Ulica Krzywe Koło w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Krzywe Koło
Stare Miasto
Ulica Krzywe Koło, widok w kierunku Nowomiejskiej
Ulica Krzywe Koło, widok w kierunku Nowomiejskiej
Przebieg
Ikona ulica ślepy początek.svg Rynek Starego Miasta
Ikona ulica koniec T.svg ul. Nowomiejska
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Krzywe Koło
ulica Krzywe Koło
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
ulica Krzywe Koło
ulica Krzywe Koło
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Krzywe Koło
ulica Krzywe Koło
Ziemia52°15′02,1″N 21°00′42,2″E/52,250574 21,011732
Ulica Krzywe Kolo przy Rynku Starego Miasta

Ulica Krzywe Koło w Warszawie – jedna z ulic warszawskiego Starego Miasta, biegnąca od Rynku Starego Miasta do ul. Nowomiejskiej.

Nazwa ulicy wynika z załamania pod kątem prostym jej biegu, warunkowanego przebiegiem murów obronnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wytyczona około 1300 i wzmiankowana jako Curvae Rotae, Curva Rota, Crzive Colo ulica Krzywe Koło była początkowo uliczką gospodarczą dla posesji umiejscowionych przy Rynku Starego Miasta. Zabudowę jej nieparzystej, przyrynkowej pierzei stanowiły oficyny i zabudowania gospodarcze. Tu w pierwszej połowie XIV wieku powstał pierwszy murowany dom w Starej Warszawie, będący zapewne siedzibą wójta. Jego pozostałości odnaleziono w piwnicach kamienicy Benońskiej pod nr. 6, której pierwszym właścicielem był wzmiankowany po 1499 krawiec Biały Xiądz.

Według jeden z legend warszawskich w piwnicy jednej z kamienic przy Krzywym Kole mieszkał Bazyliszek[1][2].

Po 1379 u zbiegu ulic Krzywe Koło i Brzozowej wybudowano Wieżę Marszałkowską zwaną też Okrągłą. Pozostała zabudowa jeszcze w XV wieku była wyłącznie drewniana; u zbiegu z ul. Nowomiejską rozciągał się ogród. Pierwsze murowane, późnogotyckie kamieniczki powstały przy ulicy dopiero w XVI wieku.

Po wielkim pożarze Starej Warszawy w 1607 domy odbudowano, nadając kamienicom cechy późnego renesansu i wczesnego baroku[3]. Obiekty te liczyły zazwyczaj po dwie kondygnacje, po 1700 nierzadko trzy. Północna pierzeja długo była zabudowana domostwami drewnianymi, dopiero w XVIII wieku powstały przy niej murowane kamieniczki.

Mieszkańcami Krzywego Koła w średniowieczu byli drobni cechowi rzemieślnicy. W 1566 odnotowano istnienie browaru na posesji nr 1.

Od 1647 pod nr 14 znajdowała się poczta i zajazd wozów pocztowych[3].

Kamienica pod nr. 6 w 1652 przeszła we władanie benonitów, którzy urządzili w niej działająca niemal 200 lat szkołę dla sierot.

W drugiej połowie XVII wieku rozpoczął się proces stopniowej zabudowy uliczki przymurnej na tyłach zabudowań parzystej pierzei Krzywego Koła.

W XVIII wieku mieszkańcami ulicy stały się też znane warszawskie osobistości: podkomorzy warszawski Stanisław Sobolewski, Jakub Florian Narzymski – wojewoda pomorski; Jan Stefani – muzyk, Andrzej Le Brun – królewski rzeźbiarz. Pod nr. 2 mieściła się pierwsza w Warszawie sztycharnia nut, należąca do kompozytora Jana Engela. W końcu XVIII i na początku XIX wieku przy Krzywym Kole mieściły się liczne drukarnie[3].

Pauperyzację ulicy przyniósł wiek XIX. Co prawda zamieszkiwał wtedy przy Krzywym Kole m.in. znany warszawski cukiernik Karol Wedel, jednak domy w tym czasie nadmiernie nadbudowano, pozbawiając ich przy tym wszelkiego wystroju fasad. Działały tu wówczas liczne drukarnie, a znaczny odsetek ludności Krzywego Koła stanowili w tym czasie Żydzi, parający się handlem i drobnym rzemiosłem.

Począwszy od lat 20. XX w. przy Rynku Starego Miasta wyremontowano pierwsze kamienice dla potrzeb Muzeum Dawnej Warszawy (obecnie Muzeum Warszawy). W latach 30. XX w. kompleks muzealny wchłonął też kamienice przy Krzywym Kole, jednak wybuch II wojny światowej przeszkodził w zakończeniu prac. Zagładę ulicy przyniósł 1944. Ocalały tylko domy 7 i 9, wyremontowane krótko przed wybuchem wojny i wyposażone w ogniotrwałe stropy.

Pozostałą zabudowę ulicy rozebrano po wojnie, rekonstruując następnie w latach 1952–56 tylko domy frontowe, z licznymi błędami i zmianami w stosunku do stanu sprzed zniszczenia. Na powstałym podwórzu w okresie powojennym utworzono lapidarium Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. W odbudowanych według projektu Stanisława Żaryna kamienicach 7, 9 i 11 działa Archiwum Państwowe m.st. Warszawy.

W latach 1955–1962 przy ulicy działał Klub Krzywego Koła[4].

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Marta Zdanowska, Julia Odnous (wyb. i oprac.): Legendy warszawskie. Antologia. Warszawa: Muzeum Warszawy, 2016, s. 55. ISBN 978-83-62189-80-9.
  2. Artur Oppman: Legendy warszawskie. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 978-83-7623-014-6, s. 28, 30.
  3. a b c Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 393. ISBN 83-01-08836-2.
  4. Andrzej Friszke, Wstęp [w:] Jan Józef Lipski, Dzienniki 1954-1957, oprac. Łukasz Garbal, Warszawa 2010, ss. 5-24.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]