Ulica Nakielska w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Nakielska
Wilczak, Jary, Miedzyń, Prądy
Ilustracja
Ul. Nakielska na terenie Wilczaka
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Długość 5,4 km
Plan
Plan przebiegu ulicy
Przebieg
Ikona ulica rondo.svg światła ↑ ul. marsz. Ferdinanda Focha, ← ul. Grunwaldzka, 2580, ul. Kruszwicka → (Rondo Grunwaldzkie)
Ikona ulica z lewej.svg ul. Miedza
Ikona ulica z lewej.svg ul. Dolina
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ← ul. Wrocławska, ul. Ułańska →
Ikona ulica z lewej.svg ul. Stefana Czarnieckiego
Ikona ulica z lewej.svg ul. Józefa Chłopickiego
Ikona ulica z lewej.svg ul. Stawowa
Ikona ulica z lewej.svg ul. Czerwonego Krzyża
Ikona ulica z lewej.svg światła ul. Wrzesińska
Ikona ulica z lewej.svg ul. Słoneczna
Ikona ulica z lewej.svg światła ul. Nasypowa
Ikona ulica z lewej.svg ul. Mroźna
Ikona ulica z lewej.svg ul. Skwarna
Ikona ulica z lewej.svg ul. Ciepła
Ikona wiad kolejowy.svg linia kolejowa nr 131
Ikona ulica z lewej.svg ul. Bronisława Trentowskiego
Ikona ulica z lewej.svg ul. Osada
Ikona ulica z prawej.svg światła ul. Józefa Bronikowskiego
Ikona ulica z lewej.svg ul. Miodowa
Ikona ulica z lewej.svg ul. Pszczelna
Ikona ulica z lewej.svg ul. Widok
Ikona ulica z prawej.svg ul. Plażowa
Ikona ulica z prawej.svg ul. Wiosenna
Ikona ulica z lewej.svg światła ul. Pijarów
Ikona ulica z prawej.svg ul. Kościerska
Ikona ulica z prawej.svg ul. Wejherowska
Ikona ulica z prawej.svg ul. Ślesińska
Ikona ulica z prawej.svg ul. Kartuska
Ikona ulica z lewej.svg ul. Krzywa
Ikona ulica z lewej.svg ul. Wiśniowa
Ikona ulica z prawej.svg ul. Tczewska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ← ul. Głogowska, ul. Orzechowa →
Ikona ulica z lewej.svg ul. Owocowa
Ikona ulica z prawej.svg ul. Jędrzejowska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Żywiecka, ul. Wierzbowa →
Ikona ulica z prawej.svg ul. Legnicka
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Cieplicka, ul. Iglasta →
Ikona ulica z prawej.svg ul. Młynarska
Ikona ulica z lewej.svg ul. Cytrusowa
Ikona ulica z prawej.svg ul. Tarnowska
Ikona ulica z lewej.svg ul. Jana Maciaszka
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ← ul. Janowiecka, ul. Augustyna i Romana Trägerów →
Ikona ulica most.svg Struga Młyńska (dopływ Kanału Bydgoskiego)
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ← ul. Notecka, ul. Tańskich →
Ikona ulica z prawej.svg ul. Lisia
Ikona ulica ślepy koniec.svg ↓ ul. Łochowska, droga do Nakła
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
ulica Nakielska
ulica Nakielska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Nakielska
ulica Nakielska
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
ulica Nakielska
ulica Nakielska
Ziemia53°07′51,6″N 17°56′53,2″E/53,131000 17,948109

Ulica Nakielska – ważna pod względem komunikacyjnym ulica w Bydgoszczy. Łączy zachodnie osiedla z centrum miasta oraz (razem z ul. Łochowską) jest drogą wylotową w kierunku Nakła. W dwudziestoleciu międzywojennym była drugą pod względem długości ulicą w Bydgoszczy, licząc łącznie 4,16 km[1].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Ulica rozciąga się na kierunku wschód-zachód, od Ronda Grunwaldzkiego po skrzyżowanie z ul. Lisią i Łochowską w pobliżu zachodnich granic Bydgoszczy. Jej długość wynosi około 5,4 km. Ulica stanowi jedną z głównych arterii komunikacyjnych i tras wylotowych z Bydgoszczy łącząc centrum z zachodnimi osiedlami miasta położonymi po południowej stronie Kanału Bydgoskiego. W kierunku zachodnim ulica przebiega przez następujące jednostki urbanistyczne: Wilczak, Jary, Miedzyń, Prądy. Droga w całym swym przebiegu wiedzie u podnóża Zbocza Bydgoskiego oddalona o kilkaset metrów od Kanału Bydgoskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Nakielska stanowi stary trakt łączący Bydgoszcz z Nakłem nad Notecią i osadami położonymi na zachód od miasta po południowej stronie doliny bydgosko-nakielskiej. Mapa okolic Bydgoszczy z 1796-1802 r. (mapa Schroettera wykonana na podstawie pomiarów geodezyjnych) przedstawia drogę pokrywająca się w przybliżeniu z dzisiejszym śladem ulicy, przebiegająca przez terytoria folwarków: Wilczak Wielki, Miedzyń oraz w pobliżu „kolonii Prondy”. Dalej droga wiodła przez Łochowo, Gorzeń i most na 9. śluzie Kanału Bydgoskiego do Nakła[2].

Plan Bydgoszczy i okolic z 1857 r. przedstawia drogę rozpoczynającą się skrzyżowaniem z ul. Świętej Trójcy tuż przy moście na Kanale Bydgoskim. W rejonie IV śluzy zbiegały się z ul. Nakielską: ul. Wrocławska (z Okola), ul. Dolina (z pl. Poznańskiego) oraz ul. Ułańska (z Wilczaka). Dalej droga prowadziła w kierunku zachodnim między zboczem bydgoskiej pradoliny, a parkiem otaczającym Kanał Bydgoski. Przed Prądami droga rozwidlała się zgodnie z obecnym biegiem ulic Lisiej i Łochowskiej[3]. W 1872 r. nad ulicą wybudowano wiadukt linii kolejowej do Inowrocławia (w 1897 r. przeprowadzono nim także linię do Żnina, posiadającą od 1908 odgałęzienie z Szubina do Poznania).

Początkowo tylko wschodni skrawek ulicy w dzisiejszym przebiegu pozostawał w granicach administracyjnych miasta Bydgoszczy – do ul. Miedza przy III śluzie. Po włączeniu w 1920 r. przedmieść Wilczak i Miedzyń, ulica w przebiegu „miejskim” sięgała do ul. Tczewskiej. W granicach administracyjnych Bydgoszczy na całej długości znalazła się po włączeniu do miasta przedmieścia Prądy w 1954 roku[4]. Pod koniec XIX w. ulica była wybrukowana, a na wschodnim odcinku otoczona pierzejami kamienic[5].

Pierwsze prace modernizacyjne ulicy po II wojnie światowej podjęto dopiero w latach 60. XX w. Nawierzchnię bitumiczną otrzymał wówczas odcinek od wiaduktu kolejowego do granic miasta[6]. W 1973 r. wybudowano łącznicę ulicy z rondem Grunwaldzkim, powstałym na zasypanym fragmencie starego Kanału Bydgoskiego (rondo położone na wschód od zasypanej śluzy III)[7]. Ulicę na odcinku położonym na wschód od kościoła Miłosierdzia Bożego poszerzono, zastępując zarazem bruk z kamienia polnego nawierzchnią bitumiczną[8]. Od 1973 r. ulica rozpoczynała się zatem na rondzie Grunwaldzkim zamiast na skrzyżowaniu z ul. św. Trójcy. Drogą tranzytową wyprowadzająca ruch w kierunku Szczecina ustanowiono ul. Grunwaldzką, zaś ul. Nakielska zachowała charakter drogi zbiorczej, kanalizującej ruch z zachodnich osiedli i przedmieść Bydgoszczy. W latach 60. i 70. w związku z rozwojem budownictwa mieszkaniowego na Jarach, Miedzyniu i Prądach, ulica zyskała nowe połączenia z drogami lokalnymi w tym rejonie.

Wśród inwestycji zrealizowanych po 1990 r. łączących się z ul. Nakielską można wymienić m.in. wymianę torowisk tramwajowych (na tzw. ciche torowisko) we wschodniej części ulicy oraz budowę nowych sygnalizacji świetlnych. W perspektywicznych planach znajduje się generalna przebudowa ulicy, adekwatna do wzmagającego się ruchu pojazdów.

W październiku 2015, w związku z budową pierwszej stacji benzynowej na ul. Nakielskiej, kosztem 1,2 mln zł poszerzono niewielki fragment ulicy w rejonie ul. Plażowej[9].

W 2017 przeprowadzono konsultacje społeczne dotyczące poszerzenia ulicy na odcinku od wiaduktu do ul. Łochowskiej o buspasy, mające mieć charakter pasów wewnętrznych (ruch indywidualny ma odbywać się pasami zewnętrznymi) i zintegrowane z przystankami wiedeńskimi (z wyniesioną powierzchnią na pasach ruchu indywidualnego). Piesi zmierzając do zatrzymującego się na środkowym pasie autobusu będą wkraczali na jezdnie spod wiat, w które zaopatrzone zostaną przystanki. Przebudowane zostaną również skrzyżowania z ul. Bronikowskiego, Widok, Pijarów i Wiśniową. Inwestycja ma zostać zrealizowana po zakończeniu rozbudowy ulicy Grunwaldzkiej i pochłonąć 40-45 mln zł. Prace miały się zacząć wiosną 2020 roku [10][11], jednak ze względu na trudności budżetowe miasta zostały przełożone na późniejszy termin[12].

W grudniu 2017 rozpisano przetarg na przebudowę skrzyżowania ulic Nakielskiej, Łochowskiej i Lisiej na rondo o średnicy 26 m[13]. Prace rozpoczęły się w lipcu 2018[14] i zostały zakończone wiosną 2019[15], przy czym zasadnicza część prac została wykonana do jesieni 2018[16].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[17]:

  • przed 1920 – Nakelerstraße (poza miastem Chaussee nach Nakel)
  • 1920-1939 – Nakielska
  • 1939-1945 – Ludendorffstraße
  • od 1945 – Nakielska

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Ruch tramwajowy[edytuj | edytuj kod]

Torowisko tramwajowe na ulicy Nakielskiej zostało wybudowane w 1901 r., kiedy wydłużono w kierunku zachodnim trzecią w kolejności linię tramwaju elektrycznego (linia „C” biała, uruchomiona w 1900 r. z pl. Teatralnego na Bartodzieje). Tory tramwajowe położono od placu Teatralnego do skrzyżowania ul. Nakielskiej i Czerwonego Krzyża[18]. W 1948 r. zmieniono oznaczenie linii tramwajowej na „3”. W 1950 roku przedłużono tory do wiaduktu kolejowego, zaś w 1973 r. uruchomiono torowisko na nowym węźle Grunwaldzkim[19]. Po zamknięciu ruchu tramwajowego na ul. Grunwaldzkiej ulicą Nakielską zaczęła kursować również szczytowa linia nr 5 do Stomilu. Po zawieszeniu ruchu na ul. Dworcowej w 1990, na Wilczak skierowano również linię 2 z ul. Karpackiej, zastąpioną po kilku tygodniach linią 8 z Kapuścisk. Linię 5 wycofano z Wilczaka w 1991, a układ dwóch kursujących ul. Nakielską linii (nr 3 i 8) utrzymał się do 24 listopada 2012, kiedy to linię nr 3 skierowano na nową trasę do Dworca Głównego, a w zamian uruchomiono linię nr 1. Od stycznia 2016 na ul. Nakielską powróciła linia 3 w relacji wydłużonej aż do nowego Fordonu, natomiast wycofano z niej linie 8 na Kapuściska. Aż do 7 września 1991 ulicą kursował tramwaj nocny linii 3N z Bydgoszczy Wschód. Od tamtej pory komunikację nocną zapewniają autobusy (pierwotnie linii 34N z Wyścigowej, następnie z Dworca Głównego, a po likwidacji tej linii autobusy 35N (do 2016) i potem 36N z centrum miasta).

Ruch autobusowy[edytuj | edytuj kod]

W roku 1956 uruchomiono wzdłuż ulicy linię autobusową nr 6, którą w 1962 przemianowano na 56. Od tego czasu jest ona podstawową linią autobusową kursującą ulicą Nakielską. W różnych okresach uzupełniały ją pojazdy linii 56 bis, 101, 201 czy 34N. W czasie budowy wiaduktu linii kolejowej Bydgoszcz-Piła nad ul. Grunwaldzką ulicą Nakielską kursowały także linie 51, 58 i 60. Do 2016 komunikacja nocna obsługiwana była przez linię 35N kursującą w układzie okrężnym, natomiast obecnie obsługę zapewnia linia 36N z pętlą przy ul. Lisiej. Również od roku 2016 wzdłuż ulicy Nakielskiej funkcjonuje linia 62, powstała z wyodrębnienia z linii 56 kursów wariantowych Garbary - Lisia/Belma.

Obciążenie ruchem drogowym[edytuj | edytuj kod]

Ulica Nakielska należy do mocno obciążonych ruchem drogowym arterii komunikacyjnych w Bydgoszczy. Pomiar ruchu w 2006 r. wykazał, że w szczycie komunikacyjnym przejeżdża przezeń do 1100 pojazdów na godzinę. Najbardziej zatłoczonym odcinkiem jest fragment między rondem Grunwaldzkim a skrzyżowaniem z ul. Widok. Mniej intensywny ruch zanotowano na zachód od tej ulicy – do 600 pojazdów na godzinę[20].

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Ulica Nakielska we wschodniej części przebiega przez Wilczak, który do 1920 r. był osiedlem podmiejskim o charakterze przemysłowym, jednak z rozwijającą się zabudową miejską. Pierwotna zabudowa powstawała na działkach dzierżawionych od właścicieli folwarku. Skromne parterowe domy od końca XIX w. zastępowały kamienice czynszowe, zbliżone wystrojem i formą do budowanych w Śródmieściu Bydgoszczy. W 1927 r. resztówkę folwarku rozparcelował Zarząd Główny Polskiego Czerwonego Krzyża (od 1921 r. właściciel). W miejscu siedziby folwarku w okresie międzywojennym powstało osiedle mieszkaniowe, a ulicę łączącą folwark z ul. Nakielską, noszącą wcześniej nazwę Jary, przemianowano na ul. Czerwonego Krzyża. Wśród zabudowań wzniesionych przy ul. Nakielskiej w okresie pruskim na uwagę zasługują m.in.: zbór ewangelicki, szkoła ewangelicka i katolicka, willa pod nr 47 (proj. Fritz Weidner), w której m.in. prowadzono ochronkę dla dzieci oraz zabudowania Fabryki Obrabiarek do Drewna z willą właściciela Carla Blumwe[21]. W dwudziestoleciu międzywojennym między ulicą a Kanałem Bydgoskim wzniesiono stadion miejski im. Idziego Świtały z trybunami (1920-1927), na którym zajęcia sportowe prowadził m.in. Klub Sportowy „Gwiazda” (zał. 25 IV 1920)[22]. W 1956 r. na jego terenie urządzono największe w mieście kąpielisko. Na terenie 4 ha powstały m.in. odkryte baseny, brodziki dla dzieci, solarium, szatnie i punkty gastronomiczne[23]. Użytkowania kąpieliska OSiR zaprzestano w latach 80. XX w., natomiast w sąsiedztwie w 2009 r. powstała pierwsza w mieście marina na Kanale Bydgoskim.

Po włączeniu w 1954 r. do Bydgoszczy przedmieścia Prądy rozpoczął się proces urbanizacji peryferyjnej części ulicy. W 1961 r. Miejska Rada Narodowa wydzieliła w zachodnich dzielnicach Bydgoszczy, m.in. na Miedzyniu i Jarach kilka tysięcy działek budowlanych przeznaczonych pod budownictwo indywidualne. W otoczeniu ul. Nakielskiej na zachód od ul. Czerwonego Krzyża powstały nowe kwartały zabudowy jednorodzinnej. Wzniesiono również nowe szkoły, placówki handlowe oraz kościoły (m.in. NMP z Góry Karmel 1980 i bł. Michała Kozala 1995).

12 października 1986 o godz. 14.30 na skutek nieostrożności przy produkcji w nielegalnej wytwórni materiałów pirotechnicznych zlokalizowanej w jednym z mieszkań budynku przy ul. Nakielskiej 27 nastąpił wybuch 2500 tzw. korków, w efekcie którego śmierć poniosły 3 osoby. Uszkodzony budynek rozebrano[24].

W 2017 w miejscu dawnego basenu otwarto centrum handlowe. W tym samym roku powstała plomba przy ul. Nakielskiej 37[25] oraz odnowiono elewację budynku pod nr 29[26]. Rok później wyburzono parterowy budynek nr 46, w miejscu którego w 2019 rozpoczęła się budowa czteroklatkowego, sześciopiętrowego bloku[27].

Miejsca i obiekty[edytuj | edytuj kod]

W otoczeniu ul. Nakielskiej znajdują się między innymi:

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kuczma Rajmund: Mała encyklopedia Bydgoszczy - liteda „D”. [w:] Kalendarz Bydgoski 2005
  2. Karte von Ost-Preussen nebst Preussisch Litthauen und West-Preussen nebst dem Netzdistrict aufgenommen unter Leitung des Preuss. Staats Minister Herrn von Schroetter in den Jahren von 1796 bis 1802
  3. Plan von Bromberg und Umgegend zwischen der Weichsel und Netze sowie den Königl. Oberförstereien Wtelno u. Glinke. Berlin 1857, skala 1:25000
  4. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska II. Bydgoszcz 1965
  5. Bydgoszcz w stronę Okola. Zespół Pracowni Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2004. ​ISBN 83-921725-0-7
  6. Kajczuk Jacek, Ulice i place. [w:] Bydgoska gospodarka komunalna, Stefan Pastuszewski, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1996, ISBN 83-85860-37-1.
  7. Maciej Kulesza "Zasypali Stary Kanał, bo zwiększał się ruch samochodowy" [dostęp 26.04.2014]
  8. Bydgoszcz wczoraj i dziś. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. ​ISBN 83-01-05465-4
  9. Przebudowa Nakielskiej zakończona
  10. Rozbudowa Nakielskiej
  11. Marta Leszczyńska Jest termin rozpoczęcia rozbudowy Nakielskiej. Za 40 milionów
  12. Budżet Bydgoszczy. Nie ma kasy m.in. na basen na Miedzyniu. Bruski: To przez program "Samorząd minus"
  13. Kierowcy, rowerzyści i piesi będą mieli lepsze drogi na Prądach
  14. Drogowcy budują nowe rondo. Trzeba uważać na zmiany w ruchu
  15. Powstaje rondo na Nakielskiej. Będzie też chodnik i droga dla rowerów
  16. Jak idą prace na ul. Łochowskiej i Nakielskiej
  17. Jurkiewicz Zenon: Bydgoskie ulice. [w:] Kalendarz Bydgoski 1994
  18. Rasmus Hugo: Od tramwaju konnego do elektrycznego. [w.] Kronika Bydgoska XVII 1995. Bydgoszcz 1996
  19. Dębicki Witold, Komunikacja miejska. [w:] Bydgoska gospodarka komunalna, Stefan Pastuszewski, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1996, ISBN 83-85860-37-1.
  20. Fundacja „Rozwój ATR”. Generalny pomiar cech ruchu drogowego na sieci komunikacyjnej miasta Bydgoszczy, rok 2005/2006, Bydgoszcz wrzesień 2006
  21. Gordon Wincenty: Bydgoskie dzielnice – Wilczak (Wielki) [w:] Kalendarz Bydgoski 1971
  22. Urbanyi Zbigniew, Smoliński Zbigniew: Bydgoszcz jako ośrodek sportowy. [w:] Kronika Bydgoska III. Bydgoszcz 1970
  23. Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996, str. 142
  24. Krzysztof Błażejewski Ale walnęło! Na śmierć 30 września 2013
  25. Plomba wypełniła dziurę w pierzei ul. Nakielskiej na Wilczaku
  26. Grażyna Marks Kamienica przy Nakielskiej po remoncie. Ale efekt!
  27. Nowa inwestycja tuż nad Kanałem Bydgoskim. 127 mieszkań
  28. Mural w Bydgoszczy obiektem kpin. "To ołtarz na Boże Ciało?"
  29. Prof. Markowski o muralu marszałka: "Trzeba go usunąć"
  30. Czy marszałek dołoży się do zamalowania muralu z papieżem? "Nie ma mowy"

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bręczewska-Kulesza, Daria: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia
  • Bydgoszcz w stronę Okola. Zespół Pracowni Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2004. ​ISBN 83-921725-0-7
  • Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
  • Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-916178-0-7​, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
  • Jastrzębska-Puzowska, Iwona: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850-1920. Wydawnictwo MADO. Toruń 2005. ​ISBN 83-89886-38-3​, 978-83-89886-38-5