Ulica Katedralna we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Katedralna
Stare Miasto
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Długość 286 m
Przebieg
Ikona deptak deptak.svg ul. NMP
Bulwar Wyszyńskiego
Bulwar Włostowica
Ikona deptak most.svg Most Tumski
Ikona deptak z lewej deptak.svg Plac Kościelny
Ikona - koniec deptaku w postaci skrzyżowania T z deptakiem.svg Plac Katedralny
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
ulica Katedralna
ulica Katedralna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Katedralna
ulica Katedralna
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
ulica Katedralna
ulica Katedralna
51°06′51,783″N 17°02′39,470″E/51,114384 17,044297
Zespół wschodnich wysp wrocławskich.
Most Tumski między 1890 a 1900 r.[1]
Skrzyżowanie z placem Kościelnym, w tle katedra.
Ulica i katedra
Ulica, Odra i pałac „Prepozytówka”

Ulica Katedralna (Domstrasse[2][3]) – ulica położona we Wrocławiu na Ostrowie Tumskim, na osiedlu Stare Miasto[4] (obręb ewidencyjny Plac Grunwaldzki), w dawnej dzielnicy Śródmieście[2][5][6][7]. Ulica ta stanowi historyczną i współczesną oś urbanistyczną, komunikacyjną, widokową, a także ceremonialną Ostrowa Tumskiego. Wzdłuż ulicy oraz w najbliższym sąsiedztwie zlokalizowane są liczne zabytki, w tym między innymi Most Tumski, kościół św. Piotra i Pawła, pałac arcybiskupi i inne, a jej oś widokową zamyka katedra pw. św. Jana Chrzciciela położona przy placu Katedralnym[2][5][7][8][9][10][11].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia obszaru, przez który przebiega ulica Katedralna, związana jest z powstaniem grodu na Ostrowie Tumskim w X wieku oraz z historią katedry wrocławskiej, której geneza powstania sięga 1000 roku, a która położona była we wschodnim krańcu Grodu na Ostrowie Tumskim, oraz zabudowy związanej z administracją kościelną[5][8][12][13][14]. Sama katedra w swej historii była kilkukrotnie niszczona lub rozbierana i odbudowywana oraz przebudowywana. Współczesna budowla to czwarty budynek katedry w tym miejscu, a ostatnie istotne zmiany to przebudowa z IX wieku na styl neogotycki i odbudowa po zniszczeniach wojennych, jakie zostały dokonane podczas oblężenia miasta w 1945 roku[8][15].

Około ulicy powstawały do XIII wieku murowane budowle wznoszone paralelnie po obu jej stronach. Obejmowały one Pałac Biskupi, dziekanię katedralną i posadowioną na granicy własności kapituły katedralnej rezydencję prepozyta katedralnego. Wtedy to, istnieją przypuszczenia, że w 1288 roku, w związku z przekazaniem środkowej części Ostrowa Tumskiego kapitule świętokrzyskiej, wytyczono ulicę Katedralną w obecnym kształcie, od katedry do Mostu Tumskiego, za którym przez obecną ulicę Najświętszej Marii Panny połączona była z głównym szlakiem komunikacyjnym biegnącym przez Wyspę Piasek z południa na północ, obecnie ulica Świętej Jadwigi[2][10][16][17][18].

Dokonane nadania na rzecz kapituły katedralnej i świętokrzyskiej sprawiły, że niemal cały ten obszar wszedł we władanie dwóch ośrodków kościelnych, przy czym w 1376 r. kapituła świętokrzyska musiała uznać zwierzchnictwo biskupa[2][5][18][19]. Przy ulicy w części zachodniej znajdował się jeszcze kościół św. Piotra i Pawła (do XIV wieku kościół św. Piotra), należący do cystersów lubiąskich, przejęty w poł. XV wieku i przeznaczony na siedzibę mansjonarzy świętokrzyskich[2][5][9]. Po stronie południowej z nadania przez księcia w 1310 r. terenów leżących w obszarze rozsypujących się wałów zlokalizowano dwie kurie kanoniczne kapituły katedralnej. Część zabudowy wzdłuż ulicy nawiązywało do formy pałacu biskupiego z jego pierwotnej XIII-wiecznej fazy przed późniejszą rozbudową. Na poszczególnych działkach posadawiano więc budynki o szerokim froncie zwróconym ku ulicy, jednym lub dwóch piętrach, w których sień lokalizowano pośrodku, a po bokach dwie izby, natomiast drewniane schody budowane były przy tylnej elewacji. Cała zabudowa gospodarcza lokalizowana była na tyłach budynku w głębi działek. Pozostała zabudowa miała różną formę, lecz przy późniejszych przebudowach nawiązywano do powyższych rozwiązań, co doprowadziło do ukształtowania regularnej zabudowy wzdłuż całej ulicy[2][5][18][20], z wyłączeniem trzech wież stanowiących dominanty wysokościowe: dziekana, prepozytora katedralnego i należącej do kapituły świętokrzyskiej. W wyniku kilku pożarów niezbędne były odpowiednie roboty budowlane, w ramach których większości budynkom nadano w kolejnych latach wystrój późnorenesansowy, a następnie klasycystyczny[2][18].

Sama ulica do XV wieku miała nawierzchnię wykonaną z dranic układanych na podkładach z okrąglaków[2][12]. W 1545 roku ulicę wybrukowano. Koszty jej utrzymania zostały podzielone według następujących proporcji: 2/3 łożył biskup, a po 1/6 kapituły katedralna i świętokrzyska[2].

W tym czasie ulica ta stanowiła również istotną oś ceremonialną. Powitanie ważnych gości następowało za przyczółkiem Mostu Tumskiego, skąd gospodarze i goście w procesji udawali się ulicą do katedry[2].

Przy ulicy Katedralnej w domu numer 7 przez pewien czas mieszkał Mikołaj Kopernik[7].

W XVIII wieku wybudowano Orphanotropheum[a] w miejscu mansjonarii świętokrzyskiej[2][21]. Jest to budynek o zwartej zabudowie pałacowej w formie gmachu mającego charakter monumentalny[21]. Jego fasada wschodnia zwrócona jest w kierunku placu Kościelnego[22]. Kolejne przeobrażenia obejmowały budowę dwóch pomników: Najświętsze Marii Panny z Dzieciątkiem przed katedrą i Świętego Jana Nepomucena na placu kościelnym przed kościołem Świętego Krzyża i Świętego Bartłomieja[2][22][23][24][25]. W tym okresie zlikwidowano także 3 wieże rezydencjalne[2].

W 1810 roku nastąpiła sekularyzacja dóbr kapituły świętokrzyskiej. Przeszły one na skarb państwa[18][19][22].

Kolejnym istotnym wydarzeniem kształtującym ulicę było dokonane w 1900 roku powiększenie placu Katedralnego. Wyłączono ówcześnie z części ulicy Katedralnej obszar obejmujący katedrę oraz teren na południe i północ od niej, włączając je do placu[26].

W wyniku działań wojennych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 roku w zabudowie nastąpiły olbrzymie zniszczenia wojenne. Po wojnie prowadzono odbudowę etapami niemal wszystkich budynków wzdłuż ulicy Katedralnej, z wyjątkiem numeru 1, przy czym części z nich, w szczególności pod numerami 3-5 i 10-16, nadano formy uproszczone[2][18].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła dwie nazwy własne: Domstrasse[2][3], ulica Katedralna[2][3][6]. Obie te nazwy nawiązują do znajdującej się tu katedry[3], podobnie jak połączonym z ulicą placem Katedralnym, pop. Domplatz[26][27], a wcześnie także całego Ostrowa Tumskiego – Dominsel[28] i położonego w ciągu ulicy Katedralnej Mostu TumskiegoDombrücke[29], oraz obecnych ulic Kanonia i Kapitulna, noszących wcześniej nazwę Kleine Domstrasse[30][31].

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Współczesne zagospodarowanie obszarów przy ulicy Katedralnej obejmuje budynki i budowle zachowane lub odbudowane po zniszczeniach wojennych, a w późniejszych latach, wraz z samą ulicą, odrestaurowane[2][5]. Obszar ten położony jest na północno-wschodnim, prawym brzegu rzeki Odry, jej ramienia głównego na odcinku Odry Górnej, a w dalszym jej biegu ramię Odry Północnej w ramach Śródmiejskiego Węzła Wodnego[10][14][32][33][34][35]. Tu zbudowano przeprawę, którą stanowi Most Tumski w początkowym odcinku ulicy[2][5][10]. Dalej po stronie północnej zlokalizowany jest ogród i kościół św. Piotra i Pawła oraz budynek Orphanotropheum przy ulicy Katedralnej 4, za którym otwiera się przestrzeń placu Kościelnego z figurą Świętego Jana Nepomucena na tle kościoła Świętego Krzyża i Świętego Bartłomieja[2][5][7][36][37]. Po stronie południowej natomiast znajduje się zachowany fragment nieodbudowanego budynku pod numerem 1 i dalej zwarty ciąg zabudowy pierzei południowej. Za placem po obu stronach ulicy mieści się zwarta, historyczna zabudowa Ostrowa Tumskiego, z wyłączeniem cofniętego względem sąsiedniej zabudowy pałacu „Prepozytówka” pod numerem 11. Po stronie północnej są to budynki pod numerami od 6 do 16 (numery parzyste), a po stronie południowej pod numerami od 3 do 17 (numery nieparzyste). Ulicę po stronie wschodniej zamyka widok na figurę Najświętszej Marii Panny z Dzieciątkiem na tle archikatedry św. Jana Chrzciciela. Tu przed katedrą znajduje się skrzyżowanie z ulicą przypisaną do placu Katedralnego, okalającą budynek katedry z obu jej stron[2][5][7][36][38].

W budynkach tu położonych mieszczą się instytucje związane z Kościołem katolickim, m. in.:

Na posesjach położonych przy ulicy znajdują się także rzeźby i pomniki:

  • pod nr 4, przy kościele św. Piotra i Pawła - Figura św. Piotra Apostoła[39]
  • pod nr 9, rektorat, ogród - figura bł. Edmunda Bojanowskiego w otoczeniu dzieci[7]
  • pod nr 12, Dom Księży Emerytów, w podwórzu - Figura św. Klary[40]
  • pod nr 15, PWT - popiersie kardynała Bolesława Kominka[7].

Przy ulicy Katedralnej umieszczono figurki następujących krasnali[41]:

przy nr[b] nazwa foto
Most Tumski Gazuś Gazus (Lamplighter) Wroclaw dwarf 02.JPG
1/3 Drukarz Kacper Drukarz Kacper (Caspar the Printer) Wroclaw dwarf 02.jpg
6 Kawiarek Kawiarek (Cafeterian) Wroclaw dwarf 02.jpg

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisane są drogi gminne o długości 286 m[6]. Obowiązuje w zasadniczej części dróg ulicy Katedralnej ruch pieszy, z dopuszczeniem dojazdu do posesji pojazdom specjalnym i użytkowników[42]. W ciągu tej ulicy położony jest Most Tumski, który łączy Ostrów Tumski z Wyspą Piasek, przerzucony jest nad Odrą Północną i ma 52 m długości[43].

Ulice, place, bulwary i mosty powiązane:

Ponadto istnieje otwierane czasowo przejście zamykane dwoma ozdobnymi furtami wzdłuż brzegu Odry, na tyłach kościoła św. Piotra i Pawła w kierunku Bulwaru ks. Aleksandra Zienkiewicza, wcześniej Bulwaru św. Marcina[47].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położony jest ulica Katedralna, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Ostrowia Tumskiego i wysp: Piaskowej, Bielarskiej, Słodowej i Tumskiej, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 195 z 15.02.1962 r. oraz A/678/213 z 12.05.1967 r.[48][49]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[50][51]. Również miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego umieszcza ten obszar w strefie ścisłej ochrony konserwatorskiej[52] i określa jako obszar o najwyższych wartościach krajobrazowych[53]. Ochronie również podlega oś widokowa przebiegająca wzdłuż ulicy Katedralnej, stanowiącej główną oś komunikacyjną Ostrowa Tumskiego, do samej Katedry przy placu Katedralnym[2][5][11]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego „Stare Miasto”, który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta[54]. Ograniczeniom podlega również kształtowanie nawierzchni drogowych, gdyż w całym obszarze ulicy obowiązuje wykonywanie nawierzchni z kostki kamiennej lub klinkierowej w nawiązaniu do historycznych nawierzchni zabytkowych[55].

Przy ulicy znajdują się następujące zabytki:

nr[b] obiekt powstanie nr rej.[d] foto
n.d. Most Tumski[e] l. 1888-1889 A/1652/327/Wm z 15.10.1976[10][36][56][57] WroclawMostTumski.jpg
1 dom - fragment parteru poł. XVIII 245 z 30.12.1970[36][58][59] Fragment parteru domumur ogrodzenia,Katedralna 1, Wrocław, fotoA.N..JPG
4 kościół pw. św.św. Piotra i Pawła XV, XX w. 4 z 25.11.1947 oraz A/432/192 z 15.02.1962[9][36][60][61] 598596 Wrocław k. Piotra i Pawła 02.JPG
4 dawny sierociniec Orphanotropheum pocz. XVIII, po 1945 90 z 29.03.1949 oraz A/2891/46 z 25.01.1962[21][36][58][62] SM Wrocław Orphanotropheum ID 598970.jpg
5 kanonia XV, XVI w. 50 z 25.01.1962[36][58][63] Dom kanoników 1 Katedralna 5.jpg
6 kanonia z oficyną XVIII w. A/2901/51 z 25.01.1962[36][58][64] Wrocław, Katedralna 6 - fotopolska.eu (128838).jpg
7 kanonia XV, XVI w. 52 z 25.01.1962[36][58][65] Wrocław Katedralna 7 sm.jpg
8 kanonia b.d. 53 z 25.01.1962[36][58][66] Wrocław, Katedralna 8 - fotopolska.eu (128848).jpg
9 kanonia XVI-XVIII w. 54 z 25.01.1962[36][67][68] 598975 Wrocław ul. Katedralna 9.JPG
11 pałac „Prepozytówka” koniec XVIII w. 55 z 25.01.1962[36][67][69] Wrocław Pałac Arcybiskupi z 1794r..JPG
13 kanonia XV, XVIII w. 56 z 25.01.1962[36][67][70] Wrocław Katedralna 13 sm.jpg
14 dom - fragment parteru XVIII w. A/2783/246 z 30.12.1970[36][67][71] Katedralna 14.jpg
16 Katedralna 14-16.jpg
15 Pałac biskupi, ob. Kuria Metropolitalna XIII, koniec XVIII w. 57 z 25.01.1962 oraz 91 z 29.03.1994[36][67][20][72] 598978 Wrocław ul. Katedralna 15.JPG
n.d. figura Matki Boskiej z Jezusem 1647 r. 38 z 29.03.1949[23][24][36][38][73][74] Slaski tydzien 5089.JPG
Kolegiata Św. Krzyża i św. Bartłomieja oraz figura Świętego Jana Nepomucena.

W miejscowym planie gospodarowania przestrzennego dla Ostrowa Tumskiego podaje się niżej wymienione pozycje jako wpisane do rejestru zabytków, których jednak nie ma w wykazie zabytków dla województwa dolnośląskiego i gminnym rejestrze zabytków. Są to:

  • rzeźba św. Piotra jako wpisana do rejestru zabytków pod nr 640 z 10 listopada 1992 r.[75],
  • dwie zabytkowe rzeźby zlokalizowane na Moście Tumskim: św. Jana Chrzciciela i św. Jadwigi jako wpisane do rejestru zabytków pod nr 638, z 10 listopada 1992 r.[76],
  • rzeźba św. Klary jako wpisana do rejestru zabytków pod nr 658 z 18 listopada 1992 r.[77].

Ponadto wymienione są jako wskazane do ochrony gotyckie piwnice w budynku przy ul. Katedralnej 10/12[78], Drukarnia Tumska Archidiecezji Wrocławskiej, ulica Katedralna 1/3[79].

Ponadto w najbliższym sąsiedztwie placu znajdują się następujące zabytki:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Orphanotropheum – dom dla sierot katolickich pochodzenia szlacheckiego, zbudowany na miejscu mansjonerii kolegiaty św. Krzyża[21].
  2. a b "Nr" w tabeli zabytków oznacza numer budynku w rejestrze budynków, odpowiadający także pocztowemu numerowi adresowemu.
  3. W zestawieniu ulic ZDiUM istnieje niekonsekwencja (błąd) polegająca na wskazaniu w pozycji dotyczącej ulicy Katedralnej, że biegnie ona od Ulicy Świętej Jadwigi do Placu Katedralnego, wbrew pozycji dotyczącej Ulicy Najświętszej Marii Panny, w której podano informację, że łączy ona Ulicę Świętej Jadwigi z Ulicą Katedralną[6][44].
  4. "Nr rej." w tabeli zabytków oznacza numer i datę wpisu w rejestrze zabytków.
  5. Most Tumski wg spisu ulic ZDiUM położony jest w ciągu ulicy Katedralnej[43], ale wg spisu zabytków Województwa Dolnośląskiego oraz mpzp w ciągu ulicy Najświętszej Marii Panny[56][80].
  6. Adres administracyjny Kościoła Świętego Krzyża i św. Bartłomieja we Wrocławiu – pl. Kościelny 1 we Wrocławiu[36].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Opis na Library of Congres
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Harasimowicz 2006 ↓, s. 359 (Katedralna).
  3. a b c d Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Domplatz).
  4. Rada Miejska Wrocławia 2016 ↓.
  5. a b c d e f g h i j k Harasimowicz 2006 ↓, s. 636-637 (Ostrów Tumski).
  6. a b c d e f ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 1551.
  7. a b c d e f g h i j k Szczepańska 2018 ↓, Ul. i pl. Katedralny.
  8. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 358-359 (Katedra św. J.Ch.).
  9. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 430 (Kośc. św. Piotra i Pawła).
  10. a b c d e Harasimowicz 2006 ↓, s. 554, 558 (Most Tumski).
  11. a b Uchwała RMWr 1999 ↓, §12 ust. 4 pkt 1.
  12. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 252-253 (Gród na O.T.).
  13. Harasimowicz 2006 ↓, s. 979 (Wr. Aglomeracja Wczesnośredn.).
  14. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 606-607 (Odra).
  15. Szczepańska 2018 ↓, Historia katedry.
  16. Harasimowicz 2006 ↓, s. 579 (Najświętszej Marii Panny).
  17. Harasimowicz 2006 ↓, s. 666 (Piasek, wyspa).
  18. a b c d e f Harasimowicz 2006 ↓, s. 462 (Kurie Kanoniczne O.T.).
  19. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 384 (Kolegiata Św. Krzyża).
  20. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 641-642, 643 (Pałac B.W.).
  21. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 631 (Orphanotropheum).
  22. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 408-409 (Kościelny).
  23. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 702-703 (Pomniki).
  24. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 196 (Figura M.B.D.).
  25. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 197 (Figura św. Jana Nepomucena).
  26. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 359 (Katedralny).
  27. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Domstr.).
  28. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Dominsel).
  29. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Dombrücke).
  30. Harasimowicz 2006 ↓, s. 344 (Kanonia).
  31. Harasimowicz 2006 ↓, s. 345-346 (Kapitulna).
  32. Harasimowicz 2006 ↓, s. 607 (Odra Główna).
  33. Harasimowicz 2006 ↓, s. 607 (Odra Górna).
  34. Harasimowicz 2006 ↓, s. 608 (Odra Północna).
  35. Harasimowicz 2006 ↓, s. 986-988 (Wrocławski Węzeł Wodny).
  36. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t SIP 2018 ↓, GEZ.
  37. a b BIP UmWr do 1945 2018 ↓, s. 1 (poz. 17).
  38. a b BIP UmWr do 1945 2018 ↓, s. 1 (poz. 8).
  39. BIP UmWr do 1945 2018 ↓, s. 1 (poz. 9).
  40. BIP UmWr do 1945 2018 ↓, s. 1 (poz. 7).
  41. krasnale.pl 2018 ↓.
  42. Uchwała RMWr 1999 ↓, §13 pkt 2 lit. b, c, §14 ust. 19-20.
  43. a b c ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 4600.
  44. a b ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 2698.
  45. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 1830.
  46. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 1552.
  47. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 11-13, 15 pkt 2 lit. b.
  48. a b NID 2017 ↓, s. 206.
  49. Uchwała RMWr 1999 ↓, §11 ust. 5.
  50. NID 2013 ↓.
  51. MP 1994 ↓.
  52. Uchwała RMWr 1999 ↓, §5-6, 9, 11.
  53. Uchwała RMWr 1999 ↓, §12 ust. 2 pkt 1.
  54. wroclaw.pl 2018 ↓.
  55. Uchwała RMWr 1999 ↓, §14 ust. 2.
  56. a b NID 2017 ↓, s. 214.
  57. Uchwała RMWr 1999 ↓, §17 ust. 3 pkt 1.
  58. a b c d e f NID 2017 ↓, s. 219.
  59. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 41 pkt 1 lit. a.
  60. a b NID 2017 ↓, s. 207.
  61. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 15 pkt 1 lit. a.
  62. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 15 pkt 1 lit. b.
  63. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 44 pkt 1 lit. a.
  64. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 23 pkt 1 lit. a.
  65. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 44 pkt 1 lit. b.
  66. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 23 pkt 1 lit. b.
  67. a b c d e NID 2017 ↓, s. 220.
  68. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 44 pkt 1 lit. c.
  69. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 46 pkt 1 lit. a.
  70. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 46 pkt 1 lit. b.
  71. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 23 pkt 1 lit. c.
  72. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 48 pkt 1.
  73. a b NID 2017 ↓, s. 210.
  74. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 24 pkt 1 lit. b.
  75. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 15 pkt 1 lit. c.
  76. Uchwała RMWr 1999 ↓, §17 ust. 3 pkt 2.
  77. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 23 pkt 1 lit. d.
  78. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 23 pkt 1 lit. f.
  79. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 41 pkt 1.
  80. Uchwała RMWr 1999 ↓, §17 ust. 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Gminna Ewidencja Zabytków - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-03-23] (pol.).
  2. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  3. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2016-07-19] (pol.).
  4. Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia, Wrocław: Rada Miejska Wrocławia, 2016 [dostęp 2018-07-09] (pol.).
  5. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-04-18] (pol.).
  6. Pomniki, rzeźby i fontanny we Wrocławiu powstałe przed 1945 roku, BIULETYN INFORMACJI PUBLICZNEJ Urzędu Miejskiego Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-04-20] (pol.).
  7. Jolanta Szczepańska, Przewodnik po Wrocławiu, Przewodnik miejski po Wrocławiu, 2018 [dostęp 2018-04-19] (pol.).
  8. Uchwała XIII/442/99 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 21 października 1999 roku w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru - OSTRÓW TUMSKI - WYSPY - OGRÓD BOTANICZNY we Wrocławiu., „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 26 stycznia 2000 r. Nr 3, poz.24.; Biuletyn Urzędowy RMW z 30 października 1999 r. Nr 9, poz.401., Wrocław , 21 października 1999 [dostęp 2018-04-16] (pol.).
  9. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  10. Wrocławskie Krasnale, Oficjalny serwis miejski, 2018 [dostęp 2018-04-20] (pol.).
  11. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2017 [dostęp 2018-04-18] (pol.).
  12. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice”, Ewa Iwanska, sporządziła Jolanta Gac /NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 16 lutego 2018 [dostęp 2018-03-23] (pol.).
  13. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]