Ulica Krochmalna w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Krochmalna
Mirów
Ulica Krochmalna przy Żelaznej, widok w kierunku wschodnim
Ulica Krochmalna przy Żelaznej, widok w kierunku wschodnim
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg al. Jana Pawła II
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Ciepła
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Waliców
Ikona ulica koniec T.svg ul. Żelazna
Ikona ulica ślepy początek.svg
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica  Krochmalna
ulica Krochmalna
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
ulica  Krochmalna
ulica Krochmalna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica  Krochmalna
ulica Krochmalna
Ziemia52°14′11,7″N 20°59′30,0″E/52,236580 20,991677
Ulica Krochmalna w okresie funkcjonowania małego getta
Ulica Krochmalna widziana z al. Jana Pawła II

Ulica Krochmalna – ulica w warszawskiej dzielnicy Wola biegnąca od alei Jana Pawła II do ulicy Żelaznej. Krótki odcinek ulicy znajduje się także po zachodniej stronie Żelaznej.

Pierwotnie biegła od placu Żelaznej Bramy do ulicy Karolkowej. Po II wojnie światowej została skrócona z obu stron, a jej dawnemu zachodniemu odcinkowi nadano nazwy: Kotlarska i Jaktorowska[1].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Dawna droga narolna nazywana Lawendową lub Lawendowską, prawdopodobnie od licznych ogrodów[2]. Zaczynała się przy ulicy Gnojnej (po 1918 przemianowanej na Rynkową) przy placu Żelaznej Bramy i biegła na zachód do okolic obecnej ulicy Towarowej[3].

Obecna nazwa została nadana w 1770 i związana była z działającą tutaj wytwórnią krochmalu[4]. W tym samym roku ulicę przecięto Okopem Lubomirskiego[2]. Pod koniec XVIII wieku przy ulicy znajdowało się ok. 40 domów i 4 browary[2]. Pod koniec XIX wieku była zamieszkana głównie przez ludność żydowską[5]. Na wschodnim odcinku ulicy działało osiem domów modlitwy oraz mykwa[6].

W 1846 Konstanty Schiele i Henryk Klawe zakupili działający przy ulicy browar Schöffera i Gampfa, co dało początek spółce Haberbusch i Schiele. Po rozbudowie w latach 1880–1890 stała się ona największym producentem piwa w Królestwie Polskim[7].

Przy ulicy, pod numerem 10, w 1908 zamieszkała rodzina Isaaca Bashevisa Singera, późniejszego laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Wiosną 1914 Singerowie przeprowadzili się do sąsiedniej kamienicy nr 12[8].

Ulica była siedliskiem skrajnej nędzy, przestępczości i nierządu, w szczególności na swoim wschodnim odcinku[9].

W latach 1911–1912 pod nr 92 wzniesiono budynek Domu Sierot, założonego przez Janusza Korczaka i Stefanię Wilczyńską[10].

W okresie międzywojennym Krochmalna była jedną z najbardziej zaniedbanych ulic śródmieścia Warszawy[11]. W 1939 przy ulicy znajdowało się 92 budynków frontowych, w tym ponad 50 kamienic o wysokości od dwóch do sześciu kondygnacji[11].

W listopadzie 1940 wschodni odcinek Krochmalnej do ulicy Wroniej znalazł się w granicach warszawskiego getta[12]. Ulica została z niego wyłączona wraz z całym tzw. małym gettem w sierpniu 1942, w trakcie wielkiej akcji likwidacyjnej (wywózek Żydów do obozu zagłady w Treblince)[13].

W 1944 zabudowa została zniszczona przez Niemców z wyjątkiem kilku domów przy ulicy Żelaznej oraz na odcinku pomiędzy ulicami Karolkową i Towarową[5].

W związku z przewidywaną w planie sześcioletnim likwidacją ulic i zabudowy pomiędzy ulicami Żelazną i Towarową, ulicę Krochmalną przegrodzono budynkiem szkolnym (obecnie siedziba Gimnazjum nr 45 im. Powstania Warszawskiego)[14]. Ta koncepcja została później zarzucona, a część ulicy pomiędzy Żelazną i Wronią została włączona do terenu zajmowanego przez rozbudowujący się browar[14].

Po 1969 ulicę zabudowano blokami Osiedla Za Żelazną Bramą[1]. W 1970 fragment przedwojennej Krochmalnej pomiędzy ul. Karolkową a Towarową przemianowano na Jaktorowską, a odcinkowi pomiędzy Towarową i Wronią nadano nazwę ulicy Kotlarskiej[1].

Ulica w kulturze popularnej[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 388. ISBN 83-01-08836-2.
  2. a b c Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 97.
  3. Jacek Leociak: Spojrzenia na warszawskie getto. Krochmalna. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 24. ISBN 978-83-620020-26-3.
  4. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 158. ISBN 978-83-62189-08-3.
  5. a b Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 98.
  6. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 59. ISBN 83-88372-20-3.
  7. Michał Krasucki: Warszawskie dziedzictwo postindustrialne. Warszawa: Fundacja Hereditas, 2011, s. 233. ISBN 978-83-931723-5-1.
  8. Jacek Leociak: Spojrzenia na warszawskie getto. Krochmalna. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 28–29. ISBN 978-83-620020-26-3.
  9. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 65. ISBN 83-88372-20-3.
  10. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 5. Idźkowskiego-Kawęczyńska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1999, s. 68. ISBN 83-909794-6-2.
  11. a b Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 62. ISBN 83-88372-20-3.
  12. Mapa Getto warszawskie. Współczesny układ ulic i ostańce zabudowy według stanu na marzec 2001 na tle dawnego planu miasta, opracowanie kartograficzne Paweł E. Weszpiński, współczesna treść tematyczna (przebieg ulic i ostańce) Robert Marcinkowski [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie – przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2001. ISBN 83-87632-83-X.
  13. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 113. ISBN 978-83-63444-27-3.
  14. a b Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 64. ISBN 83-88372-20-3.
  15. Leopold Tyrmand: Zły. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1990, s. 322, 222. ISBN 83-07-01982-6.
  16. Tadeusz Dołega-Mostowicz: Kariera Nikodema Dyzmy. Warszawa: Bellona, s. 239. ISBN 978-83-11-13083-8.