Unplugged (album Alice in Chains)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy albumu koncertowego zespołu Alice in Chains z 1996 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Unplugged
Album koncertowy zespołu Alice in Chains
Wydany 30 lipca 1996
Nagrywany 10 kwietnia 1996 w Majestic Theatre w Brooklyn Academy of Music, Nowy Jork[1]
Gatunek rock akustyczny[2]
Długość 71:26
Wydawnictwo Columbia
Producent Toby Wright
Album po albumie
Single z albumu Unplugged
  1. Over Now
    Wydany: lipiec 1996
  2. Would?
    Wydany: listopad 1996

Unpluggedalbum koncertowy amerykańskiego zespołu muzycznego Alice in Chains, opublikowany 30 lipca 1996 nakładem wytwórni Columbia. Jest zapisem występu z serii MTV Unplugged, który odbył się 10 kwietnia w nowojorskim Majestic Theatre w Brooklyn Academy of Music. Reżyserem widowiska jest Joe Perota. Członkowie zespołu zaprezentowali specjalny zestaw utworów, zaaranżowanych w nowych wersjach. Na koncercie grupa wystąpiła w pięcioosobowym składzie. Scott Olson pełnił rolę drugiego gitarzysty. Był to zarazem pierwszy publiczny występ zespołu od 7 stycznia 1994. Premierowa retransmisja koncertu miała miejsce 28 maja 1996 w MTV.

17 sierpnia 1996 album zadebiutował na 3. pozycji w zestawieniu Billboard 200, otrzymując w większości przychylne recenzje krytyków muzycznych. Uzyskał certyfikat platynowej płyty w Stanach Zjednoczonych oraz status złotej w Australii i Kanadzie. W 1999 ukazała się specjalna reedycja albumu, wydana w formacie DVD. We wrześniu 2007 Unplugged został wydany w pakiecie CD/DVD, wzbogaconym o wycięte wcześniej fragmenty koncertu.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po wydaniu w listopadzie 1995 albumu studyjnego Alice in Chains, zespół ponownie zrezygnował z aktywności koncertowej[3]. Powodem tej decyzji był coraz większy stopień uzależnienia Layne’a Staleya od heroiny[4]. W 1996 stacja MTV zwróciła się do zespołu z propozycją akustycznego występu. Negocjacje prowadził odpowiedzialny za wyszukiwanie talentów Rick Kirm[5]. Jerry Cantrell w rozmowie z „Guitar School” przyznał: „Z pewnością moglibyśmy to zrobić jakiś czas temu (…) TV mnie przeraża. Ciężko brzmieć dobrze w telewizji, zwłaszcza dla zespołu jak nasz, który jest trochę surowy i szorstki”[2].

Pierwsze próby rozpoczęły się w Seattle[5]. Sean Kinney, odnosząc się do problemów panujących wewnątrz grupy, stwierdził: „Stało się bardziej oczywiste, że jeśli rzeczy się nie zmienią, nie będziemy mogli wyjść i zagrać z naszym potencjałem – na tym poziomie. Nie możemy nawet przezwyciężyć półtora tygodnia bez jakiegoś dramatu i przerażającego g***a. To prawda, zacząłem przygotowywać się psychicznie na wersję mówiącą: «to się skończyło». Podobnie z MTV Unplugged – spytali czy to zrobimy”[5][6]. Według producenta wykonawczego współpracującego z MTV Alexa Colettiego, fakt, że zespół nie koncertował od pewnego czasu, był czynnikiem wpływającym na korzyść. „Jeśli grasz co wieczór w arenach i dużych miejscach rockowe występy, odłączenie się od tego, gdy siedzi to w twojej głowie, jest naprawdę trudną rzeczą”[1]. Coletti udał się do miejsca prób w Seattle, by sprawdzić, jak muzycy dopasowali się do parametrów występu. Członkowie zespołu do współpracy zaprosili Scotta Olsona[7], grającego ówcześnie z Heart jako drugi gitarzysta[1]. Coletti: „Przed koncertem udałem się do sali prób Alice in Chains w Seattle. Gdy tam wszedłem, byłem szczęśliwy widząc jak Layne je kurczaka. Miał założone rękawiczki bez palców i wszystkie były tłuste, dlatego nie mógł mi uścisnąć dłoni (…) Był bardzo przyjazny (…) Gdy dotarł do Nowego Jorku, myślę, że był jeszcze w dobrym stanie zdrowia”[7]. Na początku kwietnia muzycy udali się do miasta, gdzie na 10 kwietnia ustalony był termin występu[1]. Mike Inez stwierdził: „Na pewno nie jest czymś, co mieliśmy w planach. Po prostu przed wspólnymi koncertami z Kiss mieliśmy trochę wolnego czasu. Zebraliśmy się więc, by trochę pojamować, i wyszła z tego sesja dla MTV”[8]. Bilety trafiły do sprzedaży w cenie 25 dolarów i zostały wyprzedane po kilkunastu minutach[9].

Nagranie[edytuj | edytuj kod]

Przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Bilet z koncertu Alice in Chains w ramach MTV Unplugged z 1996

Występ zaplanowano w Majestic Theatre (obecnie BAM Harvey Theater) w Brooklyn Academy of Music. Ostatnie próby muzycy odbywali w Sony Music Studios, i według słów Toby’ego Wrighta wypadły one bardzo dobrze[10]. Coletti: „Tamtejszy dyrektor artystyczny odrestaurował to miejsce tak, by celowo wyglądało «nędznie». Dowiedziałem się od osób pracujących za kulisami, że wystrzelali dziury w ścinach w głębi sceny, aby stworzyć pęknięcia. Ale cała łuszcząca się farba była pięknie ręcznie malowana celowo. Masz tę scenę w kształcie miski, półkolisty amfiteatr, i to było idealne dla Unplugged. Spośród wszystkich wykonawców których tam nagrywaliśmy, było to najbardziej odpowiednie miejsce dla Alice. Miało się nieodparte wrażenie starego teatru, poczucia historii, mroku, wystarczająco dużo nastrojów i piękna artystycznego”[10]. Na krótko przed rozpoczęciem koncertu, Coletti otrzymał prośbę na dekorację sceny przy użyciu lamp lava. „Dostałem je zbyt późno. Widocznie ten rodzaj lamp musi być rozgrzany, włączony na chwilę, zanim zrobią to co mają za zadanie wykonać”[10]. W wyniku tej sytuacji, lampy w trakcie występu świeciły w niepełnym zakresie. Z uwagi na różowy kolor włosów Staleya, dyrektor oświetlenia starał się dopasować tło, które kontrastowałoby z odcieniem fryzury wokalisty. Podczas konfiguracji sprzętu dźwiękowego i wideo dla każdego utworu wybrano indywidualny zakres kolorów do oświetlenia. Fakt, że zespół miał określoną setlistę i przekazał ją MTV z wyprzedzeniem, pomógł przygotować oświetlenie[10].

Występ[edytuj | edytuj kod]

Majestic Theatre (obecnie BAM Harvey Theater) – miejsce koncertu

Z uwagi na zatrucie pokarmowe Cantrella, na scenie obok stolika ustawiono specjalny kosz, na wypadek gdyby muzyk poczuł się źle[10]. „Byłem chory cały tydzień. Dostałem zatrucia pokarmowego po zjedzeniu hot doga, którego kupiłem u sprzedawcy na rogu ulicy”[2]. Występ rozpoczął się od kompozycjiNutshell”, pochodzącej z minialbumu Jar of Flies (1994)[10]. Cały koncert trwał ponad trzy godziny[2], ze względu na prace związane z ustawianiem kamer, oświetlenia, doboru dźwięku i częstą ilość pomyłek w utworach, które trzeba było rejestrować po kilka razy[10]. Jedynie „Brother”, „No Excuses”, „Rooster”, „Heaven Beside You” i „Over Now” udało się nagrać za pierwszym podejściem[9]. Staley kilkukrotnie pomylił się w tekście przy „Sludge Factory”. Toby Wright przyznał, że mogło mieć to związek ze stresem i zdenerwowaniem, ponieważ ówczesny prezes Columbia, Don Ienner i szefowa Sony Music, Michele Anthony – do których nawiązuje tekst kompozycji – siedzieli na widowni na przeciw wokalisty[7]. „Nie pamiętam ile razy dokładnie do tego podchodziliśmy, ale było tego sporo”[10]. Przed ponownym wykonaniem utworu, Inez i Kinney zagrali intro do „Enter Sandman” z repertuaru zespołu Metallica, którego członkowie obecni byli na widowni[11]. Napis „Friends Don’t Let Friends Get Friends Haircuts” na gitarze basowej Ineza miał charakter żartobliwy i odnosił się do fryzur muzyków Metalliki, którzy ścieli długie włosy podczas sesji do albumu Load (1996)[10]. Gdy zespół przygotowywał się do wykonania „Angry Chair”, pochodzącego z płyty Dirt (1992), Cantrell odegrał część sekwencji otwierającej kompozycję „Battery” i zaśpiewał fragment piosenki „Gloom, Despair and Agony on Me” z programu telewizyjnego Hee Haw[11].

Pomiędzy wykonywaniem utworów muzycy często żartowali wspólnie ze zgromadzoną publicznością, odnosząc się przy tym do obecnego na widowni Randy’ego Biro, technicznego gitarzysty Cantrella[11]. Na zakończenie koncertu zespół zaprezentował premierowy utwór „Killer is Me”. Zaśpiewana w głównej mierze przez Cantrella kompozycja została skomponowana podczas jednej z prób poprzedzających występ. Pierwotnie nie zamierzano uwzględniać jej na płycie, lecz po namowach ze strony wytwórni, zdecydowano o dodaniu utworu[8]. Zespół wystąpił w pięcioosobowym składzie. Scott Olson stworzył podwójny line-up z Cantrellem[7]. Kompozycje „Down in a Hole[12], „Sludge Factory”, „Heaven Beside You”, „Frogs” i „Over Now” zostały wykonane po raz pierwszy na żywo[2]. Cantrell w rozmowie z „Guitar School” odniósł się do selekcji utworów: „Wykorzystaliśmy materiał z każdego albumu, z wyjątkiem naszego pierwszego Facelift [1990]. Prawie spróbowaliśmy «We Die Young» i «Love, Hate, Love», ale postanowiliśmy nie robić tego na ostatnią chwilę. Głównie dlatego, że na występ MTV Unplugged ma się około 45 minut, więc nie ma czasu na zrobienie wszystkiego”[2]. Inez przyznał, że sam koncert był dla niego bardzo wzruszającym przeżyciem: „Scotty Olson, który grał z Heart, wystąpił z nami tego wieczora; to było naprawdę wyjątkowe, mieć inną energię na scenie. Odkryliśmy, że utwory takie jak «Sludge Factory» były cięższe akustycznie. Głos Layne’a, zwłaszcza w «Down in a Hole» powodował, że pojawiały się łzy w moich oczach. Kilkakrotnie musiałem je przecierać i przypominać sobie, że przecież jestem w pracy i muszę się skupić na moich strunach basowych. Był tak hipnotyzujący”[7]. Podczas występu Cantrell korzystał m.in. z gitar marki Guild[2].

Montaż[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą wersję nagrania stacja MTV przesłała zespołowi dwa tygodnie po zakończeniu koncertu[11]. Staley nie był zadowolony z efektów, przez co Wright podjął się sprawdzenia materiału. „Kiedy film przeszedł proces edycji, Layne wzgardził nim. Nie chciał, żeby to w ogóle zostało wydane. Uważał, że przedstawili go w najgorszym możliwym świetle, więc spytał mnie czy podejmę się ponownej edycji (…) Problem polegał na tym, że podczas wykonywania piosenek robił pewne rzeczy, które mu się podobały, lecz nie był zadowolony ze sposobu ich pocięcia, i szukał czegoś aby pokazać go w bardziej pozytywny sposób, z dala od piętna lub czegokolwiek co działo się w jego życiu osobistym. Zawsze zwracał na siebie uwagę, ale wyglądał, jakby zasypiał w pewnych momentach lub kiwał głową, a potem nagle jego część pojawiła się i wybuchła! On tam był. Ale pokazali mu, że po prostu siedzi tam z zamkniętymi oczami dla kilku taktów muzyki, a następnie, kiedy nadszedł czas na jego partie śpiewania, nie pokazywali go”. Wright przedstawił sugerowane zmiany w postaci konkretnych notatek, a MTV zastosowało się do nich[11].

Pierwsza retransmisja występu odbyła się w MTV 28 maja 1996[11]. Podczas pokazu zostały wycięte utwory „Angry Chair”, „Frogs” i „Killer is Me”[13].

Wydanie[edytuj | edytuj kod]

Premiera Unplugged odbyła się 30 lipca 1996[14]. W jednym z wywiadów Inez podsumował występ: „Myślę, że ta płyta pokazuje trochę inne oblicze Alice in Chains. Można na niej bowiem posłuchać superciężkich utworów w rodzaju «Sludge Factory» w jakby obnażonych wersjach – dopiero tutaj można się wsłuchać w to, co śpiewają Layne i Jerry. No więc ta płyta pokazuje nas od trochę innej strony. Gdy grasz jakiś kawałek na okrągło w tej samej wersji, zaczyna cię to nudzić. Fajnie pokazać go w trochę innej oprawie”[8]. W celach promocyjnych Columbia opublikowała w lipcu singel „Over Now”[15]. Osiągnął on 4. pozycję Mainstream Rock Tracks[16] i 24. Modern Rock Tracks[17]. W listopadzie wydano – w formacie promocyjnym – drugi singel „Would?”[18]. Utwór dotarł do 19. lokaty Mainstream Rock Tracks[16] i 21. kanadyjskiej RPM Alternative 30[19].

W 1999 na rynku ukazała się reedycja albumu, wydana w formacie DVD[20]. 18 września 2007 Unplugged został wydany w specjalnym pakiecie CD/DVD, wzbogaconym o wycięte wcześniej kompozycje „Angry Chair”, „Frogs” i „Killer is Me”[13].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Krytyczny[edytuj | edytuj kod]

Recenzje
Wydawca Ocena
AllMusic 2.5/5 gwiazdek[21]
The A.V. Club A-[22]
Billboard korzystna[23]
Classic Rock 4/5 gwiazdek[24]
Encyclopedia of Popular Music 3/5 gwiazdek[25]
Entertainment Weekly C[26]
Kerrang! 5/5 gwiazdek[27]
The Philadelphia Inquirer 3/5 gwiazdek[28]
Q 3/5 gwiazdek[29]
Rolling Stone 3/5 gwiazdek[30]
Rolling Stone Album Guide 3/5 gwiazdek[31]
Tylko Rock 3.5/5 gwiazdek[32]

Stephen Thomas Erlewine z AllMusic napisał, że „brak koncertowania ze strony zespołu sprawia, iż Unplugged jest pozycją wyjątkową”. Autor podkreślił, że „na podstawie przesłuchanego materiału, trudno uwierzyć jest w to, że muzycy nie grali ze sobą ponad trzy lata”. „Alice in Chains wyselekcjonowali ze swoich trzech albumów studyjnych i dwóch minialbumów, oferując nowe, bardziej refleksyjne ustalenia dotyczące trudniejszych utworów takich jak «Would?» i praktycznie ponownego odtworzenia oryginalnych wersji «Got Me Wrong» i «No Excuses». Na albumie grupa wydaje się mocna i profesjonalna”. Erlewine zaznaczył, że utwory zaaranżowane w nowych wersjach „brzmią nieco żywiej, lecz nie wnoszą niczego nowego”[21]. Stephen Thompson z The A.V. Club przyznał: „Alice in Chains dostarcza najbardziej oczywiste reinterpretacje jakie można sobie wyobrazić – brzmią tak samo jak oryginały”, dodając że brzmienie takich utworów jak „Sludge Factory” jest znacznie lepsze niż w wydaniu studyjnym. Thompson określił wydawnictwo mianem „bezwartościowego”[22]. Paul Verna napisał na łamach „Billboard”: „Występując z przyszywającą intymnością i pięknym zapisem, ten album będzie prawdopodobnie pobudzać główną playlistę i da zespołowi kolejny impuls w MTV”[23]. Essi Berelian z magazynu „Classic Rock”, recenzując album, przyznał: „Ze wszystkich zespołów, które mogłyby opanować te najbardziej intymne style koncertowe, AIC są – czy powinno to być? – wśród najlepszych wykładników. Delikatne i niepokojące melodie gitary Jerry’ego Cantrella, w niezmiernie nieszczęśliwej symbiozie z torturowanym wokalem Layne’a Staleya – wzniosły wzór grunge’u, przygnieciony do maksimum, i głęboko dokuczliwym, gdy pozbawi się go zasadniczych elementów przed adorującym tłumem”[24]. Tom Sinclair z „Entertainment Weekly” zwrócił uwagę na panujący nastrój przygnębienia w utworach „Down in a Hole” i „Rooster”[26].

Sara Sherr podkreślała na łamach „The Philadelphia Inquirer”, że „Unplugged jest dokumentem dotyczącym zmagania się z osobistymi demonami i przeżywania ich”. Autorka zaznaczyła jednocześnie, że „zespół przeżywa swój mrok” do momentu, gdy Staley zaczyna żartować[28]. Sandy Masuo z „Rolling Stone’a” stwierdziła, że niektóre utwory w ogóle nie różnią się od wersji studyjnych. Jako przykład podała kompozycję „No Excuses”. Zwróciła także uwagę na melancholijny nastrój, jaki panuje w trakcie wykonywania utworu „Rooster”, który w wersji studyjnej, poprzez swój ciężar, nie oddaje w pełni tego uczucia. W podsumowaniu oceny recenzentka napisała: „Unplugged z pewnością potwierdza emocjonalny zasięg i umiejętności techniczne Alice in Chains. Ale brakuje mu energii elektrycznej na więcej niż jeden sposób. Skoncentrowana katharsis w muzyce Alice in Chains jest wciąż najlepiej słyszalna, gdy wzmacniacze są podkręcone do maksimum”[30]. Krzysztof Celiński z miesięcznika „Tylko Rock” napisał: „Płyta dowodzi, że w okrojonej aranżacji emocjonalna i muzyczna istota stylu Alice pozostaje nietknięta. W związku z tym, ich dotychczasowa twórczość wydaje się tym bardziej szczera. Bardzo udane są wielogłosowe fragmenty, które w otoczeniu akustycznych gitar i charakterystycznych dysonansów znów przypominają poczynania artystów pokroju Crosby’ego i reszty”[33].

Komercyjny[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym tygodniu od premiery album uzyskał nakład sprzedaży na poziomie 124 tys. kopii[34]. 17 sierpnia zadebiutował on na 3. pozycji w zestawieniu Billboard 200[11], utrzymując się w notowaniu przez trzydzieści trzy tygodnie[35]. Unplugged osiągnął lokaty w pierwszej dziesiątce na listach w Kanadzie (9. miejsce), Norwegii (9. miejsce), Nowej Zelandii (8. miejsce), Portugalii (9. miejsce) i Szwecji (7. miejsce)[36]. W niespełna dwa miesiące po premierze, 23 września Unplugged uzyskał certyfikat platynowej płyty w Stanach Zjednoczonych, za sprzedaż miliona kopii[37]. W Kanadzie album osiągnął status złotej płyty, przyznanej 24 września 1996 przez organizację Music Canada[38]. 31 grudnia 2008 Unplugged otrzymał od australijskiego stowarzyszenia Australian Recording Industry Association certyfikat złotej płyty, uzyskany za sprzedaż przekraczającą 35 tys. kopii[39].

Według danych opublikowanych przez Nielsen SoundScan album Unplugged przekroczył nakład miliona 240 tys. sprzedanych kopii, co czyni go jednym z sześciu wydawnictw z serii MTV Unplugged w historii, którego łączna sprzedaż przekroczyła milion egzemplarzy[40]. 12 kwietnia 2001 wersja Unplugged w formacie wideo uzyskała certyfikat złotej płyty w Stanach Zjednoczonych, za sprzedaż 50 tys. kopii[37].

Zestawienia[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł Publikacja Pozycja
2015 „12 najlepszych występów MTV Unplugged”[41] Ultimate Classic Rock 10
2017 „15 najlepszych występów MTV Unplugged”[42] Rolling Stone 4

Lista utworów[edytuj | edytuj kod]

Edycja podstawowa[43]
Nr Tytuł utworu AutorzyDługość
1.NutshellLayne Staley • Jerry Cantrell • Mike Inez • Sean Kinney4:58
2.„Brother”Cantrell5:27
3.No ExcusesCantrell4:57
4.„Sludge Factory”Staley • Cantrell • Kinney4:36
5.Down in a HoleCantrell5:46
6.Angry ChairStaley4:36
7.RoosterCantrell6:41
8.Got Me WrongCantrell4:59
9.Heaven Beside YouCantrell • Inez5:38
10.Would?Cantrell3:43
11.FrogsStaley • Cantrell • Inez • Kinney7:30
12.Over NowStaley • Cantrell7:12
13.„Killer is Me”Cantrell5:23
1:11:26

Personel[edytuj | edytuj kod]

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[43]:

Alice in Chains

Dodatkowy personel

Produkcja

Oprawa graficzna

Management

Pozycje na listach i certyfikaty[edytuj | edytuj kod]

Album[edytuj | edytuj kod]

Lista (1996) Pozycja
Alben Top 100 (Szwajcaria)[45] 41
Billboard 200 (Stany Zjednoczone)[35] 3
Billboard European Hot 100 (Europa)[46] 17
Canadian Top Albums (Kanada)[36] 9
Mega Album Top 100 (Holandia)[47] 33
NZ Top 40 Albums Chart (Nowa Zelandia)[48] 8
Offizielle Top 100 (Niemcy)[49] 46
Official Albums Chart Top 100 (Wielka Brytania)[50] 20
Portugal Albums Chart (Portugalia)[36] 9
RPM 100 Albums (Kanada)[51] 11
Suomen virallinen lista (Finlandia)[52] 13
Top 50 Albums (Australia)[53] 12
Topp 40 Album (Norwegia)[54] 9
Topplistan (Szwecja)[55] 7
Ultratop 50 Albums (Wa) (Belgia)[56] 15
Ö3 Austria Top 40 (Austria)[57] 23

Single[edytuj | edytuj kod]

Rok Singel Najwyższa
pozycja
USA Mainstream Rock Tracks
[16]
USA Modern Rock Tracks
[17]
CAN
[19][58]
1996 Over Now 4 24 50
Would? 19 21
„–” oznacza, że utwór nie został odnotowany na liście.

Certyfikaty[edytuj | edytuj kod]

Państwo Certyfikacja Sprzedaż
Australia (ARIA)[39] złota płyta 35 000+[c]
Kanada (MC)[38] złota płyta 50 000+[d]
Stany Zjednoczone (RIAA)[37] platynowa płyta 1 240 000+[e][40]

VHS[edytuj | edytuj kod]

Państwo Certyfikacja Sprzedaż
Stany Zjednoczone (RIAA)[37] złota płyta 50 000+[f]

Wideo[edytuj | edytuj kod]

Lista (1996) Pozycja
Billboard Top Music Videos[59] 7

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W wydaniu DVD jest to utwór numer 7[44].
  2. a b W wydaniu DVD jest to utwór numer 14[44].
  3. Sprzedaż ustalona na podstawie certyfikatu przyznanego 31 grudnia 2008[39].
  4. Sprzedaż ustalona na podstawie certyfikatu przyznanego 24 września 1996[38].
  5. Sprzedaż ustalona na podstawie danych opublikowanych przez Nielsen SoundScan[40].
  6. Sprzedaż ustalona na podstawie certyfikatu przyznanego 12 kwietnia 2001[37].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d de Sola 2015 ↓, s. 241.
  2. a b c d e f g Jeff Kitts. The Soft Parade. „Guitar School”, s. 27–30, sierpień 1996. ISSN 1058-0220. 
  3. Anderson 2007 ↓, s. 96; Yarm 2012 ↓, s. 485.
  4. Prato 2009 ↓, s. 409–410.
  5. a b c de Sola 2015 ↓, s. 240.
  6. Prato 2009 ↓, s. 412.
  7. a b c d e Yarm 2012 ↓, s. 486.
  8. a b c Wiesław Weiss. Pójść na ryby. „Tylko Rock”, s. 30–31, 1 grudnia 1996. ISSN 1230-2317. 
  9. a b Brett Buchanan: Remembering Layne Staley Part 6: The Final Years (ang.). [dostęp 2012-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-09)].
  10. a b c d e f g h i de Sola 2015 ↓, s. 241–242.
  11. a b c d e f g de Sola 2015 ↓, s. 243.
  12. Jeffrey Hudson. Who the F**k is Alice?. „Guitarist”, s. 94–98, październik 1996. ISSN 0953-7023. 
  13. a b Alice in Chains: MTV Unplugged Re-Release To Include Unaired Footage (ang.). Blabbermouth.net. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-19)].
  14. Michael Christopher: 20 Years Ago: Alice in Chains go Acoustic for ‘Unplugged’ (ang.). [dostęp 2019-07-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-13)].
  15. Larry Flick. Reviews & Previews. „Billboard”, s. 41, 10 sierpnia 1996. ISSN 0006-2510. 
  16. a b c Alice in Chains – Chart History – Mainstream Rock Songs (ang.). Billboard. [dostęp 2016-01-07].
  17. a b Alice in Chains – Chart History – Alternative Songs (ang.). Billboard. [dostęp 2016-01-07].
  18. Poligrafia dołączona do singla Would?; wyd. Columbia, nr kat. CSK 8787.
  19. a b Rock/Alternative – Volume 64, No. 13. „RPM”, 11 listopada 1996. ISSN 0315-5994. 
  20. Poligrafia dołączona do albumu Unplugged; wyd. Columbia Music Video, nr kat. CVD 50148.
  21. a b Stephen Thomas Erlewine: MTV Unplugged – Alice in Chains (ang.). AllMusic. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-07-22)].
  22. a b Stephen Thompson: Unplugged (ang.). The A.V. Club. [dostęp 2015-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  23. a b Paul Verna. Reviews & Previews. „Billboard”, s. 89, 3 sierpnia 1996. ISSN 0006-2510. 
  24. a b Essi Berelian. Unplugged. „Classic Rock”, s. 87, 1999. ISSN 1464-7834. 
  25. Colin Larkin: Encyclopedia of Popular Music (5th ed.). Omnibus Press, 2011. ISBN 978-0-85712-595-8. (ang.)
  26. a b Tom Sinclair. Unplugged. „Entertainment Weekly”. ISSN 1049-0434 (ang.). [dostęp 2017-12-15]. [zarchiwizowane z adresu 2017-12-15]. 
  27. Mike Peake. Mournning Glory. „Kerrang!”, s. 44–45, lipiec 1996. ISSN 0262-6624. 
  28. a b Sara Sherr. New Recordings. „The Philadelphia Inquirer”, 1996. ISSN 0885-6613. 
  29. Unplugged. „Q”, s. 153, październik 1996. ISSN 0955-4955. 
  30. a b Sandy Masuo. Unplugged. „Rolling Stone”. ISSN 0035-791X (ang.). [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z adresu 2014-02-02]. 
  31. Greg Kot: New Rolling Stone Album Guide. Christian Hoard, Nathan Brackett (red.). Fireside, 2004, s. 13. ISBN 0-7432-0169-8. (ang.)
  32. Robert Sadowski. Unplugged. „Tylko Rock”, s. 70, październik 1996. ISSN 1230-2317. 
  33. Krzysztof Celiński. Unplugged. „Tylko Rock”, s. 39, marzec 1997. ISSN 1230-2317. 
  34. Shauna Snow. Arts and entertainment reports from The Times, national and international news services and the nation’s press. „Los Angeles Times”. ISSN 0742-4817 (ang.). [dostęp 2019-05-09]. [zarchiwizowane z adresu]. 
  35. a b Alice in Chains – Chart History – Billboard 200 (ang.). Billboard. [dostęp 2011-05-28].
  36. a b c Hits of the World. „Billboard”, s. 58, 24 sierpnia 1996. ISSN 0006-2510. 
  37. a b c d e Gold & Platinum – RIAA (ang.). Recording Industry Association of America. [dostęp 2011-05-28].
  38. a b c Music Canada – Gold/Platinum (ang.). Music Canada. [dostęp 2015-03-02].
  39. a b c ARIA Charts – Accreditations – 2008 Albums (ang.). Australian Recording Industry Association. [dostęp 2014-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-12)].
  40. a b c David Basham: Got Charts? Tracing Crow’s Flight, Alice In Chains’ Legacy (ang.). MTV. [dostęp 2017-04-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-24)].
  41. Dave Lifton: Top 12 MTV Unplugged Episodes (ang.). [dostęp 2016-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  42. Andy Greene. ‘MTV Unplugged’: The 15 Best Episodes. „Rolling Stone”. ISSN 0035-791X (ang.). [dostęp 2017-09-10]. [zarchiwizowane z adresu 2017-09-10]. 
  43. a b Poligrafia dołączona do albumu Unplugged; wyd. Columbia, nr kat. CK 67703.
  44. a b c Poligrafia dołączona do albumu Unplugged (DVD); wyd. Columbia Music Video, nr kat. CVD 50148.
  45. Alice In Chains – MTV Unplugged (niem.). Hitparade.ch. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  46. Hits of the World. „Billboard”, s. 100, 31 sierpnia 1996. ISSN 0006-2510. 
  47. Alice In Chains – MTV Unplugged (niem.). dutchcharts.nl. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  48. Alice In Chains – MTV Unplugged (ang.). charts.org.nz. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  49. Alice In Chains – MTV Unplugged (ang.). dutchcharts.nl. [dostęp 2016-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  50. David Roberts: Guinness Book of British Hit Singles & Albums, 19th edition. HIT Entertainment, 2006. ISBN 1-904994-10-5. (ang.)
  51. Top Albums/CDs – Volume 63, No. 26. „RPM”, 12 sierpnia 1996. ISSN 0315-5994. 
  52. Alice In Chains – MTV Unplugged (ang.). finnishcharts.com. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  53. Alice In Chains – MTV Unplugged (ang.). australian-charts.com. [dostęp 2009-07-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  54. Alice In Chains – MTV Unplugged (ang.). norwegiancharts.com. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  55. Alice In Chains – MTV Unplugged (ang.). swedishcharts.com. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  56. Alice In Chains – MTV Unplugged (fr.). Ultratop. [dostęp 2016-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  57. Alice In Chains – MTV Unplugged (niem.). austriancharts.at. [dostęp 2011-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-07)].
  58. Top Singles – Volume 64, No. 13. „RPM”, 11 października 1996. ISSN 0315-5994. 
  59. Top Music Video (ang.). Billboard. [dostęp 2017-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-14)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]