Ulica Grunwaldzka w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy ulicy w Bydgoszczy. Zobacz też: inne znaczenia.
POL Bydgoszcz flag.svg Bydgoszcz
ulica
Grunwaldzka
Okole, Czyżkówko, Flisy, Osowa Góra
Długość: 6,7 km
Początek ul. Grunwaldzkiej
Początek ul. Grunwaldzkiej
Mapa
mapa
Przebieg
Ikona ulica rondo.svg światła 0m ← ul. marsz. Ferdinanda Focha, ↑ ul. Kruszwicka 2580, ul. Nakielska → (Rondo Grunwaldzkie)
Ikona ulica z prawej.svg 318m ul. Graniczna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 474m ← ul. Jasna, ul. Wrocławska →
Ikona ulica z prawej.svg 628m ul. Chełmińska
Ikona ulica z lewej.svg światła 711m ul. Kanałowa
Ikona wiad kolejowy.svg 921m linia kolejowa nr 18
Ikona ulica z lewej.svg 1505m ul. Józefa Ignacego Kraszewskiego
Ikona ulica z prawej.svg 1533m ul. Nad Torem 2580 ↙, ul. Młyńska ←
Ikona wiad kolejowy.svg 1730m linia kolejowa nr 131
Ikona ulica most.svg 2344m Kanał Bydgoski
Ikona ulica z prawej.svg 1833m łącznik (Grunwaldzka - Nad Torem)
Ikona ulica z lewej.svg 1847m ul. Józefa Bronikowskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 2037m ← ul. Siedlecka 25, ul. Elbląska →
Ikona ulica z prawej.svg światła 2126m ← ul. Siedlecka 80, ↙ ul. Koronowska
Ikona ulica z lewej.svg 2283m ul. Flisacka
Ikona ulica most.svg 2344m Flis (rzeka)
Ikona ulica z prawej.svg 2527m ul. św. Antoniego z Padwy
Ikona ulica z prawej.svg światła 2609m ul. Wiejska
Ikona ulica z lewej.svg 2706m ul. Zielona
Ikona ulica z prawej.svg 2742m ul. Łąkowa
Ikona ulica z lewej.svg 2806m ul. Okopowa
Ikona ulica z prawej.svg światła 2845m ul. Chojnicka
Ikona ulica z prawej.svg światła 2992m ul. Deszczowa
Ikona ulica z prawej.svg 3137m ul. Wyrzyska ↙
Ikona ulica z lewej.svg 4473m ul. Przejście
Ikona ulica z prawej.svg światła 5118m ul. św. Maksymiliana Kolbego ↙
Ikona ulica z lewej.svg 5208m ul. Papuzia
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 5305m ← ul. Głuszcowa, ul. Skośna →
Ikona ulica z prawej.svg 5358m ul. Jarząbkowa
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 5465m ← ul. Kolibrowa, ul. Perlicza →
Ikona ulica z prawej.svg 5572m ul. Kukułcza
Ikona ulica z lewej.svg 5605m ul. Wronia
Ikona ulica z prawej.svg 6041m ul. Kormoranów
Ikona ulica z lewej.svg 6116m ul. Wróblowa
Ikona ulica z lewej.svg 6285m ↘ ul. Czapla
Ikona ulica.svg 6678m granica miasta 80
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
ulica  Grunwaldzka
ulica Grunwaldzka
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
ulica  Grunwaldzka
ulica Grunwaldzka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica  Grunwaldzka
ulica Grunwaldzka
Ziemia53°08′27,7″N 17°56′37,0″E/53,141020 17,943606

Ulica Grunwaldzka – ważna pod względem komunikacyjnym ulica w Bydgoszczy. Łączy zachodnie osiedla z centrum miasta oraz jest drogą wylotową w kierunku Piły i Szczecina. W dwudziestoleciu międzywojennym była czwartą pod względem długości ulicą w Bydgoszczy, licząc łącznie 2,91 km[1]. Do 1969 wzdłuż ulicy kursowały pociągi wąskotorowe do Koronowa.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Ulica rozciąga się na kierunku wschód-zachód, od Ronda Grunwaldzkiego po zachodnie granice Bydgoszczy na osiedlu Osowa Góra. Jej długość wynosi blisko 7 km. Na całej długości ulicy biegnie droga krajowa nr 80, a od ul. Siedleckiej (Węzła Zachodniego) do Ronda Grunwaldzkiego także droga krajowa nr 25. Ulica stanowi jedną z głównych arterii komunikacyjnych i tras wylotowych z Bydgoszczy łącząc centrum z zachodnimi osiedlami miasta położonymi po północnej stronie Starego Kanału Bydgoskiego. Na wschodnim odcinku ulica przebiega na tzw. Wyspie Kanałowej. W kierunku zachodnim ulica przebiega przez następujące jednostki urbanistyczne: Okole, Czyżkówko, Flisy, Osowa Góra.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Grunwaldzka stanowi stary trakt łączący Bydgoszcz z Koronowem i osadami położonymi na zachód od miasta po północnej stronie doliny bydgosko-nakielskiej. Mapa okolic Bydgoszczy z 1796-1802 (mapa Schroettera wykonana na podstawie pomiarów geodezyjnych) przedstawia drogę pokrywająca się w przybliżeniu z dzisiejszym śladem ulicy, rozwidlającą się w Czyżkówku w kierunku Koronowa, Pawłówka i Osówca[2]. Jednak dopiero w 1827 wytyczono od Czyżkówka szosę wiodącą do Nakła o przebiegu dokładnie pokrywającym się z dzisiejszą ulicą Grunwaldzką. Budowę drogi nadzorował ówczesny dzierżawca folwarków Okole i Czyżkówko radca budowlany Ernst Conrad Peterson na zlecenie Koeniglische Sechandlungs Societaet – Chausse Bau Contor Berlin[3]. Plan Bydgoszczy i okolic z 1857 przedstawia drogę rozpoczynająca się mostem na Kanale Bydgoskim (most Władysława IV). Wzdłuż drogi, aż do Czyżkówka występowała ciągła zabudowa domów z przedogrodami (Okole). W Czyżkówku droga przekraczała potok Flis, przechodząc przez las, mijała osadę Działy (odnowioną w 1752 na prawie olęderskim) i kierowała się w stronę Pawłówka, Nakła i Piły. W okolicach dzisiejszego osiedla Osowa Góra droga wznosiła się na krawędź Zbocza Kruszyńskiego. Poniżej znajdowała się kolonia „Prondy” budowniczych Kanału Bydgoskiego, osadzonych tu na stałe decyzją urzędnika pruskiego Franza von Brenkenhoffa. Wzdłuż drogi w 1851 poprowadzono Kolej Wschodnią łączącą Berlin poprzez Bydgoszcz z Królewcem[4].

Początkowo tylko wschodnia część ulicy w dzisiejszym przebiegu pozostawała w granicach administracyjnych miasta Bydgoszczy – do cmentarza Starofarnego. Po włączeniu w 1920 przedmieść Okole i Czyżkówko, ulica w przebiegu „miejskim” sięgała do ul. Chojnickiej. W granicach administracyjnych Bydgoszczy na całej długości znalazła się po włączeniu do miasta przedmieścia Osowa Góra (1959, 1961)[5].

W 1872 ulicę przeciął wiadukt kolejowy linii wiodącej do Inowrocławia, zaś w 1895 wybudowano linię wąskotorową do Koronowa z dworcem Bydgoszcz Wąskotorowa przy ul. Grunwaldzkiej. W 3 lata później do dworca doprowadzono linię tramwajową. Pod koniec XIX w. ulica była wybrukowana, obsadzona drzewami, otoczona pierzejami kamienic oraz domów z przedogrodami. Po północnej stronie biegły tory kolei wąskotorowej, a po stronie południowej – tory tramwajowe[6].

W czasie II wojny światowej w lesie przy ul. Grunwaldzkiej Niemcy rozbudowali Zakład Amunicji Lotniczej 1/11 Bydgoszcz - Osowa Góra (niem. Luftmunitionanstalt 1/11 Bromberg), w tym część o utajnionym charakterze produkcji. Od linii kolejowej Bydgoszcz – Piła dobudowano bocznice z rampami przeładunkowymi. W obrębie zakładu znajdowało się około 100 różnorodnych budynków, betonowych schronów, a na obrzeżach baraki obozowe jeńców wojennych. Zakłady wysadziły w powietrze w styczniu 1945 wycofujące się oddziały niemieckie, a obecnie teren zajmowany jest przez jednostkę wojskową[7].

Po 1945 ulica nie została zmodernizowana, a w 1969 rozebrano tory kolejki wąskotorowej. Pierwsze prace modernizacyjne podjęto dopiero w latach 60. XX w. Ulicę poszerzono oraz wyposażono w nawierzchnię z kostki granitowej właściwej dla ruchu ciężkiego[8]. W latach 1969-1973 trwała budowa trasy W-Z, która miała poprawić warunki ruchu drogowego w Bydgoszczy na kierunku wschód-zachód. Elementem projektu była budowa tzw. węzła grunwaldzkiego na zasypanym fragmencie starego Kanału Bydgoskiego z rondem położonym na zasypanej śluzie III)[9]. Rozbiórce uległ kamienny most im. Władysława IV[6]. W latach 70. XX w. zlikwidowano także kolizyjny przejazd kolejowy z linią nr 18 poprzez budowę stalowego wiaduktu[8]. W tym okresie w związku z rozwojem budownictwa mieszkaniowego na Osowej Górze ulica zyskała nowe połączenia z drogami lokalnymi w tym rejonie.

W 1987 zmieniono trasę ulicy na odcinku wschodnim, budując łącznicę z przebudowanym Rondem Grunwaldzkim (obecna zachodnia jezdnia, wybudowana kosztem fragmentu cmentarza Starofarnego) oraz ul. Kruszwicką. Wśród inwestycji zrealizowanych po 1990 łączących się z ul. Grunwaldzką można wymienić m.in. położenie nawierzchni bitumicznej na kostce granitowej (1998), budowę Węzła Zachodniego z nowym tunelem pod linią kolejową i mostem Grunwaldzkim na Kanale Bydgoskim (2002) oraz budowę ul. Deszczowej (2010). W latach 2012-2013 przy ulicy Grunwaldzkiej 64-66 w miejscu starszych obiektów powstał budynek mieszkalny Bydgoskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego.

Aktualnie trwa przebudowa ulicy na odcinku Węzeł Zachodni - granica miasta (4,6 km) na drogę dwujezdniową z dwoma pasami ruchu dla każdego kierunku. Dodatkowo, na 3-kilometrowym odcinku od ul. Skośnej do Flisackiej zbudowany zostanie pas wyłącznie dla autobusów. Przewiduje się także powstanie równoległych dróg serwisowych i rowerowych oraz nowych chodników. Przebudowie ulegną także wszystkie skrzyżowania z drogami poprzecznymi, a także fragmenty ulic Czaplej, Łowiskowej, Zimorodkowej, Wroniej, Perliczej, Skośnej, Kolbego, Papuziej, Przejście, Filtrowej, Okopowej, Zielonej i Flisackiej. Na skutek protestów społecznych zrezygnowano z projektów budowy bezkolizyjnych przejść dla pieszych na wysokości ulic Kukułczej, Kolbego, Filtrowej i Flisackiej[10]. Most na Flisie zostanie przebudowany, a na niektórych odcinkach pojawią się ekrany akustyczne. Koszt modernizacji szacuje się na około 150 mln zł[11]. Przetarg na przebudowę ulicy ogłoszono 15 kwietnia 2016[12]. W 2017 projekt został uznany za kluczowy i w związku z tym uzyskał dofinansowanie z funduszy europejskich w wysokości 85% wartości inwestycji (113 mln zł)[13]. W lipcu 2017 wyłoniono wykonawcę inwestycji, którym został Budimex za kwotę niemal 76 mln zł[14]. Umowę na realizację inwestycji podpisano 28 listopada 2017, po czym niezwłocznie rozpoczęto prace budowlane[15]. W celu poszerzenia ulicy konieczne było wyburzenie 41 budynków. Cała inwestycja ma zakończyć się w drugiej połowie 2019 r.[16]

W 2018 ogłoszono przetarg na budowę drogi rowerowej na odcinku rondo Grunwaldzkie - Kraszewskiego[17].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[18]:

  • przed 1920 – Berlinerstraße (poza miastem Chaussee nach Nakel)
  • 1920-1939 – Grunwaldzka
  • 1939-1945 – Berlinerstraße
  • od 1945 – Grunwaldzka

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Ruch kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W latach 1895-1969 wzdłuż ulicy na odcinku blisko 2 km istniała linia wąskotorowej kolei powiatowej Bydgoszcz-Koronowo. Do okresu międzywojennego był to jedyny środek transportu publicznego łączący te dwa miasta. Wielu mieszkańców Bydgoszczy dojeżdżało nią na niedzielne majówki do Opławca i Smukały. W okresie międzywojennym kolejka dowoziła również tratwy uczestników spływów Brdą, które zyskiwały coraz większą popularność. Często kursowały również wagony towarowe[19]. Użytkowania linii zaprzestano 1 października 1969 r. Nie udały się próby jej ponownego uruchomienia w latach 70. Rozebrano torowisko oraz dworzec Bydgoszcz Wąskotorowa, który znajdował się za wiaduktem kolejowym przy ul. Czarna Droga.

Ruch tramwajowy[edytuj | edytuj kod]

Torowisko tramwajowe na ulicy Grunwaldzkiej zostało wybudowane w 1898, kiedy wydłużono pierwszą w kolejności linię tramwaju konnego (linia „A” czerwona), od ul. Poznańskiej przez ul. Świętej Trójcy do dworca Bydgoszcz Wąskotorowa przy ul. Grunwaldzkiej. Tory tramwajowe położono na odcinku od Mostu Władysława IV do wiaduktu kolejowego[20].

W 1948 zmieniono oznaczenie linii tramwajowej na „1”. W 1973 uruchomiono torowisko na nowym węźle Grunwaldzkim w miejscu zasypanego fragmentu Starego Kanału Bydgoskiego. Ostatecznie tory tramwajowe rozebrano na ul. Grunwaldzkiej w 1984 r.[21]

Obciążenie ruchem drogowym[edytuj | edytuj kod]

Ulica Grunwaldzka należy do mocno obciążonych ruchem drogowym arterii komunikacyjnych w Bydgoszczy. Pomiar ruchu w 2006 wykazał, że w szczycie komunikacyjnym przejeżdża przezeń do ok. 1200 pojazdów na godzinę. Najbardziej zatłoczonym odcinkiem jest fragment między rondem Grunwaldzkim a Węzłem Zachodnim. Mniej intensywny ruch zanotowano na odcinku Węzeł Zachodni – Osowa Góra (900-1000), a na zachód od ul. Kolbego – 300-600 pojazdów na godzinę[22].

Obiekty inżynierskie[edytuj | edytuj kod]

W ciągu ulicy znajdują się dwa wiadukty kolejowe - pierwszy (licząc od centrum miasta), z lat 70. XX wieku, przebiega pod linią kolejową Bydgoszcz – Piła (dawną Pruską Koleją Wschodnią), natomiast drugi pod liniami kolejowymi do Inowrocławia (linia nr 131) i Szubina. Drugi z wymienionych wiaduktów został zbudowany około 1880 roku. Zamiast spawów poszczególne elementy połączone były nitami. Do 1969 roku przejeżdżała pod nim kolejka wąskotorowa. W 2002 obok niego powstał nowy wiadukt, umożliwiający dojazd do węzła zachodniego przez most świętego Antoniego. W 2014 przystąpiono do rozbiórki starego wiaduktu pod linią do Inowrocławia. Z kolei na pierwszym obiekcie 15 stycznia 2018 zakazano ruchu pieszych, z uwagi na zły stan techniczny obiektu i uszkodzenie barier ochronnych[23][24].

W marcu 2014 rozpoczęła się budowa kolejnego wiaduktu (pomiędzy wiaduktami z 1880 i 2002), który wraz z budowanym od grudnia 2014 mostem na Kanale Bydgoskim (montaż konstrukcji rozpoczęto w końcu lipca 2015, próby obciążeniowe przeprowadzono 3 listopada 2015), oddanym do użytku 1 grudnia 2015, pozwolił uporządkować ruch na rondzie Generała Maczka i wyprowadzić z niego ruch samochodowy bezpośrednio w kierunku centrum Bydgoszczy[25]. Po wybudowaniu nowego obiektu, stary wiadukt z 1872r. został rozebrany, natomiast jego najcenniejsze elementy architektoniczne (np. żeliwne kolumny z głowicami) zostały zachowane[26]. Prace budowlane przy nowym wiadukcie o wysokości 4,5 m zakończone zostały w lipcu 2015 roku, a on sam oddany do użytku 3 września 2015. Nowy most i wiadukt kosztowały łącznie 37 mln zł.

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Ulica Grunwaldzka we wschodniej części przebiega przez Okole, które do 1920 było osiedlem podmiejskim o charakterze przemysłowym, jednak z rozwijającą się zabudową miejską. Do 3 ćwierci XIX wieku dominowały tutaj skromne parterowe domy kryte wysokimi, dwuspadowymi dachami, później zaczęto wznosić kamienice czynszowe, zbliżone wystrojem i formą do budowanych w Śródmieściu Bydgoszczy. Największe nasilenie ruchu budowlanego przypadło na przełom XIX i XX w., a ulica na tzw. Wyspie kanałowej zyskała ciągłe pierzeje kamienic. W sąsiedztwie ulicy (między Kanałem Bydgoskim, ulicą Grunwaldzką oraz Brdą) wzdłuż nowo wytyczonych uliczek powstały zwarte bloki zabudowy[6].

Po włączeniu w 1959 do Bydgoszczy przedmieścia Osowa Góra rozpoczął się proces urbanizacji peryferyjnej części ulicy. Część terenu położoną na południe od ul. Grunwaldzkiej przeznaczono na cele składowo-przemysłowe, a cześć północną na mieszkania. Po rozparcelowaniu gospodarstw rolnych na działki budowlane w latach 60. postawiono pierwsze domy. Zabudowę „dolnego tarasu” Osowej Góry w pobliżu ulicy Grunwaldzkiej zakończono w latach 90. XX w. W pobliżu ulicy wzniesiono też kościół parafialny pw. Maksymiliana Kolbego oraz nazwano imieniem świętego szosę do Osówca (w latach 1959-1982 ul. Osowagóra jako pamiątka po nazewnictwie wioski), łączącą się z ul. Grunwaldzką[27].

Miejsca i obiekty[edytuj | edytuj kod]

Obiekt Uwagi Zdjęcie
Kamienice Grunwaldzka 1-3 Kamienica narożna wzniesiona w 1910 r. według projektu arch. Teodora Patzwalda. Prezentuje formy wczesnego, klasycyzujacego modernizmu. Budynek mieścił lokale użytkowe na parterze i mieszkania na piętrach. Jedno z nich zajmował projektant domu, architekt Teodor Patzwald z rodziną. W 1912 roku urządzono tu restaurację i kawiarnię o nazwie Parkhaus z ogrodem letnim. Właścicielami budynku byli bracia Goltz, następnie C. A. Franke, a od 1913 r. mieściło się tu biuro Królewskiej Szkoły Rzemiosł Artystycznych. W okresie międzywojennym w budynku prowadzono hurtownię artykułów spożywczych, a restaurację z kawiarnią pod nazwą Dom Parkowy prowadził T. Sikorski. Od 1970 r. w miejsce malowniczego Kanału Bydgoskiego budynek sąsiaduje z Rondem Grunwaldzkim[6].
Bdg rondoGrunwladzkie 1 07-2013.jpg
Ciąg kamienic Grunwaldzka 3-9, 16-26 Kamienice wzniesione w latach 1906-1910 w stylu zmodernizowanego historyzmu. Fasadom nadano tradycyjny, symetryczny układ, jednak rozmieszczenie otworów okiennych i dekoracja świadczą już o wpływach neostylów obecnych w I dziesięcioleciu XX w. (secesja, modernizm). Elewacje ozdobione fryzami o formach roślinnych i geometrycznych, maszkaronami, wykuszami i szczytami[6].
Ul Grunwaldzka 16-26 Bydg 2008.jpg
Cmentarz Starofarny Jeden z dwóch najstarszych cmentarzy katolickich w Bydgoszczy, założony w 1808 r. po wydaniu zakazu chowania zmarłych na cmentarzach przykościelnych przez władze pruskie. W 1978 r. zlikwidowano część cmentarza od strony północnej. W celu ratowania cmentarza wpisano go do rejestru zabytków, a od 1991 r. rozpoczęto jego rewaloryzację. Na cmentarzu pochowanych jest wiele osób zasłużonych dla Bydgoszczy[28].
Cmentarz Starofarny 5.jpg
Niepubliczne Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych – Grunwaldzka 32 Niepubliczna placówka szkolnictwa wyższego. Organem prowadzącym placówki jest Oddział Regionalny Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Bydgoszczy. Opiekę dydaktyczno-naukową sprawuje Uniwersytet Gdański. W budynku w okresie PRL mieściła się dyrekcja BZE Belma.
Bdg Grunwaldzka 32.jpg
Kamienica z „Apteką pod Lwem” – Grunwaldzka 37 Aptekę założono w XIX wieku, jeszcze przed wybudowaniem kamienicy. Obecny budynek wzniósł w latach 1893-1894 bydgoski mistrz murarski Carl Rose na zlecenie aptekarza L. Tonna. Projektantem budynku był prawdopodobnie budowniczy Józef Święcicki lub architekt Karl Bergner. Obiekt prezentuje styl eklektyczny i jest zdobiony bogatą dekoracją neobarokową, rokokową i manierystyczną. Na podstawie balkonu umieszczono rzeźbę lwa – symbol domu. Innym charakterystycznym elementem kamienicy jest wieża nakryta neobarokowym hełmem na szczycie którego znajduje się wiatrowskaz[6].
Grunwaldzka 37 Bydg Pod Lwem.jpg
Kamienica Grunwaldzka 42, róg ul. Jasnej Kamienica wzniesiona w II połowie XIX wieku. Obecny budynek pochodzi z 1906 r. i powstał według projektu bydgoskiego architekta F. Pretzela na zlecenie rodziny Raddatz. Prezentuje formy historyzmu z wpływami secesji i modernizmu. Elewacje urozmaicono balkonami, facjatami, wykuszem oraz dekoracyjnymi płycinami i fryzami. W ręce polskie przeszła dopiero po II wojnie światowej[6].
Ul Grunwaldzka 42 róg Jasnej Bydg 2008.jpg
Kujawsko-Pomorski Urząd Skarbowy – Grunwaldzka 50 Okazały budynek wzniesiony w latach 1958-1959 jako Dom Kultury przeznaczony dla pracowników Bydgoskich Zakładów Elektromechanicznych „Belma” (dawne Bydgoskie Fabryki Sygnałów Kolejowych założone przez Carla Fiebrandta w 1874 r., nazwę zmieniono po 1958 r.) oraz mieszkańców Okola. Budynek posiadał dużą salę widowiskową ze sceną, gdzie odbywały się spektakle teatru lalek i projekcje filmowe. Na terenie Bydgoszczy jest to drugi po Filharmonii Pomorskiej obiekt użyteczności publicznej z końca lat 50. XX w. o dużej skali architektonicznej. Po 1989 sprzedany Wielkopolskiemu Bankowi Kredytowemu, następnie mieścił Bank Zachodni, a obecnie znajduje się w nim Kujawsko-Pomorski Urząd Skarbowy[6].
Bdg ulGrunwaldzka 11 07-2013.jpg
Kamienica – Grunwaldzka 53 Eklektyczna kamienica zbudowana na początku lat 90. XIX wieku w miejscu wcześniejszej zabudowy. Pierwszym właścicielem był urzędnik kolejowy Eduard Schulz. Budynek wyróżniał się bogatą dekoracją elewacji na wzór realizacji bydgoskiego budowniczego Józefa Święcickiego. Bryłę wzbogacono ryzalitami, boniowaniem, kolumnami w porządku korynckim, płycinami i gzymsami[6].
Bdg ulGrunwaldzka 13 07-2013.jpg
Domy kolejarskie – Grunwaldzka 102-118 Jednorodny stylistycznie kompleks domów mieszkalnych po północnej stronie ulicy, na parcelach bezpośrednio graniczących z torami kolejowymi. Osiedle przeznaczone dla kolejarzy wybudowała Dyrekcja Królewskiej Kolei Wschodniej w I dekadzie XX wieku. W domach zamieszkało około 50 rodzin, głównie maszyniści, zwrotnicowi i personel pomocniczy. Budynki zasiedlano w okresie 1904-1912[6].
Bdg Grunwaldzka domy kolejowe c 05-2013.jpg
Kościół św. Maksymiliana Kolbego Świątynia parafialna kościoła rzymskokatolickiego, zbudowana w latach 1982-1991. W bryłę kościoła wkomponowane są sale katechetyczne, biuro parafialne i kaplica.
Bydgoszcz Kościół św Maksymiliana Kolbe 2.jpg

W otoczeniu ul. Grunwaldzkiej znajdują się m.in. przedsiębiorstwa (np.: Cecomm S.A.), a także schronisko dla zwierząt na Osowej Górze. Część zlokalizowanych przy ulicy firm (Byfauch S.A., Elektromontaż Pomorski S.A.), zakończyło swoją działalność.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kuczma Rajmund: Mała encyklopedia Bydgoszczy - litera "D". [w:] Kalendarz Bydgoski 2005
  2. Karte von Ost-Preussen nebst Preussisch Litthauen und West-Preussen nebst dem Netzdistrict aufgenommen unter Leitung des Preuss. Staats Minister Herrn von Schroetter in den Jahren von 1796 bis 1802
  3. Gordon Wincenty: Nasze dzielnice (IV) – Czyżkówko. [w:] Kalendarz Bydgoski 1974
  4. Plan von Bromberg und Umgegend zwischen der Weichsel und Netze sowie den Königl. Oberförstereien Wtelno u. Glinke. Berlin 1857, skala 1:25000
  5. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska II. Bydgoszcz 1965
  6. a b c d e f g h i j Bydgoszcz w stronę Okola. Zespół Pracowni Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2004. ​ISBN 83-921725-0-7
  7. Woźny Jacek: Archeologia bliskiej przeszłości w kontekście niemieckiej architektury militarnej regionu bydgoskiego. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 12. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2007
  8. a b Kauczuk Jacek: Ulice i place. [w:] Bydgoska gospodarka komunalna. Bydgoszcz 1996. ​ISBN 83-85860-37-1
  9. Bydgoszcz wczoraj i dziś. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. ​ISBN 83-01-05465-4
  10. "Grunwaldzka zmieni się nie do poznania", Gazeta Pomorska 7 kwietnia 2014
  11. Tą ulicą dojedziemy do S5. Będzie kosztować 150 mln złotych
  12. Miasto szuka firmy, która zajmie się rozbudową ul. Grunwaldzkiej
  13. Są miliony na Grunwaldzką, Express Bydgoski 9 stycznia 2017
  14. Wiemy, jaka firma rozbuduje Grunwaldzką. Da 8 lat gwarancji
  15. Anna Stankiewicz Umowa na rozbudowę Grunwaldzkiej podpisana. Pierwsze prace w grudniu
  16. Wyburzają budynki przy ul. Grunwaldzkiej. Pod szerszą drogę
  17. Budowa drogi rowerowej wzdłuż ul. Grunwaldzkiej
  18. Jurkiewicz Zenon: Bydgoskie ulice. [w:] Kalendarz Bydgoski 1994
  19. Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-916178-0-7​, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
  20. Rasmus Hugo: Od tramwaju konnego do elektrycznego. [w.] Kronika Bydgoska XVII 1995. Bydgoszcz 1996
  21. Dębicki Witold: Komunikacja miejska. [w:] Bydgoska gospodarka komunalna. Bydgoszcz 1996. ​ISBN 83-85860-37-1
  22. Fundacja „Rozwój ATR”. Generalny pomiar cech ruchu drogowego na sieci komunikacyjnej miasta Bydgoszczy, rok 2005/2006, Bydgoszcz wrzesień 2006
  23. Wyłamali barierki na kładce dla pieszych. Jest zamknięta
  24. To prawdziwy cud, że ta kładka nie spadła na auta lub ludzi
  25. Michał Sitarek "Wstyd jak stąd do Berlina", Express Bydgoski 24 sierpnia 2012 [1]
  26. "Co zostanie z wiaduktu? Oni proponują "konstrukcję-pomnik"" [2] [dostęp 02.10.2012]
  27. Wdowicki Maciej: Osowa Góra. [w:] Kalendarz Bydgoski 2004
  28. Markiewicz Alojzy Janusz „Nieśmiertelne nie umiera! Z dziejów Cmentarza Starofarnego w Bydgoszczy”, Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, Bydgoszcz 1992

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bręczewska-Kulesza, Daria: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia
  • Bydgoszcz w stronę Okola. Zespół Pracowni Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2004. ​ISBN 83-921725-0-7
  • Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
  • Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-916178-0-7​, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
  • Jastrzębska-Puzowska, Iwona: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850-1920. Wydawnictwo MADO. Toruń 2005. ​ISBN 83-89886-38-3​, 978-83-89886-38-5