Ulica Jana Kazimierza w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Jana Kazimierza
Stare Miasto w Bydgoszczy
Ilustracja
Widok od Starego Rynku
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Długość 150 m
Przebieg
Ikona deptak poczatek T.svg ul. Wały Jagiellońskie
Ikona ulica deptak2.svg ul. Pod Blankami
Ikona ulica deptak2.svg ul. Długa
Ikona ulica deptak2.svg ul. Zaułek
Ikona deptak koniec T.svg ← ul. Magdzińskiego, Stary Rynek
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
ulica Jana Kazimierza
ulica Jana Kazimierza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Jana Kazimierza
ulica Jana Kazimierza
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
ulica Jana Kazimierza
ulica Jana Kazimierza
Ziemia53°07′15,0″N 18°00′02,2″E/53,120840 18,000602

Ulica Jana Kazimierza w Bydgoszczy - ulica na terenie miasta lokacyjnego Bydgoszczy. Łączy Stary Rynek z ulicą Długą i Wały Jagiellońskie[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Ulica znajduje się w południowej części Starego Miasta. Rozciąga się na kierunku północ-południe, od Starego Rynku do Wałów Jagiellońskich. Jej długość wynosi ok. 150 m.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Jana Kazimierza została wytyczona w połowie XIV wieku podczas kształtowania bydgoskiego miasta lokacyjnego. Łączyła ona południowo-wschodni narożnik Starego Rynku z ulicą Długą, podczas gdy do ul. Pod Blankami prowadził jedynie wąski przesmyk. Na południe od ul. Pod Blankami znajdował się natomiast mur miejski z istniejącą w tym rejonie basztą. Wiadomo, że wzdłuż ulicy w XVII-XVIII wieku istniała murowana, bądź szachulcowa zabudowa, czego reliktami są m.in. pozostałości piwnic kamienicy przy ul. Jana Kazimierza 5/Długa 52 na XVI-XVIII w.[2].

Podczas nadzorów archeologicznych nad pracami ziemnymi prowadzonymi w rejonie ul. Jana Kazimierza (między ul. Długą, a Pod Blankami) zarejestrowano relikty średniowiecznej zabudowy drewnianej. Zlokalizowano budynek gospodarczy zbudowany w technice sumikowo-łątkowej, z reliktami podłóg drewnianych. Analiza dendronologiczna wykazała daty ścięcia drzew użytych do tych konstrukcji mieszczące się w przedziale od 1250 do 1373 roku. Prawdopodobnie odkryto elementy związane z osadnictwem poprzedzającym bezpośrednio lokację miasta i najstarsze fragmenty miasta lokacyjnego[3].

Na północnym fragmencie ulicy Jana Kazimierza odkryto relikty XVI-wiecznych, drewnianych rur wodociągowych. Uchwycono tu dwa poziomy rur, na głębokościach 1,0 i 1,5 m od powierzchni ulicy, jak również dwie, równolegle biegnące nitki wodociągów. Zarejestrowano także sposób izolacji - ochrony rury przy pomocy otaczającej ją warstwy gliny i stabilizowanie pionowymi kołkami. Średnica rur wynosiła od 40 co 65 cm[3].

Na szczegółowym planie zabudowy miasta, sporządzonym przez pruskiego geometrę Gretha w 1774 r., posesje wzdłuż ulicy zajęte są przez istniejącą w tym czasie zabudowę, częściowo zniszczoną. Wyjątek stanowi niezabudowana działka na rogu z ul. Długą, zajmowaną obecnie przez budynek Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej. Na planie por. Lindnera z 1809 r. istnieje przedłużenie ulicy łączące ul. Długą z ul. Pod Blankami, podobnie jest na planie Bydgoszczy z 1834 r.

W 1835-1840 r. po częściowej rozbiórce murów miejskich i wytyczeniu na południe od Starego Miasta Nowego Rynku wraz z ul. Wały Jagiellońskie[4], ulicę Jana Kazimierza wydłużono na południe, nadając jej obecny kształt. Stanowiła ona wówczas ważny fragment połączenia komunikacyjnego z ul. Gdańskiej poprzez ul. Mostową, Stary Rynek na południe. Na planie miasta z 1876 r. ulica posiada w pełni pierzeje kamienic, zaś u jej południowego wylotu wybudowano gmach sądu (1870-1871).

Rejon ulicy Jana Kazimierza i środkowego odcinka ul. Długiej w XIX i na początku XX w. zamieszkiwało skupisko osób pochodzenia żydowskiego, które posiadało tu swoją enklawę osiedleńczą[5]. Na wschód od ul. Jana Kazimierza, między ul. Pod Blankami, a Wały Jagiellońskie w 1834 r. powstała synagoga, a także budynek szkoły żydowskiej. W 1882 r. wzniesiono kolejną synagogę, która należała do okazalszych budowli sakralnych w mieście. W kamienicy przy ul. Długiej 15, róg ul. Jana Kazimierza, przez 19 lat (1901-1920) mieszkał Alfred Cohn, żydowskiego pochodzenia, który po latach napisał książkę o okresie „nieprzemijającego szczęścia”, jaki przeżył w ukochanym przez siebie mieście Bydgoszczy[5].

Ulica Jana Kazimierza od 1888 r. odgrywała ważną rolę w ruchu tramwajów: początkowo konnych, a później elektrycznych (od 1896 r.). Trasa dwóch z trzech istniejących wtedy w Bydgoszczy linii tramwajowych przebiegała właśnie na tym terenie. Były to: „linia czerwona” (od Dworca Głównego do dworca Bydgoszcz Wąskotorowa przy ul. Grunwaldzkiej) oraz „zielona” (od ul. Gdańskiej do Strzelnicy przy ul. Toruńskiej). Tramwaje obu linii wjeżdżały w ulicę Stefana Batorego - jeden skręcając w prawo, drugi w lewo, zaś wracały ulicą Jana Kazimierza. Przy przystanku tramwajowym na rogu Długiej i Jana Kazimierza umieszczono na słupie reflektor, który sam się włączał, jeśli wolna była trasa w stronę Strzelnicy. Istniała też konieczność ciągłego zmieniania zwrotnicy, którą musiał obsługiwać specjalny pracownik[5].

Ruch tramwajowy w takim kształcie istniał do 1945 r. Po krótkotrwałym przerwaniu ruchu pojazdów wskutek wysadzenia w powietrze mostu Teatralnego, przywrócono go już w czerwcu 1945 roku . Tramwaje kursowały po ulicy kolejne 15 lat, kiedy to na Starym Rynku zbudowano tymczasową pętlę. W 1973 r. ostatecznie usunięto ruch tramwajowy z rejonu Starego Miasta. W latach 60. XX w. po rozbudowie ul. Wały Jagiellońskie do dwóch jezdni, ulica Jana Kazimierza została nieco skrócona.

Charakter ulicy Jana Kazimierza jest ściśle związany z dziejami ulicy Długiej. Do czasu upaństwowienia prywatnych przedsiębiorstw rzemieślniczych i handlowych w latach 50. XX w., ulica ta posiadała charakter kupiecko-handlowy. W 2007 na ulicy Długiej, od skrzyżowania z ul. Jana Kazimierza rozpoczęto tworzenie Bydgoskiej Alei Autografów, którą stanowią wmurowane w nawierzchnię ulicy tabliczki z podpisami znanych osobistości życia publicznego. Natomiast w czerwcu 2008 r. przy skrzyżowaniu z ul. Jana Kazimierza ustawiono zabytkowy tramwaj, który spełnia rolę Centrum Informacji Turystycznej[6]. Jednym z projektów ujętych w Planie Rewitalizacji Bydgoszczy jest modernizacja nawierzchni ulicy.

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[7]:

Nazwa ulicy nawiązuje do polskiego króla Jana Kazimierza Wazy, który w dniach 26 października - 6 listopada 1657 r. przebywał w Bydgoszczy wraz z małżonką Marią Ludwiką i odbywał tu negocjacje z elektorem Brandenburgii i księciem Prus Książęcych Fryderykiem Wilhelmem Hohenzzolernem. W wyniku rokowań uzgodniono Traktaty welawsko-bydgoskie, na mocy których w zamian za sojusz antyszwedzki Prusy Książęce uzyskały suwerenność oraz niewielkie nabytki terytorialne (Drahim tytułem zastawu, Lębork i Bytów jako lenno). Jan Kazimierz i Fryderyk Wilhelm zaprzysiężyli traktat na Starym Rynku przed kościołem jezuickim.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Pierzeje ul. Jana Kazimierza stanowią w większości budynki wzniesione w końcu XVIII i w XIX wieku. Wśród nich wyróżniają się dwa budynki użyteczności publicznej:

Niektóre kamienice[edytuj | edytuj kod]

Nr Adres Lata budowy Styl architektoniczny Wpisany do rej. zabytków Uwagi Zdjęcie
1. Jana Kazimierza 2 koniec XVIII w.[8] klasycyzm T Kamienica na rogu ulic: Jana Kazimierza i Teofila Magdzińskiego
Jana Kazimierza róg Magdzińskiego.jpg
2. Długa 41 1798 klasycyzm T Kamienica na rogu ul. Jana Kazimierza. Sąd Nadworny w latach 1798-1905, obecnie Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, przebudowana w II połowie XIX wieku[1]
Długa 41.jpg
3. Jana Kazimierza 3 / Długa 43 4 ćw. XVIII w. N Kamienica na rogu ul. Długą
Długa 43 róg Jana Kazimierza Bydgoszcz.jpg
4. Jana Kazimierza 4 / Długa 50 XVIII w., 1898 N Kamienica na rogu ul. Jana Kazimierza i ul. Długiej, przebudowana w końcu XIX w.
Długa 50.jpg
5. Jana Kazimierza 5 / Długa 52 3 ćw. XIX w.[8] eklektyzm N Kamienica na rogu ul. Długiej (52). Piwnice pochodzą z XVII-XVIII wieku[2]. W latach 1908-1920 na parterze znajdowała się siedziba polskiego „Dziennika Bydgoskiego”, wydawanego przez Jana Teskę. Na fasadzie znajduje się tablica pamiątkowa. Od 2002 r. w kamienicy ulokowano kujawsko-pomorski oddział Naczelnego Sądu Administracyjnego, przemianowany w 2004 r. na Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Wojewódzki Sąd Adminstracyjny Bydg a.jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Umiński Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik: Bydgoszcz: Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy”, 1996
  2. a b Siwiak Wojciech: Z przeszłości ulicy Długiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 2007
  3. a b Dygaszewicz Elżbieta: Bydgoszcz przedlokacyjna i lokacyjna w świetle nadzorów i archeologicznych badań ratowniczych. [w.] Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki Bydgoszczy i Regionu. zeszyt 1. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. 1996
  4. pokrywającą się z obecną południową jezdnią ul. Wały Jagiellońskie
  5. a b c Barbara Janiszewska-Mincer Barbara: Ulica Długa na początku XX wieku. [w.] Kalendarz Bydgoski 2008
  6. http://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,78943,5122857.html dostęp 27-09-2010
  7. Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
  8. a b Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Bydgoszczy. [w:] Program Opieki nad Zabytkami miasta Bydgoszczy na lata 2013-2016

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-916178-0-7​, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
  • Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996