Unité d’habitation

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Unité d’habitation
Ilustracja
Fasada budynku
Państwo  Francja
Miejscowość Marsylia
Styl architektoniczny modernizm
Architekt Le Corbusier, Nadir Afonso
Rozpoczęcie budowy po 1945
Położenie na mapie Marsylii
Mapa lokalizacyjna Marsylii
Unité d’habitation
Unité d’habitation
Położenie na mapie Francji
Mapa lokalizacyjna Francji
Unité d’habitation
Unité d’habitation
Ziemia43°15′40,763″N 5°23′46,540″E/43,261323 5,396261
Schemat podstawowego typu mieszkania w jednostce w Marsylii

Unité d’habitation (Jednostka mieszkaniowa) – modernistyczny budynek mieszkalny zaprojektowany przez Le Corbusiera we współpracy z portugalskim architektem i malarzem Nadirem Afonso oraz wspólnie z polskimi architektami takimi jak Aleksander Kujawski i Jerzy Sołtan oraz z architektem francuskim pochodzenia polskiego André Wogenscky i innymi[1]. Idea takiego budynku stała się podstawą projektów kilku domów zbudowanych w Europie pod tą samą nazwą.

Silny wpływ na projekt wywarł awangardowy modernistyczny budynek moskiewskiego budynku mieszkalnego dla pracowników Narkomfin (Ludowego Komisariatu Finansów) autorstwa Moisjeja Ginzburga (1932).

W 2016 budynek wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część obiektu: Dzieła architektury Le Corbusiera jako wybitny wkład do modernizmu[2].

Cité Radieuse[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy i najbardziej znany budynek tego rodzaju, znany także jako „Cité radieuse” czyli „Promienne osiedle” (będące częścią „Ville radieuse” czyli „Miasta promiennego”) oraz nieformalnie jako „La Maison du Fada” („Dom wariatów”), został zbudowany w latach 1947–1952 w Marsylii. Budynek ten wywarł duży wpływ na architekturę i jest często wymieniany jako znacząca inspiracja dla stylu i filozofii brutalizmu.

Blok Le Corbusiera powstał w Marsylii tuż po II wojnie światowej i miał być odpowiedzią na deficyt mieszkań w Europie zrujnowanej przez wojnę. Budynek ten zapewnił mieszkania wielkiej liczbie ludzi w sposób ekonomiczny, pozwalający na maksymalne zaoszczędzenie funduszy, a także ziemi, na której został wzniesiony. Architekt stwierdził, iż zgodnie z założeniami budynek zapewnia każdemu mieszkańcowi „słońce, przestrzeń i zieleń”. Blok liczy 1600 mieszkańców[3]. Budynek został wybudowany zgodnie z pięcioma zasadami nowoczesnej architektury stworzonymi przez Le Corbusiera w 1922 roku i opublikowanymi wtedy w czasopiśmie „L'Esprit Nouveau”.

Budynek został ulokowany w parku, na ogólnodostępnym terenie bez ogrodzenia[4]. Budynek nie jest przy ulicy i nie ma widoku na zabudowę miejską ale na drzewa. Uliczka została doprowadzona tylko do jednego z narożników budynku, natomiast sam obiekt został otoczony trawnikiem i chodnikami. Równocześnie z budową dokonano także zadrzewienia osiedla. Marsylski budynek, zaprojektowany we współpracy z Shadrachem Woodsem i Georges’em Candilisem, składa się ze 337 mieszkań rozmieszczonych na 12 kondygnacjach, i wspiera się na dużych słupach (tzw. pilotis). Pod budynkiem unoszącym się na betonowych filarach znajduje się ziemia – teren, przez który można swobodnie przejść. W budynku znajdują się też sklepy, miejsca do uprawiania sportu, pomieszczenia medyczne, edukacyjne oraz hotel i restauracja. Płaski dach został zaprojektowany jako publiczny taras widokowy i ogród z ogólnodostępną panoramą Morza Śródziemnego i gór po przeciwnej stronie. Na dachu znajdują się pomieszczenia sportowe, bieżnia, świetlice, betonowy ekran do projekcji filmów, basen oraz rzeźby pełniące rolę wentylacji i upodabniające budynek do wielkiego transatlantyka. W środku znajdują się lampy w kształcie muszli, natomiast na trawniku są lampy w kształcie pachołków cumowniczych instalowanych w portach. Wzdłuż długiej osi wewnątrz budynku co trzeci poziom biegną korytarze. Wymiary mieszkań zostały opracowane dzięki własnemu sposobowi mierzenia przestrzeni autorstwa Le Corbusiera zwanego Modulor, opartego na wymiarach człowieka, złotym podziale i ciągu Fibonacciego.

W odróżnieniu od wzorowanych na nim bloków mieszkalnych gorszego standardu, w których nie ma dużych mieszkań, wspólnej przestrzeni oraz ogrodu na dachu, marsylski Unité d’habitation zamieszkany jest przez klasę średnią, a także klasę wyższą i został uznany za udany budynek. Współautor tego bloku mieszkalnego architekt francuski pochodzenia polskiego André Wogenscky stwierdził, że „Każde mieszkanie jest dwupoziomowe i przez to staje się podobne do willi. Na każdym poziomie mieszkanie jest jakby przedłużone na zewnątrz dzięki loggiom. Takie mieszkanie to jest dom jednorodzinny wiszący nad ziemią[5].” Idea funkcjonalnego, estetycznego i ekonomicznego bloku mieszkalnego spełniającego wysokie wymagania każdego człowieka została spełniona przez Le Corbusiera, co stało w oczywistej sprzeczności do prefabrykowanych bloków mieszkalnych w krajach komunistycznych, gdzie często mieszkanie dla rodzin wielodzietnych miało tylko jeden lub dwa ciasne pokoje, mierzyło od 27 m² do 39 m² i nie miało dostępu do balkonu. Przeciętna wielkość mieszkania w budynku Le Corbusiera to około 100 m²[6]. W marsylskim bloku w przykładowym mieszkaniu czteropokojowym powierzchnia pokoju dziecięcego, jednoosobowego wynosi 15 m² (14,94 m²) bez wliczania loggi, natomiast salon ma 25 m² (24,64 m²) bez wliczania loggii (5,8 m²)[7][8]. Nad salonem (o wysokości 4,5 m i szerkości 3,66 m) jest sypialnia rodziców (14,94 m²) z widokiem na salon[9]. Pokój dziecięcy przylega do identycznego pokoju dla drugiego dziecka i dzieli z nim wspólną loggię dlatego też wielu właścicieli zlikwidowało oryginalną drewnianą i przesuwaną ścianę działową (zaprojektowaną jako tablica do pisania kredą) aby stworzyć jeden duży pokój, ponieważ same pokoje dziecięce są wąskie (1,83 m)[10][11]. Każda kuchnia jest wyposażona w zsyp na śmieci, który sam jest nowatorską instalacją. Śmieci trafiają podziemnym tunelem do małego budynku o opływowych kształtach, który jest oddalony od bloku mieszkalnego aby śmieciarki nie podjeżdżały pod okna mieszkańcom tak jak w zwykłym budynku[12][13]. Każde mieszkanie ma dwa poziomy, okna na dwie strony świata, jest wyposażone w kilka loggi oraz jest całkowicie przeszklone dzięki portfenetrom[14]. Wnętrza zostały zaprojektowane zgodnie z inspirującymi architekta ideami architektury okrętowej i klasztornej, dostrzegalne są racjonalizm i prostota[15]. Wszystkie pokoje -poza salonem- mają wysokość 2,26 m co podlegało krytyce już po oddaniu budynku do użytku tak jak i zbyt wąskie pokoje dla dzieci[16]. W bloku berlińskim wybudowanym w 1957 roku zwiększono wysokość pomieszczeń do 2,5 m i zrezygnowano z wąskich pokoi dziecięcych ze względu na obowiązujące prawo. Zastosowano tam też okrągłe bulaje na klatkach schodowych (inspiracja architekturą okrętową)[17].

Budynek został wzniesiony z surowego betonu zbrojonego oszalowanego drewnianymi deskami po których zostały widoczne ślady, ponieważ w czasach niedoboru materiałów po II wojnie światowej planowany stalowy szalunek okazał się zbyt drogi. Architekt udekorował betonową fasadę w niektórych miejscach odciskami morskich muszli.

Budynek został sfotografowany podczas budowy i uroczystego otwarcia przez szwajcarskiego artystę fotografa René Burri[18].

Blok mieszkalny w Marsylii został objęty ochroną jako zabytek historii Francji już 26 października 1964 roku[19].

Inne realizacje i inspiracje[edytuj | edytuj kod]

Projekt ten został powtórzony przez Le Corbusiera w czterech innych budynkach o takiej samej nazwie i bardzo podobnej konstrukcji. Jednostki mieszkaniowe zostały wybudowane także w Nantes-Rezé (1955), Berlinie-Westend (1957), Briey (1963) oraz Firminy (1965). Blok mieszkalny w Nantes-Rezé, wznoszący się na betonowych filarach został celowo ulokowany przez architekta w stawie z kaczkami aby zintegrować go z naturą[20]. Budynek został wyposażony także w kładkę i pomost.

Budynek remizy straży pożarnej w Paryżu przy bulwarze Masséna, zbudowany w 1971 przez architekta Jeana Willervala został zainspirowany jednostką mieszkalną Le Corbusiera w Marsylii[21]. W skład gmachu wchodzi taras wypoczynkowy na dachu oraz basen i sala gimnastyczna na parterze.

Budynek zainspirował projekty wielu kompleksów mieszkaniowych świata, w tym na przykład Alton West (1959) w Roehampton w Londynie czy Park Hill w Sheffield (1961). Budynki te spotkały się z szeroką krytyką. Inne, bardziej udane inspiracje jednostką mieszkaniową to między innymi londyński kompleks Barbican (1965–1976), kompleks Samuda (1965) czy Trellick Tower (1972).

Materiał zastosowany w Cité Radieuse czyli surowy beton (béton brut) wywarł wpływ na kierunek architektoniczny o nazwie brutalizm.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Le Corbusier l'unité d'habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013
  2. Polski Komitet ds. UNESCO, Japonia (pol.), dostęp 18.01.2021
  3. The Architectural Review May 1951
  4. accueil | unité d’habitation du Corbusier, marseille-citeradieuse.org [dostęp 2018-11-17] (fr.).
  5. accueil | unité d’habitation du Corbusier, marseille-citeradieuse.org [dostęp 2018-11-17] (fr.).
  6. vente T4 100 m2 dans la Cité le Corbusier, capairescoop.com [dostęp 2018-11-27] (fr.).
  7. Sylvette Denèfle Habiter Le Corbusier 2006
  8. Le Corbusier l'unité d'habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013
  9. Le Corbusier l'unité d'habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013
  10. Le Corbusier l'unité d'habitation de Marseille Jacques Sbriglio 2013
  11. Sylvette Denèfle Habiter Le Corbusier 2006
  12. https://www.sites-le-corbusier.org/fr/unite-habitation
  13. https://thecardographer.wordpress.com/2010/06/21/beauty-and-waste/
  14. The Architectural Review May 1951
  15. Gilles Ragot http://www.sites-le-corbusier.org/fr/unite-habitation
  16. Peter Blake What's Wrong with Modern Architecture? 1977 https://people.com/archive/whats-wrong-with-modern-architecture-plenty-says-critic-peter-blake-vol-8-no-11/
  17. https://dome.mit.edu/handle/1721.3/155263
  18. Les œuvres de René Burri
  19. Jean Jenger Le Corbusier - Choix de lettres 2002
  20. https://nantes-histoire.forumactif.org/t54-la-cite-radieuse-du-corbusier
  21. https://ideat.thegoodhub.com/2019/03/25/architecture-voyage-dans-le-grand-paris-du-brutalisme-2-2/

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]