Ulica Nowomiejska w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
ulica
Nowomiejska
Stare Miasto
Ulica Nowomiejska od strony Rynku Starego Miasta
Ulica Nowomiejska od strony Rynku Starego Miasta
Przebieg
Ikona ulica plac.svg Rynek Starego Miasta/Ulica Wąski Dunaj
Ikona ulica z prawej.svg ul. Krzywe Koło
Ikona ulica z lewej.svg ul. Podwale
Ikona ulica koniec T.svg ul. Freta/ul. Długa/ul. Mostowa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
ulica Nowomiejska
ulica Nowomiejska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Nowomiejska
ulica Nowomiejska
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
ulica Nowomiejska
ulica Nowomiejska
Ziemia 52°15′00,4″N 21°00′39,7″E/52,250111 21,011028

Ulica Nowomiejska w Warszawie – jedna z głównych ulic Starego Miasta w Warszawie, biegnąca od Rynku Starego Miasta i ul. Wąski Dunaj do zbiegu ul. Freta i ul. Mostowej.

Historia[edytuj]

Barbakan
Kościół św. Ducha

Ulica Nowomiejska została wytyczona przy lokacji miasta w roku 1408 jako droga wiodąca ku traktowi zakroczymskiemu (ob. ul. Zakroczymska). Pierwotnie kończyła się na linii murów miejskich i zespołu Bramy Nowomiejskiej wraz z wieżą bramną i przedbramiem. Nazwa ulicy jest związana z Nowym Miastem, do którego prowadziła[1].

Pierwszy dom murowany pojawił się przy Nowomiejskiej dopiero w roku 1505; wcześniej zabudowa ulicy składała się wyłącznie z obiektów drewnianych, zastąpionych murowanymi około połowy XVI wieku. Były to późnogotyckie kamienice, przeważnie piętrowe, w drugiej połowie XVI wieku często nadbudowywane.

Przed Bramą Nowomiejską już w XIV wieku istniał plac targowy sięgający aż do ul. Freta. U zbiegu Nowomiejskiej z ul. Długą, będącą wtedy ważnym traktem do Sochaczewa, już w pierwszej połowie XIV wieku powstały drewniane budynki szpitala i kościoła św. Ducha, przekazane potem paulinom, którzy wybudowali na tym miejscu obecny kościół.

Naprzeciwko kościoła, u zbiegu z ul. Mostową, mieściła się miejska łaźnia utworzona w roku 1376. Pozostała, drewniana zabudowa spłonęła podczas wielkiego pożaru miasta w roku 1607, który nie oszczędził również budynków kościoła św. Ducha.

Na przełomie XVI/XVII wieku większość domów przebudowano; fasady otrzymywały cechy renesansu, manieryzmu i wczesnego baroku. 1 lipca 1656 podczas walk ze Szwedami w czasie szturmu wojsk polskich poważnie uszkodzony został odcinek w murów miejskich i Bramy Nowomiejskiej, odbudowanej potem w innym kształcie.

Pod koniec XVII wieku, kiedy wraz z rozwojem techniki wojskowej miejskie obwarowania straciły na znaczeniu, zaczęto zabudowywać międzymurze, używając murów jako ścian konstrukcyjnych powstających kamienic; w pierwszej połowie XVIII wieku we wnętrzu barbakanu powstała tzw. "Piwnica Gdańska", mieszcząca skład towarów kupców z tego miasta. Dawne budynki gospodarcze stojące w linii zabudowy ul. Szeroki Dunaj w XVIII wieku stopniowo przekształcano na obiekty mieszkalne, zaś mieszkańcami ulicy zazwyczaj byli zamożni patrycjusze.

W roku 1818 zburzono niezabudowany bok barbakanu od strony ul. Podwale i obydwie Bramy Nowomiejskie, tworząc na ich miejscu targ.

Po roku 1830 zamożnych mieszkańców zastąpiła biedota, głównie żydowska; domy były rażąco zaniedbane. Z nowych obiektów powstał jedynie dom handlowy wzniesiony w roku 1897 u zbiegu z ul. Podwale, w tym czasie też przebudowano na czynszową kamienicę "Dom Gdański".

W roku 1937 ów dom handlowy został wyburzony celem odsłonięcia międzymurza oraz mostu barbakanu i fosy. Odsłonięte mury zostały zakonserwowane i częściowo zrekonstruowane pod kierunkiem Jana Zachwatowicza; renowacja objęła odcinek wzdłuż ul. Podwale do wysokości ul. Szeroki Dunaj oraz Bramę Poboczną.

Wrzesień roku 1939 nie przyniósł przy ulicy większych zniszczeń; cała zabudowa została unicestwiona podczas powstania warszawskiego. Ocalała jedynie kamienica nr 10 i wypalony, pozbawiony sklepień kościół św. Ducha. Inne domy, których pozostałości rozebrano po wojnie, zostały dość wiernie odbudowane w latach 1953–54 według projektów Stanisława Żaryna.

Przypisy

  1. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 169. ISBN 978-83-62189-08-3.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]