carla Rose Gdańska 51 19031904 Carl Rose eklektyzm z elementami secesji N pozbawiona detali arch. po 1945 r.
Gdańska 51.jpg
37. Kamienica Roberta Grundtmanna Słowackiego 1 – róg Gdańskiej 19051906 Alfred Schleusener modernizm N mieściła się tu kawiarnia „Cafe Metropol”, a za PRL – restauracja „SIM”
Bydgoszcz Słowackiego 1.jpg
38. Kaplica Klarysek Gdańska 56 19001901 nieznany modernizm klasycyzujący N początkowo kamienica Adolfa Kolwitza
Bydogszcz Klaryski.JPG
39. Kamienica Aleksandra Olszyńskiego Gdańska 58 18941895 Heinrich Arndt eklektyzm z elementami neobaroku i neorenesansu N do 1914 r. miało tu swoją siedzibę Stowarzyszenie Higieny Ludowej w Bydgoszczy
Gdańska 58.jpg
40. Kamienica Carla Meyera Gdańska 60 18911892 Carl Meyer eklektyzm N w niszy postać alegoryczna przedstawiająca Architekturę i Budownictwo
Bdg Gdanska60 2 07-2013.jpg
41. Kamienica Alfreda Schleusenera Gdańska 62 19101911 Alfred Schleusener modernizm N dom własny Alfreda Schleusenera
Gdańska 62 Schleusener 1.jpg
42. Kamienica Józefa Święcickiego Gdańska 63 1894 Józef Święcicki eklektyzm, neobarok, neorenesans T dom własny Józefa Święcickiego
Bdg Gdanska63 2 07-2013.jpg
43. Kamienica Eduarda Schulza Gdańska 66 19041905 Rudolf Kern secesja N w dwudziestoleciu międzywojennym „Dom Niemiecki”
Bdg Gdanska66 2 07-2013.jpg
44. Kamienica Gdańska 67 Gdańska 67 19101911 Rudolf Kern modernizm z elementami secesji N
Gdańska 67 Kern pion a.jpg
45. Kamienica Eduarda Schulza Gdańska 68 19041905 Rudolf Kern secesja N na zapleczu działała restauracja i teatr niemiecki „Elysium”, w okresie po II wojnie światowej – restauracja „Słowianka”
Bdg Gdanska68 2 07-2013.jpg
46. Kamienica Gdańska 71 Gdańska 71 19061908 Rudolf Kern (?) modernizm eklektyczny N w 1924 r. urządzono w budynku Oddział Ginekologiczno-Położniczy Szpitala Miejskiego.
Gdańska 71 cała.jpg
47. Kamienica Gdańska 75 Gdańska 75 1883 eklektyzm T na frontonie – kamienna główka Hermesa
Gdańska 75 zabytek.jpg
48. Kamienica Gdańska 77 Gdańska 77 18821883 eklektyzm N
Gdańska 77.jpg
49. Kamienica Ernsta Bartscha Gdańska 79 18981899 Fritz Weidner styl malowniczy N
Bdg Gdańska79 05-2013.jpg
50. Kamienica Paula Storza Gdańska 81 1897 eklektyzm, neomanieryzm T putta nad oknami I piętra
Bdg Gdańska81 05-2013.jpg
51. Kamienica Gdańska 83 Gdańska 83 1890 eklektyzm, neomanieryzm N właścicielem budynku był m.in. Carl Rose
Bdg Gdanska83 07-2013.jpg
52. Willa Carla Grosse Gdańska 84 18981899 Karl Bergner styl malowniczy T W latach 19621992 mieścił się tu klub Milicji Obywatelskiej. Przez szereg lat uważano mylnie, że w l. 20. XX wieku właścicielem willi była Pola Negri[25].
Bdg Gdanska84 1 07-2013.jpg
53. Kamienica Otto Riedla Świętojańska 2 – róg Gdańskiej 19111912 Paul Sellner modernizm N w budynku mieściła się m.in. piekarnia, od 1924 w rękach rodziny Bigońskich
Świętojańska 2 róg Gdańskiej - 2005.jpg
54. Kamienica Rudolfa Kerna Al. Mickiewicza 1 – róg Gdańskiej 19031904 Rudolf Kern secesja T dom własny Rudolfa Kerna
Bdg Gdanska-Mick1 3 07-2013.jpg
55. Kamienica Gdańska 86 Gdańska 86 18871888 Józef Święcicki eklektyzm, neorenesans francuski N elewacja z ozdobnymi dekoracjami sztukateryjnymi (dzieci, syreny); w budynku mieszkał okresowo właściciel Bydgoskich Fabryk Mebli Otto Pffeferkorn
Bdg Gdanska86 3 07-2013.jpg
56. Willa Hugona Hechta Gdańska 88-90 18881889 Józef Święcicki neorenesans francuski T W latach 19001939 właścicielem domu był społecznik i lekarz Hermann Dietz
Bdg Gdanska88-90 1 07-2013.jpg
57. Kamienica Gdańska 91 Gdańska 91 18971898 Fritz Weidner styl malowniczy N
Bdg Gdanska91 3 07-2013.jpg
58. Kamienice Hugona Hechta Gdańska 92-94 18891892 Józef Święcicki neorenesans francuski T W czerwcu 1921 r. w budynku mieszkał Józef Piłsudski
Gdańska 92-94 Święcicki zbliż.jpg
59. Kamienica Carla Bradtke Gdańska 93 18951896 Józef Święcicki historyzm z elementami rokokowymi T
Bdg Gdanska93 2 07-2013.jpg
60. Kamienica Gdańska 95 Gdańska 95 19121913 Paul Sellner modernizm N
Bdg Gdanska95 2 07-2013.jpg
61. Kamienica Stanisława Rolbieskiego Gdańska 96 18911892 Józef Święcicki eklektyzm, neorenesans francuski N w latach okupacji mieściła się tu siedziba Niemieckiego Frontu Pracy
Bdg Gdanska96 07-2013.jpg
62. Kamienica Adama Wysockiego Gdańska 100 – róg Chodkiewicza 1935 Paweł Wawrzon funkcjonalizm N
Gdańska 100 róg Chodkiewicza.jpg
63. Kamienica Reinholda Zschiesche Chocimska 1 – róg Gdańskiej 18851888 Józef Święcicki eklektyzm N
Bdg Gdanska-Chocimska 1 07-2013.jpg
64. Kamienica Carla Peschela Gdańska 101 18921893 Józef Święcicki eklektyzm T
Bdg Gdanska101 2 07-2013.jpg
65. Kamienica Rudolfa Gehrke Gdańska 113 1886 Józef Święcicki eklektyzm, neorenesans N
Gdańska 113 Święcicki 1.jpg
66. Willa Fritza Heroldta Gdańska 119 18951896 Fritz Weidner eklektyzm, neobarok T w latach 20. XX w. mieszkał tu Antoni Chołoniewski, autor „Ducha dziejów Polski
Bdg Gdanska119 5 07-2013.jpg
67. Kamienica Gdańska 121 Gdańska 121 2008 funkcjonalizm N
Gdańska 121 2008 nowa.jpg
68. Kamienica Gdańska 125 Gdańska 125 1895 (Święcicki) 19931996 funkcjonalizm N współczesna kamienica stanęła w miejscu wcześniejszego neobarokowego budynku z lat 90. XIX w. autorstwa Józefa Święcickiego
Gdańska 125 nowa.jpg
69. Kamienica Kazimierza Figurskiego Gdańska 127 19001901 nieznany styl malowniczy N
Bdg Gdanska127 1 07-2013.jpg
70. Kamienica Ernsta Friebela Gdańska 130 1911 Karl Gehrke modernizm N
Gdańska 130 panorama.JPG
71. Kamienica Gdańska 131 Gdańska 131 18921893 nieznany eklektyzm N
Gdańska 131.jpg
72. Kamienica Gdańska 139 Gdańska 139 1877 2000 A. Wiese funkcjonalizm N
Gdańska 139 nowa.jpg
73. Kamienica Georga Weisa Gdańska 141 19061907 Georg Weis modernizm N dom własny mistrza murarskiego Georga Weisa
Bdg Gdanska141 2 07-2013.jpg
74. Gmach Szkoły Wojennej Gdańska 190 19131914 Arnold Hartmann, Robert Schlezinger eklektyzm, neobarok T siedziba Szkoły Podchorążych (19201939), sztabu Pomorskiego Okręgu Wojskowego (19472007), od 2007 r. Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych RP
Bydgoszcz Gmach POW.jpg
75. Pomorskie Muzeum Wojskowe Czerkaska 2 – róg Gdańskiej 1973 Zbigniew Kortas funkcjonalizm N prezentuje wojskowe dzieje Pomorza i Kujaw począwszy od Powstania wielkopolskiego 19181919
Pomorskie Muzeum Wojskowe - czołg.jpg
76. Koszary wojskowe Gdańska 147 18841914 mur pruski N 40 budynków koszarowych
Bydg ul Gdańska - koszary.jpg
77. Stadion im. Zdzisława Krzyszkowiaka Gdańska 163 od 1955 Jerzy Hofmann N kompleks sportowy o pow. 25 ha, mieści m.in. Galerię Sportu Bydgoskiego
Stadion Zawiszy Bydgoszcz trybuna B.jpg
78. Stacja wodociągów Las Gdański Gdańska 242 1900 F. Marschall neogotyk T kompleks budynków wodociągów miejskich
Bydg Wodociągi 1900 Przepompownia 1.jpg
79. Leśny Park Kultury i Wypoczynku Gdańska od 1972 Aleksander Pietrzak i Edward Bartmann N park o powierzchni 830 ha
Myślecinek mostek nad stawem.jpg
Skrzyżowanie ulicy Gdańskiej z ul. Dworcową i Pomorską
Skrzyżowanie ulicy Gdańskiej z ul. Dworcową i Pomorską

Komunikacja[edytuj kod]

Przez ulicę Gdańską przejeżdżają tramwaje linii: 1, 2, 4, 6 i 10 z czego 4 i 6 skręcają na ul. Chodkiewicza na Bielawy, a 1 , 2 i 10 jadą do Myślęcinka. Na różnych odcinkach kursują również autobusy linii 52, 65, 71, 77,93, 94 i 31N.

Remonty[edytuj kod]

Dość ważny element dotyczący ulicy.

Ostatni etap remontu jest od ulicy Chocimskiej do Kamiennej i trwał od 1 Września i skończył się 20 Grudnia

Zobacz też[edytuj kod]

Place i ulice:

Świątynie:

Muzea:

Inne obiekty:

Parki:

Przypisy

  1. Rajmund Kuczma, Mała encyklopedia Bydgoszczy – liteda „D”, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2005.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Daria Bręczewska-Kulesza, Bogna Derkowska-Kostkowska, A. Wysocka [i inni], Ulica Gdańska. Przewodnik historyczny, Bydgoszcz 2003.
  3. a b c d Iwona Jastrzębska-Puzowska, Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850–1920, Wydawnictwo MADO, Toruń 2005, ISBN 83-89886-38-3, 978-83-89886-38-5.
  4. Zenon Guldon, Ryszard Kabaciński, Z tarczą w pole, [w:] Szkice z dziejów dawnej Bydgoszczy XVI-XVIII w., Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, Bydgoszcz 1975.
  5. Na terenie zawartym między Artyleryjską i Powstańców Warszawy.
  6. Atlas historyczny miast polskich, tom II Kujawy, zeszyt I Bydgoszcz, Antoni Czachorowski (red.), Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 1997.
  7. Albina Bartoszyńska-Potemska, Dzieje i architektura kościoła i klasztoru Klarysek w Bydgoszczy, [w:] Prace komisji sztuki t. I, Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria D: 1965.
  8. Domy przy przy ul. Gdańskiej 208–238.
  9. http://www.bip.um.bydgoszcz.pl/binary/500_tcm30-42261.pdf.
  10. Przebudowany w 1968 r. i 2006 r.
  11. Kontrapas z korzyściami nie tylko dla rowerzystów – portal bydgoszcz24.pl.
  12. Nr 16, 55, 30, 63, 51, 27, 62, 95, 34.
  13. Nr 14, 36, 63, pl. Wolności 1.
  14. Nr 23, 53, 76.
  15. Nr 121, 125, 139.
  16. Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996.
  17. Pod koniec XIX wieku przy ul. Gdańskiej miało swe warsztaty m.in. 20 krawców oraz 25 szewców.
  18. Z wyjątkiem zakładu ślusarstwa artystycznego i budowlanego Gustava Rady (1896 r.).
  19. W latach międzywojennych Be-De-Te, po 1945 r. „Jedynak”.
  20. W kamienicy u zbiegu ul. Gdańskiej i Krasińskiego.
  21. Ul. Gdańska 27.
  22. http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080905/ROZRYWKA01/555458857 dostęp 2010-02-12.
  23. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 30 września 2016; 5 miesięcy temu. [dostęp 2015-09-16]. s. 16–20.
  24. Dystrybutor paliw przy krawężniku na Gdańskiej.
  25. Trochę prawdy i cała masa plotek.

Bibliografia[edytuj kod]

  • Jerzy Derenda (red.): Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ISBN 83-916178-0-7, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6.
  • Daria Bręczewska-Kulesza: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia.
  • Daria Bręczewska-Kulesza, Bogna Derkowska-Kostkowska, A. Wysocka [i inni]: Ulica Gdańska. Przewodnik historyczny, Bydgoszcz 2003.
  • Iwona Jastrzębska-Puzowska: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850–1920. Wydawnictwo MADO. Toruń 2005. ISBN 83-89886-38-3, 978-83-89886-38-5.
  • Janusz Umiński: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996.

Linki zewnętrzne[edytuj kod]

Ulica Gdańska na wysokości kamienicy nr 5
Ulica Gdańska na wysokości kamienicy nr 5
Skrzyżowanie ulicy Gdańskiej z al. Mickiewicza
Skrzyżowanie ulicy Gdańskiej z al. Mickiewicza