Ulica Nalewki w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Nalewki
Śródmieście
Ulica od strony placu Muranowskiego przed 1939
Ulica od strony placu Muranowskiego przed 1939
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Nalewki
ulica Nalewki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Nalewki
ulica Nalewki
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
ulica Nalewki
ulica Nalewki
52°14′58,9200″N 20°59′45,9600″E/52,249700 20,996100
Wylot Nalewek przy Arsenale, 1775, obraz Canaletta
Nalewki na pocztówce z początku XX wieku, po lewej gmach Arsenału, po prawej Pasaż Simonsa

Ulica Nalewki – nieistniejąca obecnie ulica Warszawy, która przed II wojną światową stanowiła jeden z głównych traktów miasta. Nalewki stanowiły główną ulicę żydowskiej Dzielnicy Północnej, zwanej też dzielnicą nalewkowsko-muranowską. W czasie wojny zabudowa ulicy została zniszczona, po wojnie nie została odbudowana. Ulica w szczątkowym stopniu zachowała się w postaci dzisiejszej ulicy Bohaterów Getta.

Współcześnie nazwę Nalewki nosi niewielka ulica znajdująca się 100 metrów na zachód od historycznych Nalewek, pomiędzy ulicami: Ludwika Zamenhofa i Stanisława Dubois. Przebiega ona w miejscu, w którym przed wojną biegła ulica Gęsia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historyczna nazwa – Nalewki – pochodziła od płynącej tędy rzeczki Bełczącej, zwanej też Nalewką, z racji zaopatrywania w wodę okolicznych mieszkańców. Najstarszymi obiektami przy ulicy były zbudowane około roku 1662 budynki klasztoru Brygidek wraz z kościołem Św. Trójcy dobudowanym w latach 1652–1658, oraz przyporządkowany numeracji ul. Długiej arsenał. W roku 1769 rozpoczęła się budowa Magazynu Karowego. Główną zabudowę Nalewek stanowiły jednak drewniane zabudowania mieszkalne, zaś ulica słynęła z nierządu.

Gwałtowny rozwój ulicy nastąpił w latach 20. XIX wieku i był związany z osiedleniem się tu warszawskich Żydów; Nalewki stały się główną ulicą handlową w utworzonej w okolicy dzielnicy żydowskiej.

Wieczorem 29 listopada 1830 powstańcy listopadowi, przy znacznym udziale ludności cywilnej, zdobyli Arsenał, co pozwoliło przechylić szalę zwycięstwa na stronę Polaków podczas walk nocy listopadowej.

Po roku 1835 na terenie dawnego Magazynu Karowego działał IV Oddział Warszawskiej Straży Ogniowej, zaś zabudowania położone bliżej Arsenału zajęły Koszary Artylerii. Około roku 1900 na miejscu rozebranych zabudowań Brygidek wystawiono gigantyczny handlowy Pasaż Simonsa, który przeszedł rozbudowę w roku 1904. Towarzyszyło jej powstanie nowej drogi dojazdowej do Pasażu – ulicy Wyjazd.

Nalewki stały się jedną z najważniejszych ulic handlowych Warszawy i jedną z głównych ulic warszawskiej dzielnicy żydowskiej, ruchliwym traktem komunikacyjnym. Znajdowały się tu warsztaty rzemieślnicze, domy handlowe, punkty usługowe i księgarnie[1]. W 1913 przy ulicy działało 329 placówek handlowych różnych branż[2]. Przy Nalewkach znajdowały się największe kamienice wielopodwórkowe w Warszawie, co wynikało z wydłużonego kształtu parcel od strony ul. Dzikiej[3]. Były one nazywane babilonami[4].

Bombardowania w 1939 przyniosły pierwsze zniszczenia w zabudowie ulicy. W czasie wojny, od listopada 1940 na Nalewkach znajdowała się jedna z głównych bram warszawskiego getta.

26 marca 1943 u zbiegu ulic Bielańskiej, Długiej i Nalewek miała miejsce akcja pod Arsenałem.

19 kwietnia 1943 o świcie przez bramę przy Nalewkach na teren getta wkroczyły oddziały niemieckie oraz kolaborujące z nimi oddziały łotewskie i ukraińskie pod dowództwem Ferdinanda von Sammern-Frankenegga, napotykając zbrojny opór powstańców żydowskich[5]. To wydarzenie było początkiem powstania w getcie warszawskim. Po upadku powstania północna część ulicy należąca do getta została całkowicie zburzona przez Niemców.

Róg Nalewek i Długiej stanowił miejsce intensywnych walk powstania warszawskiego. 31 sierpnia 1944 lotnictwo niemieckie zniszczyło redutę powstańczą w Pasażu Simonsa bronioną przez żołnierzy batalionu AK „Chrobry I”, grzebiąc w jego piwnicach ok. 300 osób.

Ulica po 1945[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej po śladzie odcinka ulicy Nalewki wytyczono ulicę Marcelego Nowotki (obecnie gen. W. Andersa), pozostała część została rozebrana i w jej miejsce posadzono zieleń. Jedyny zachowany fragment ulicy znany jest dziś jako ul. Bohaterów Getta.

W 1961 pomiędzy ulicami Zamenhofa i Dubois wytyczono małą 250-metrową uliczkę, nadając jej nazwę Nalewki[6].

Zniszczenie reduty powstańczej w Pasażu Simonsa upamiętniono w latach 50. dwiema tablicami Tchorka (ul. Długa róg Bohaterów Getta oraz al. „Solidarności” 66)[7]. Bramę getta na Nalewkach upamiętnia jeden z pomników granic getta, ustawiony w 2008 przy skrzyżowaniu ulic Świętojerskiej i gen. W. Andersa.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy S. Majewski: Nalewki: najbardziej handlowa ulica w dziejach Warszawy (pol.). warszawa.gazeta.pl, 2 września 2012. [dostęp 1 marca 2013].
  2. Bogdan Raczkowski: Północno-zachodnia dzielnica Muranów [w:] Irena Pietrza-Pawłowska (red.) Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1973, s. 252.
  3. Aleksander Łupienko: Kamienice czynszowe Warszawy 1864–1914. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2015, s. 179–180. ISBN 978-83-63352-48-6.
  4. Aleksander Łupienko: Kamienice czynszowe Warszawy 1864–1914. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2015, s. 181. ISBN 978-83-63352-48-6.
  5. Bernard Mark: Walka i zagłada warszawskiego getta. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1959, s. 257.
  6. Ulica Nalewki (pol.). Warszawa.wikia.com. [dostęp 1 marca 2013].
  7. Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 51, 220-221. ISBN 83-01-06109-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]