Urzędy ziemskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Urzędy ziemskie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów wywodziły się z urzędów książęcych z czasów rozbicia dzielnicowego.

Najważniejszymi urzędnikami ziemskimi byli wojewoda i kasztelan, gdyż z urzędu wchodzili do Senatu[1].

Po nich w każdej ziemi następowali pozostali urzędnicy. W większości były to godności honorowe. Urzędy ziemskie dzieliły się na dygnitarskie (łac. dignitates) i officia. Dygnitarzami byli: wojewoda, kasztelan, podkomorzy i sędzia ziemski. Officia to urzędy: stolnika, podstolego, cześnika, podczaszego, łowczego, miecznika, chorążego i wojskiego.

Porządek starszeństwa sprecyzowała konstytucja (ustawa sejmowa) z 1611 roku, z pewnymi zmianami wprowadzonymi w 1613 roku[2].

I tak w Koronie po urzędach senatorskich następowali kolejno:

  1. podkomorzy
  2. starosta grodowy
  3. chorąży
  4. sędzia ziemski
  5. stolnik
  6. podczaszy
  7. podsędek (w Prusach Królewskich zastępował go ławnik)[3]
  8. podstoli
  9. cześnik
  10. łowczy
  11. wojski większy
  12. pisarz ziemski
  13. miecznik
  14. wojski mniejszy
  15. skarbnik[4]
  16. burgrabia (ostatni w hierarchii ziemskiej województwa krakowskiego[5])
  17. horodniczy (ostatni w hierarchii ziemskiej województw wschodnich Rzeczypospolitej[6]).

Na Litwie kolejność była następująca:

  1. ciwun
  2. marszałek ziemski
  3. podkomorzy
  4. starosta grodowy
  5. chorąży
  6. sędzia ziemski
  7. wojski większy
  8. stolnik
  9. podstoli
  10. pisarz ziemski
  11. podwojewodzi albo podstarości
  12. sędzia grodzki
  13. pisarz grodzki
  14. podczaszy
  15. cześnik
  16. horodniczy
  17. skarbnik
  18. łowczy
  19. miecznik
  20. koniuszy
  21. oboźny
  22. strażnik
  23. krajczy
  24. leśniczy
  25. mostowniczy
  26. budowniczy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jedynym starostą wchodzącym do Senatu był starosta generalny Księstwa Żmudzkiego.
  2. Volumina Legum tom 3, str. 16, 88 i 94.
  3. Zbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1998, s. 192.
  4. Zbigniew Góralski, Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1998, s. 187.
  5. Urzędnicy województwa krakowskiego XVI-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Stanisław Cynarski i Alicja Falniowska-Gradowska. Kórnik 1990, s. 20.
  6. Urzędnicy województw kijowskiego i czernihowskiego". Oprac. Eugeniusz Janas, Witold Kłaczewski. Kórnik 2002, s. 8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]