Urazek kukurydziany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Urazek kukurydziany
Glischrochilus quadrisignatus
(Say, 1835)
Ilustracja
Widok od góry
Ilustracja
Widok od spodu
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd chrząszcze
Podrząd chrząszcze wielożerne
Rodzina łyszczynkowate
Podrodzina Cryptarchinae
Rodzaj Glischrochilus
Podrodzaj Glischrochilus (Librodor)
Gatunek urazek kukurydziany
Synonimy
  • Ips 4-signatus Say, 1835
  • Ips quadrisignatus Say, 1835
  • Ips bipunctatus Melsheimer, 1844
  • Ips bipustulatus Melsheimer, 1844
  • Ips sexpustulatus Reitter, 1873
  • Ips quadrisignatus sexpustulatus Reitter, 1873
  • Ips similis Melsheimer, 1844
  • Glischrochilus quadrisignatus canadensis Brown, 1932
  • Glischrochilus canadensis Brown, 1932

Urazek kukurydziany[1] (Glischrochilus quadrisignatus) – gatunek chrząszcza z rodziny łyszczynkowatych i podrodziny Cryptarchinae. Naturalnie zamieszkiwał nearktyczną Amerykę Północną, jednak w połowie XX wieku zawleczony został do Europy, gdzie szybko się rozprzestrzenił. Zarówno larwy, jak i owady dorosłesaprofitofagiczne. Pierwotnie ich pokarm stanowił fermentujący sok drzew liściastych i gnijące grzyby, jednak zaadoptowały się do żerowania w środowiskach synantropijnych na kolbach kukurydzy, różnych owocach i niektórych warzywach. W niektórych regionach uznawany jest za groźnego szkodnika, jako że owady dorosłe przenoszą grzyby i bakterie wywołujące choroby roślin.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1835 roku przez Thomasa Say’a pod nazwą Ips 4-signatus[2]. W 1932 roku W.J. Brown podzielił ten gatunek na dwa podgatunki, Glischrochilus quadrisignatus canadensis i Glischrochilus quadrisignatus quadrisignatus[3], jednak współcześnie podział ten nie jest uznawany[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Widok z boku
Widok od przodu
Wyrostek przedpiersia

Chrząszcz o ciele długości od 4 do 8 mm, lekko wysklepionym[5], w zarysie owalnym[6]. Oskórek jest nagi, błyszczący[1], ubarwiony głównie czarno z dwiema parami bladożółtych plam na pokrywach. Plamy te mają kształt bardziej regularny niż u G. quadriguttatus i bardziej wydłużony niż u G. hortensis[5]; przednie z nich biegną od krawędzi nasadowej pokrywy ukośnie prawie osiągając jej krawędź boczną[5][6]. Szerokości nasadowych krawędzi przedplecza i pokryw są równe[5]. Długość pokryw jest od 1,25 do 1,28 raza większa niż ich szerokość[5][1]. Powierzchnia pokryw ma punkty nieregularnie rozmieszczone, miejscami układające się w zaburzone szeregi[7]. Przedpiersie ma stosunkowo wąski wyrostek o dość wąsko zaokrąglonym wierzchołku. Punktowanie zapiersia jest grube[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Owad ten wykazuje dużą tolerancję siedliskową[1]. Zamieszkuje lasy, zadrzewienia, parki, sady, łąki, pola, ogrody, nasadzenia miejskie, kserotermy, kamieniołomy, pobrzeża wód i stanowiska ruderalne. Dobrze radzi sobie w środowiskach synantropijnych. Częsty jest w sąsiedztwie przetwórni owoców. Zarówno larwy, jak i owady dorosłesaprofitofagiczne[1][8][6]. Ukazuje się jedno pokolenie w ciągu roku. Samica w ciągu około 70 dni składa do 439 jaj. Rozwój larw odbywa się w rozkładającym się materiale roślinnym lub wyciekającym z nim soku, tudzież nasączonej tym sokiem glebie[1]. W warunkach naturalnych jest to fermentujący sok wyciekający ze zranionych drzew oraz stare owocniki grzybów[7][8], w warunkach synantropijnych zaś gnijące ziarna, pasze, kolby kukurydzy i cebule[1][8]. Owady dorosłe żerują na fermentującym soku drzew, rozkładających się grzybach, dojrzałych i uszkodzonych owocach i warzywach oraz kolbach kukurydzy. Zimowanie odbywa się w stadium dorosłym, pod korą i w jej szczelinach, w źdźbłach traw, glebie lub rozkładających się szczątkach roślinnych[1].

Urazek kukurydziany pada ofiarą parazytoidalnych błonkówek z rodziny męczelkowatych i muchówek z rodziny rączycowatych. Atakują go też grzyby entomopatogeniczne, w tym Beauveria bassiana i Aspergillus[1].

Rozprzestrzenienie[edytuj | edytuj kod]

Naturalny zasięg tego urazka obejmuje nearktyczną[2] Amerykę Północną od Kanady po Meksyk[1]. Pod koniec II wojny światowej zawleczony został do Europy w transportach owoców i warzyw przeznaczonych dla armii amerykańskiej. Po raz pierwszy odnotowano go w Niemczech w roku 1948. Na Starym Kontynencie szybko się rozprzestrzenił[8][5][1]. Podawany jest z Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskiej części Rosji[9]. Do Polski urazek ten dotarł nie później niż w 1967 roku[1]. W całym zasięgu, w tym w Polsce, jest owadem bardzo pospolitym[5].

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten w niektórych regionach uznawany jest za szkodnika[5], zwłaszcza kukurydzy, owoców i niektórych warzyw, w tym pomidora zwyczajnego i melona. Kolby kukurydzy uszkadzane są przez owady dorosłe, które wchodzą do niedojrzałych zawiązków ziarniaków oraz żerują w wierzchołkowej części okrywy liściowej. Postacie dorosłe przenoszą bakterie i grzyby (w tym z rodzajów Aspergillus, Ceratocystis, Fusarium, Penicillium) wywołujące choroby roślin. W Stanach Zjednoczonych wskutek pojawu urazak kukurydzianego notowano straty zbiorów sięgające 20-40%[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m Jolanta Kałmuk, Daniel Kubisz, Jerzy Pawłowski: Glischrochilus quadrisignatus (Say, 1835). Urazek kukurydziany. W: Gatunki obce w faunie Polski [on-line]. Intytut Ochrony Przyrody PAN, 2008-2014. [dostęp 2021-08-02].
  2. a b Karl V. Miller, Roger N. Williams. An Annotated Bibliography of the Genus Glischrochilus Reitter (Coleoptera: Nitidulidae, Cryptarchinae). „Research Circular”. 266, s. 1-65, 1981. Ohio Agricultural Research and Development Center. 
  3. W.J. Brown. The North American species of Glischrochilus (Coleop). „The Canadian Entomologist”. 64, s. 255-262, 1932. 
  4. gatunek: Glischrochilus (Librodor) quadrisignatus (Th. Say, 1835). W: Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2021-08-07].
  5. a b c d e f g h i Andrzej Lasoń. Nowe dane o wystêpowaniu w Polsce przedstawicieli rodzaju Glischrochilus Reitter, 1873 (Coleoptera: Nitidulidae: Cryptarchinae). „Wiadomości entomologiczne”. 17 (3-4), s. 169-173, 1998. 
  6. a b c Glischrochilus quadrisignatus – Urazek kukurydziany. W: Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2021-08-07].
  7. a b Marian Nunberg: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze — Coleoptera. Zeszyt 65 Łyszczynkowate — Nitidulidae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1976, s. 83.
  8. a b c d B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska. Chrząszcze – Coleoptera. Uzupełnienia tomów 2-21. „Katalog Fauny Polski”. XXIII (22), 2000. 
  9. Glischrochilus quadrisignatus (Say, 1835). W: Fauna Europaea [on-line].