Ulica Jodłowa we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb wroclaw.svg Wrocław
ulica
Jodłowa
Stare Miasto
Długość: 89 m
Przebieg
Ikona ulica w lewo L z dochodzacym deptakiem.svg pl. Nowy Targ
ul. Nożownicza
Ikona ulica koniec T.svg pl. b. Nankiera
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
ulica Jodłowa
ulica Jodłowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Jodłowa
ulica Jodłowa
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
ulica Jodłowa
ulica Jodłowa
51°06′43,471″N 17°02′15,831″E/51,112075 17,037731
Plany miasta.
Plan miasta z 1562 r.
Plan miasta z 1833 r.
Plan miasta z 1885 r.
Pl. Nowy Targ, pierzeja zachodnia i północna, kamienica przy ul. Jodłowej 1 i początek ulicy.
Skrzyżowania pl. Nankiera z ul. Jodłową.
Wnętrze galerii.

Ulica Jodłowaulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście. Łączy plac Nowy Targ z placem Biskupa Nankiera[1][2][3]. Ma 89 m długości[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Jodłowa jest starą ulicą średniowieczna, o której pierwszy znany zapis pochodzi z 1359 roku[2]. Przy ulicy ówcześnie mieszkali przedstawiciele różnych rzemiosł, między innymi odnotowano w 1391 roku cieślę i pergamenistę, a w 1403 roku druciarza. Znajdował się tu także konwent beginek[a][3][4]. W późniejszym okresie wybudowano tu między innymi kamienicę, która istniała do końcówki XIX wieku, nazwaną domem „Pod Trzema Jodłami”[2].

W czasie działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 roku część zabudowy uległa zniszczeniu. Pierwsze zniszczenia powstały w marcu 1945 roku, ale największe podczas pożaru jaki wybuchł po lotniczym bombardowaniu z użyciem bomb fosforowych 1 kwietnia 1945 roku. Ponadto po wojnie nastąpiła dekapitalizacja pozostałych kamienic, które zostały stopniowo rozebrane[2][5].

Częściowo w miejsce tej zabudowy powstała po wojnie zabudowa leżąca przy placu biskupa Nankiera (1964 r.)[b] oraz placu Nowy Targ (lata 1961-1965)[2][4][5][6]. Zabudowa ta powstała w miejsce zburzonych budynków. Przy odgruzowywaniu tego terenu natrafiono, w północnej części ulicy Jodłowej przy skrzyżowaniu z placem biskupa Nankera, na pozostałości XIII wiecznego domu romańskiego. Relikty budynku zostały zakonserwowane i zabudowane budynkiem galerii, przylegającym do budynku mieszkalnego[6][7].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy własne:

  • Tannengasse – „Jodłowa”, „W jodłowym zagajniku”, do 1945 r.[2][3][8],
  • Jodłowa, od 1945 r.[1][2][3][8].

Wcześniejsza nazwa z języka niemieckiego Tannengasse – w języku polskim „Jodłowa”, była nazwą pierwotną, której pochodzenie nie jest ustalone. Jedynie na podstawie drugiej nazwy „W jodłowym zagajniku”, pojawiającej się niekiedy obok wyżej wymienionej, jako bardziej opisowej, nasuwa przypuszczenia o istnieniu w tym rejonie terenu zadrzewionego właśnie jodłami, lecz hipoteza ta nie ma potwierdzenia[2]. Niektóry autorzy wskazując natomiast na istnienie niegdyś przy tej ulicy „Domu pod Jodłą”, „Pod Trzema Jodłami” (Jodła – niem. Tanne), wysuwają twierdzenie, iż nazwa ulicy odnosi się do nazwy tego właśnie domu[8]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 97 z 31.11.1945 r.[1].

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 89 m[1], klasy dojazdowej[9].

Ulice i place powiązane z ulicą Jodłową:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

W pierzei zachodniej przy skrzyżowaniu z ulicą Nożowniczą położony jest współczesny budynek mieszkalno-usługowy[c]. Dalej znajduje się częściowo ogrodzony teren niezabudowany, a za nim budynek przy placu Biskupa Nankiera[d][2][13]. Dopuszcza się zabudowę wolnej przestrzeni z obowiązkiem zapewnienia dojazdu i dojścia do wnętrza kwartału[14].

W pierzei wschodniej, na narożniku zabudowy placu Nowy Targ znajduje się zachowana kamienica[e], a za nią niezabudowana przestrzeń z zielenią urządzoną. Natomiast przy placu biskupa Nankiera po tej stronie ulicy znajduje się powojenny budynek mieszkalny[b] z przybudowaną galerią[2][5][6][7][13].

Oś widokowa ulicy w kierunku południowym biegnie wzdłuż pierzei zachodniej placu Nowy Targ, na którą składa się powojenny budynek mieszkalno-usługowy[f][4][5][13] i dalej wzdłuż ulicy Krowiej[15][13]. Natomiast oś widokową w kierunku północnym zamyka kościół św. Wincentego (obecnie katedra greckokatolicka)[g][6][16][17].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica Jodłowa podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII-XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967[18][19]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[20][21]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego oraz historycznego charakteru najstarszej części miasta[22]. Ponadto istnieją dodatkowe obostrzenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dotyczące między innymi wyeksponowania "Domu romańskiego"[23], czy stosowania nawierzchni kamiennej ulic i chodników[24].

Przy ulicy i w najbliższym otoczeniu znajdują się następujące zabytki:

nr[h] obiekt powstanie nr rej.[i] foto
ulica Jodłowa
1 Kamienica, ob. z częściowo usługowym przyziemiem[25][26]
pierzeja wschodnia
ok. 1895 r., po 1945 r.[25] mpzp[25][27], GEZ[26]
plac biskupa Nankiera
7 Kamienica "Pod Złotym Koszykiem", ob. budynek mieszkalno-biurowy[25][28][29]
pierzeja zachodnia
XVIII w., poł. XIX w., l. 1979-1982 (remont), 2013 r. (remont)[25] (poł. XIX w.[30]) A/1607/8 z dn. 30.12.1970[25][28][30] Kamienica pl. Nankiera 7 Wrocław (01).jpg
8 Dom klasztoru NMP na Piasku, tzw. "Dom Panien Trzebnickich", ob. Galeria Fotografii, Foto-Medium-Art, tzw. domek romański[25][31][29][23]
pierzeja wschodnia
XIII w. (1208, 1218 r. - przywileje Henryka I), XX w.[25] (pocz. XIII-XX w.[29]) rejestr zabytków: nr 168/202 z dn. 30.12.1970[25][31][29] DomekRomanski.pano.jpg
15 Kościół klasztorny franciszkanów pw. św. Jacka, od 1530 r. kościół klasztorny norbertanów pw. św. Wincentego, następnie krucjalny, parafii rzym.-kat., garnizonowy, od 1991 r. katedralny greckokatolicki[25][32][33]
zamyka oś widokową ulicy w kierunku północnym
ok. 1234 r. (relikty), XIII w., 2 poł. XIV w. (roz- i przebudowa), poł. XV w., pocz. XVII w., 1698 r. (kruchta), l. 1723-1727 (przebudowa kpl Mariackiej na mauzoleum Hochbergów), pocz. XX w., po 1945 r.[25] (1232, XIV, XVII-XVIII, po 1945[33]) rejestr zabytków: nr A/5354/8 z dn. 26.11.1947[25][32][33] oraz

A/3144/110 (dec.108) z 14.02.1962[33]

SM katedra greckokatolicka d kościół św Jakuba D 598665.jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa pl. Nowy Targ i Nankiera, za nią kościół.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Beginki – w średniowieczu grupy niezamężnych lub owdowiałych kobiet, żyjących w jednym domu. Składały one śluby posłuszeństwa wybranej osobie i nosiły odpowiedni strój zakonny ale nie były zobowiązane do klauzury[34].
  2. a b Budynek przy placu biskupa Nankiera o numerach 8-10 we Wrocławiu[35].
  3. Adres budynku: ulica Nożownicza 48 we Wrocławiu[13].
  4. Adres budynku: plac biskupa Nankiera 7[13].
  5. Adres zachowanej kamienicy: ulica Jodłowa 1[13].
  6. Adres budynku zachodniej pierzei placu Nowy Targ we Wrocławiu: numery od 9 do 14[13].
  7. Kościół św. Wincentego położony jest przy placu biskupa Nankiera 15 we Wrocławiu[6][13][16].
  8. "Nr" w tabeli zabytków oznacza numer budynku w rejestrze budynków, odpowiadający także pocztowemu numerowi adresowemu.
  9. "Nr rej." w tabeli zabytków oznacza numer i datę wpisu w rejestrze zabytków. Skróty: mpzp - miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, GEZ - Gminna Ewidencja Zabytków.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 1639 (Jodłowa).
  2. a b c d e f g h i j Antkowiak 1970 ↓, s. 82 (Jodłowa).
  3. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 327 (Jodłowa).
  4. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 595-596 (Nowy Targ).
  5. a b c d Antkowiak 1970 ↓, s. 169-173 (Nowy Targ).
  6. a b c d e Antkowiak 1970 ↓, s. 159-162 (pl. Nankiera).
  7. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 222 (Galeria „Foto-Medium-Art.”).
  8. a b c Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 152 (Tannengasse).
  9. Uchwała RMWr 2009 ↓, §37 ust. 2 pkt 1.
  10. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 3220-3222 (Nowy Targ).
  11. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 3223 (Nożownicza).
  12. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 3100-3102 (Nankiera).
  13. a b c d e f g h i SIP mp 2018 ↓.
  14. Uchwała RMWr 2009 ↓, §26 ust. 2.
  15. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 2230 (Krowia).
  16. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 431 (k. Św. Wincentego).
  17. Harasimowicz 2006 ↓, s. 411 (Kościoły i kaplice).
  18. NID 2017 ↓, s. 206.
  19. GEZ 2018 ↓, poz. 68.
  20. NID 2013 ↓.
  21. MP 1994 ↓.
  22. wroclaw.pl 2018 ↓.
  23. a b Uchwała RMWr 2009 ↓, §27 ust. 2 pkt 8.
  24. Uchwała RMWr 2009 ↓, §37 ust. 2 pkt 2.
  25. a b c d e f g h i j k l SIP GEZ 2018 ↓.
  26. a b GEZ 2018 ↓, poz. 2537.
  27. Uchwała RMWr 2009 ↓, §29 ust. 3.
  28. a b GEZ 2018 ↓, poz. 4846.
  29. a b c d NID 2017 ↓, s. 223.
  30. a b NID 2017 ↓, s. 222.
  31. a b GEZ 2018 ↓, poz. 4847.
  32. a b GEZ 2018 ↓, poz. 4831.
  33. a b c d NID 2017 ↓, s. 208.
  34. Harasimowicz 2006 ↓, s. 64 (Beginki).
  35. Harasimowicz 2006 ↓, s. 76-77 (B. Nankera).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zygmunt Antkowiak, Ulice i place Wrocławia, Wrocław-Warszawa-Kraków, seria: Biblioteka Wrocławska, tom 11, Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, Zam nr A/185/70 (C-9) (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 1 sierpnia 2018 [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  3. Gminna Ewidencja Zabytków - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  4. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  5. Mapa podstawowa - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  6. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2018-05-04] (pol.).
  7. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  8. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-04-18] (pol.).
  9. Uchwała NR XLI/1283/09 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie placu Nowy Targ we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 14 stycznia 2010 r. Nr 6, poz.123; Biuletyn Urzędowy RMW z 25 listopada 2009 r. Nr 11, poz.291., Wrocław , 19 listopada 2009 [dostęp 2018-09-20] (pol.).
  10. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  11. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2017 [dostęp 2018-05-04] (pol.).
  12. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice”, Ewa Iwanska, sporządziła Jolanta Gac /NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 28 maja 2018 [dostęp 2018-07-31] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Jodłowa [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2018-09-26] (pol.).
  • ul. Jodłowa [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici) [dostęp 2018-09-26] (pol.).
  • ul. Jodłowa, wikimapia.org [dostęp 2018-09-26] (pol.).