Uraz (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uraz
Herb
Herb Urazu
Kościół pw. św. Michała i św. Walentego
Kościół pw. św. Michała i św. Walentego
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat trzebnicki
Gmina Oborniki Śląskie
Liczba ludności (III 2011) 949[1]
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-120
Tablice rejestracyjne DTR
SIMC 0878820
Położenie na mapie gminy Oborniki Śląskie
Mapa lokalizacyjna gminy Oborniki Śląskie
Uraz
Uraz
Położenie na mapie powiatu trzebnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu trzebnickiego
Uraz
Uraz
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Uraz
Uraz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Uraz
Uraz
Ziemia51°14′40″N 16°51′13″E/51,244444 16,853611
Strona internetowa miejscowości

Uraz (niem. Auras[2]) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, w gminie Oborniki Śląskie.

Położenie[edytuj]

Ruiny zamku
Kościół pw. św. Michała i św. Walentego
Dawna fabryka skór
Obelisk

Miejscowość położona jest na prawym brzegu rzeki Odry, w odległości 7 km na południowy zachód od Obornik Śląskich i około 25 km na północny zachód od Wrocławia. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 341.

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wrocławskiego.

Nazwa[edytuj]

Nazwa miejscowości wywodzi się według Heinricha Adamy'ego od polskiego określenia kontuzji urazu. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniej zanotowaną nazwę miejscowości Urac podając jej znaczenie Burg des Anstosses czyli po polsku Zamek, gród uderzonych, pchniętych w nawiasie zaś dodaje funkcję jaką pełniła miejscowość – Aufhalt, Zollstatte fur Schiffe czyli postój, miasto poboru cła dla statków na przepływającej przez gród rzece Odrze[3].

Nazwa miejscowości w zlatynizowanej formie Uras wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 roku wydanym w Głogowie we fragmencie „Uras civitatem et castrum”.[4] 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Uraz[2].

Historia[edytuj]

Średniowiecze[edytuj]

W połowie XIII w. w Urazie znajdował się książęcy gród, zarządzany przez kasztelana, np. w 1291r. został nim rycerz Bogusz Wezenborg[5]. Około 1319 r. rycerz Andreas Radak zbudował w miejscowości zamek. Uraz należał do książąt wrocławskich, później głogowskich, a potem ponownie wrocławskich. Po śmierci Henryka VI Dobrego przeszedł na własność korony czeskiej. Burgrabią zamku w 1344 r. był Hancko von Auras, w latach 1428‒1443 właścicielem zamku był ród Czirnów, a w 1466 r. Jan z Podiebradu podarował uraskie dobra rycerzowi Christophowi von Skopp. W tym samym czasie Uraz uzyskał prawa miejskie. Jeden z kolejnych właścicieli – oleśnicki książę Konrad X Biały – ponownie przebudował zamek, a po jego śmierci (1492 rok) miasto kupił Christoph von Jörger. W następnych latach właściciele uraskich dóbr, jak i zamku, zmieniali się wielokrotnie.

II wojna światowa[edytuj]

W 1945 r. miasto zostało zdobyte przez wojska radzieckie, ulegając ciężkim zniszczeniom. Niemal całkowitemu zniszczeniu uległa pierzeja północna rynku. Uraz przekazano administracji polskiej, która dokonała wysiedlenia ówczesnej ludności do Niemiec i zastąpiła ją polskimi przesiedleńcami – głównie z dawnych Kresów Wschodnich. Ze względu na skalę zniszczeń, niewielka miejscowość została zakwalifikowana przez nowe władze do rzędu wsi. Odbudowy Urazu nie podjęto, zaś relikty jego miejskiego charakteru widoczne są we fragmentarycznie zachowanej, zwartej zabudowie rynku (obecnie pl. Wolności) z nieczynnym ratuszem. Do dnia dzisiejszego przy wjeździe od strony Pęgowa, nieopodal cmentarza znajduje się obelisk, ze zdemontowanymi już tablicami, niegdyś upamiętniający poległych żołnierzy Armii Czerwonej.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[6]:

  • miasto, na uwagę zasługują zachowany układ miasta
  • kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła – wzmiankowany był już w 1218 r.; obecną formę i neogotyckie wykończenie nadały mu: gruntowna przebudowa w latach 1770‒1789 oraz powojenne renowacje zakończone na przełomie roku 1951/1952. W kościele znajdują się rzeźby przywiezione przez repatriantów z Nawarii koło Lwowa[7]
  • zespół zamkowy, XIII-XVIII w.:
  • dom, pl. Wolności 1, z końca XVIII w. budynek dawnej fabryki skóry powstały na przełomie XVII/XVIII wieku, z piwnicą o posadzce kamiennej i kolebkowych sklepieniach[7].
  • dom, pl. Wolności 2, z przełomu XVIII/XIX w.
  • dom, pl. Wolności 10, z przełomu XVII/XVIII w., z wykuszem

inne zabytki:

  • zabytkowe budynki w centrum o konstrukcji szachulcowej z początku XVIII i XIX w.

Współczesność[edytuj]

W Urazie znajdują się m.in. szkoła podstawowa, przedszkole oraz remiza OSP. W miejscowości ma początek kilka szlaków pieszych i rowerowych. Od 2007 r. w Urazie rozwija się marina turystyczna Port Uraz, będąca miejscem koncertów szantowych, wypożyczalnią sprzętu wodniackiego i żeglarskiego oraz pierwszym przystankiem na Odrze za Wrocławiem. Miejscowość zamieszkuje 949 osób (2011-03)[1].

Dzięki dogodnemu położeniu miejscowości – osiedla się w niej coraz więcej wrocławian – do centrum Wrocławia można dojechać w ½ godziny. Do uraskiej parafii pw. św. Michała Archanioła należą również miejscowości Lubnów, Raków, Niziny i Jary.

Uraz, będąc przez niemal 500 lat miastem, posiada swój herb – byka na zielonym polu, kroczącego (heraldycznie) w prawo.

Szlaki turystyczne[edytuj]

Przypisy

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  3. Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 11.
  4. "Codex Diplomaticus Maioris Poloniae", tomus II, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1878, str. 294-5.
  5. Franciszek Kusiak: Rycerze średniowiecznej Europy łacińskiej. Warszawa: PIW, 2002, s. 235. ISBN 83-06-02890-2.
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2013-07-15]. s. 174-5.
  7. a b Dolnośląskie Ścieżki nr 19/2010, wyd. Dolnośląskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Informacji Pedagogicznej we Wrocławiu
  8. Wokół Wrocławia. Grzegorz Zwoliński (red.). Wrocław: Studio PLAN, 2012. ISBN 978-83-62645-47-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]