Ulica Podmurna w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Podmurna
Stare Miasto
Ilustracja
Fragment odcinka między ul. Ciasną i Szeroką z basztą Monstrancją
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Długość

ok. 645 m

Plan
Plan przebiegu ulicy
Przebieg
Ikona deptak deptak.svg pl. Teatralny
Ikona ulica w prawo L z dochodzacym deptakiem.svg ul. Fosa Staromiejska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Szewska, ul. Most Pauliński
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Szeroka
Ikona ulica z prawej.svg ul. Ciasna
Ikona ulica koniec T.svg ul. Mostowa
Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, w centrum znajduje się punkt z opisem „ulica Podmurna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „ulica Podmurna”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „ulica Podmurna”
53,011141°N 18,607052°E/53,011141 18,607052

Ulica Podmurna w Toruniuulica na Starym Mieście, przecinająca je z południa na północ, najdłuższa ulica w toruńskim zespole staromiejskim. Biegnie wzdłuż linii wschodniego odcinka dawnych murów obronnych Starego Miasta, po ich wewnętrznej stronie.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Do XVII w. północna część ulicy nazywana była w odniesieniu do murów miejskich, względnie do sąsiednich bram - Chełmińskiej i Kotlarskiej: „przy murach miejskich”, „przy łukach” (am Schwiebbogen), „za murem między Bramą Chełmińską a Bramą Wielką”, itp. Odcinek sąsiadujący z Bramą Kotlarską był nazywany najczęściej „Przy Bramie Kotlarskiej” (ew. „Wielkiej”)[1]. W XIX w. ulica nosiła nazwę zbliżoną do dzisiejszej - Przy Murach Miejskich (An der Mauer, An der Stadtmauer). Na przełomie XIX i XX niemiecką nazwę zmieniono na Mauerstraße (co można tłumaczyć jako ul. Murna).

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Ulica miała charakter ulicy przymurnej, służącej do komunikacji w razie obrony miasta. Jej zachodnia granica była wyznaczona przez mur obronny, oddzielający Stare Miasto od Nowego, w którym umieszczone były baszty, a na wylotach ulic Szerokiej i Szewskiej bramy - odpowiednio Kotlarska i Paulińska. Działki przy jej zachodniej pierzei stanowiły zaplecze gospodarcze działek przy ulicach Mostowej, Szerokiej, Szczytnej i Chełmińskiej i były zabudowane tzw. domami tylnymi i spichrzami. W tzw. budach (domach dobudowanych do murów) w XV w. mieszkali głównie rzemieślnicy. Na pocz. XIX w. po osiedleniu się Żydów w Toruniu, na tyłach działki przy ul. Szczytnej, przy ul. Podmurnej stanęła synagoga żydowska. W XIX w. zaczęto tu stawiać skromne kamienice czynszowe, jednak ulica zachowała charakter bocznej uliczki gospodarczej. Do dzisiaj zachowały się krótkie odcinki murów obronnych oraz kilka baszt.

Ważniejsze obiekty[2][3][edytuj | edytuj kod]

Nr Adres Obiekt Lata budowy Projekt Styl architektoniczny Ewidencja zabytków Uwagi Zdjęcie
1. Podmurna 1 spichrz, obecnie Miejska Instytucja Kultury "Dom Muz" XV wiek, przebudowa 1865, 1927 gotyk T nr rejestru A/1516 Spichrz gotycki przebudowany w XIX i XX wieku na mieszkania, pierwotnie jedno- obecnie dwupiętrowy. Połączony z sąsiednim spichrzem pod numerem 3, mieści od 1985 roku najpierw Miejski Dom Kultury „Centrum”, a po jego przekształceniu, od 1993 r. obiekt jest główną siedzibą miejskiej instytucji kultury Dom Muz w Toruniu[4].
Dom ul. Podmurna 1 w Toruniu N. Chylińska.JPG
2. Podmurna 3a spichrz, obecnie Miejska Instytucja Kultury "Dom Muz" XVIII wiek barok T nr rejestru A/558 Przebudowany na mieszkania w 1965 roku.
Torun spichrz ul Podmurna 3.jpg
3. Podmurna 4 Dwór Bractwa Świętego Jerzego w Toruniu, tzw. "Dwór Mieszczański" XV wiek, przebudowa 1883 przebudowa - Julian Rehberg gotyk, neogotyk T nr rejestru A/925 W skład budynku wchodzi również jedna z baszt Torunia (więcej: Mury miejskie w Toruniu) Wartownia. Pochodzi z XIII wieku, przebudowana i nadbudowana w XIX wieku. Cały dwór mieścił przed wojną siedzibę Kurkowego Bractwa Strzeleckiego, po wojnie schronisko młodzieżowe i Państwowy Dom Dziecka, obecnie siedziba Towarzystwa Miast Partnerskich Torunia.
Dwór Mieszczański z Basztą Wartownia, Toruń,.JPG
4. Podmurna 5 spichrz, obecnie dom mieszkalny XVI, przebudowa XVIII wiek barok T nr rejestru A/557 Spichrz
Torun spichrz ul Podmurna 5.jpg
5. Podmurna 9 spichrz XVIII wiek barok N Wraz z sąsiednim spichrzem pod numerem 11, do 2011 roku mieścił Instytut Filologii Słowiańskiej Wydziału Filologicznego UMK
6. Podmurna 11 spichrz przebudowa 1 połowa XVII wiek gotyk, renesans T nr rejestru A/400 Wraz z sąsiednim spichrzem pod numerem 9, do 2011 roku mieścił Instytut Filologii Słowiańskiej. Usytuowany wzdłuż ulicy Ciasnej, czterokondygnacyjna, kalenica wzdłuż ul. Ciasnej kryta masywnymi gąsiorami (o bardzo dużej wartości zabytkowej). Szczyty późnorenesansowe.
Torun spichrz ul Podmurna 11.jpg
7. Podmurna 13 spichrz 1 połowa XVII renesans T nr rejestru A/671 Należy do zespołu Pałacu Fengerów
Torun spichrz ul Podmurna 13.JPG
8. Podmurna 16 Baszta Monstrancja pierwsza baszta: XIII,

w obecnym kształcie: XV, XIX wiek, 1950

gotyk T nr rejestru A/145 Jedna z dziewięciu baszt zachowanych w ciągu murów miejskich w Toruniu. Więcej w osobnym artykule.
Toruń, Baszta Monstrancja, ul. Podmurna 18 (OLA Z.).jpg
9. Podmurna 26 Baszta nr 53 XIV wiek gotyk T nr rejestru A/532 Wraz z sąsiednią basztą (Podmurna 30) w XIX wieku pełniła funkcję spichrza.
Toruń, ul. Podmurna 26 (OLA Z.).JPG
10. Podmurna 30 Baszta nr 53a XIV wiek gotyk T nr rejestru A/503 Wraz z sąsiednią basztą (Podmurna 26) w XIX wieku pełniła funkcję spichrza. Przebudowana w 1880 r.
Ul. Podmurna 30, Toruń.JPG
11. Podmurna 56 i 58 domy mieszkalne XVIII/XIX wiek klasycyzm T nr rejestru A/1518 Kamienice oparte pierwotnie o mur miejski, konstrukcji szkieletowej, jedno- i dwupiętrowa.
Torun Podmurna 58 56.jpg
12. Podmurna 60 Baszta nr 56 koniec XIII wiek gotyk T nr rejestru A/533 Zbudowana pod koniec XIII wieku, zabudowa ściany od strony ulicy w XVII-XVIII wieku, w 1911 dobudowa kamienicy 3 piętrowej, którą ze względu na zły stan techniczny wyburzono w latach 80., przywracając pierwotny wygląd baszcie. W XIX wieku służyła jako magazyn, baszta wówczas posiadała żuraw towarowy[5].
Ul. Podmurna 60, Toruń.JPG
13. Podmurna 65 miejsce po Wielkiej Synagodze 1885, rozbiórka 1939-1940 historyzm Zabudowania gminy żydowskiej w Toruniu zajmowały działki przy ul. Szczytnej 10 i 12 oraz Podmurnej 65. Od strony Szczytnej znajdowała się kamienica mieszcząca m.in. szkołę, a na tyłach, od strony ul. Podmurnej, mieściła się synagoga.
14. Podmurna 74 Baszta Koci Łeb XIII wiek, odbudowa i przebudowa XIX/XX gotyk, neogotyk T nr rejestru A/399 Więcej informacji w osobnym artykule.
Ul. Podmurna 74, Toruń.JPG
15. Podmurna 77 kamienica 1600, XIX renesans T nr rejestru A/1255 Adres wspólny z Szewska 1-3
Kamienica ul. Podmurna77 w Toruniu N. Chylińska.JPG
16. Podmurna 93 magazyn, obecnie siedziba Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu ok. 1880 historyzm gminna ewidencja zabytków nr 577 Pierwotnie budynek pełniący funkcję zaplecza magazynowego dla składu win mieszczącego się przy ul. Chełmińskiej 14.
Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu.jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Mikulski, Przestrzeń i społeczeństwo Torunia od końca XIV do początku XVIII w., Toruń 1999
  2. Wykaz zabytków nieruchomych województwa kujawsko-pomorskiego wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 grudnia 2010 r.
  3. Ciara Zdzisław, Zabytki architektury województwa bydgoskiego, Bydgoszcz 1974.
  4. Dom Muz – Tu mieszka kultura, www.dommuz.pl [dostęp 2017-11-15] [zarchiwizowane z adresu 2015-08-14] (pol.).
  5. Baszta ul. Podmurna 60 - Atrakcje Torunia. Przewodnik po Toruniu, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).