Ustawa o agentach zagranicznych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Demonstracja przeciwko ustawie o zagranicznych agentach w Rosji w 2021 r.

Ustawa o agentach zagranicznych w Federacji Rosyjskiej[1][2] (także: Ustawa o obcych agentach w Federacji Rosyjskiej[2][3]) – ustawa wymagająca, aby każdy, kto otrzymuje „wsparcie” spoza Rosji lub jest „pod wpływem” spoza Rosji, zarejestrował się jako „zagraniczny agent”. Zarejestrowane podmioty podlegają dodatkowym audytom i są zobowiązane do oznaczania wszystkich swoich publikacji 24-wyrazowym zastrzeżeniem, że są dystrybuowane przez „zagranicznego agenta”[4][5].

Ustawa była ostro krytykowana zarówno w Rosji, jak i na arenie międzynarodowej jako naruszająca prawa człowieka oraz jako narzędzie wykorzystywane do tłumienia społeczeństwa obywatelskiego i wolności prasy w Rosji, zwłaszcza grup sprzeciwiających się Władimirowi Putinowi[6][7]. Wyrażenia „zagraniczny agent” czy „obcy agent” (ros. иностранный агент) w języku rosyjskim są pejoratywne, z powodu silnych skojarzeń ze szpiegostwem z czasów zimnej wojny[8].

Ustawa została wprowadzona w odpowiedzi na protesty przeciwko powrotowi Władimira Putina na urząd prezydenta w wyborach prezydenckich w 2012 roku i miała ograniczać niezależne organizacje pozarządowe[2][9]. Ustawa była sukcesywnie rozszerzana i wzmacniana w kolejnych latach. Od 2014 r. do wpisania na listę agentów zagranicy nie jest potrzebne orzeczenie sądu, wystarczy sama decyzja resortu sprawiedliwości (od której przynajmniej do 2021 r. nie udało się nikomu odwołać)[10][11]. Początkowo prawo dotyczyło organizacji pozarządowych otrzymujących fundusze z zagranicy, które prowadziły „działalność polityczną”[12]. Ustawa została rozszerzona do organizacji medialnych w 2017 r.[12] W grudniu 2019 roku Putin podpisał rozszerzenie ustawodawstwa o osoby prywatne lub grupy otrzymujące dowolną kwotę finansowania zagranicznego, które publikowały „drukowane, audio, audiowizualne lub inne raporty i materiały”[13]. We wrześniu 2021 roku prawo zostało rozszerzone o obywateli Rosji, którzy zgłaszają lub udostępniają informacje o przestępstwach, korupcji lub innych problemach związanych z wojskiem, służbami kosmicznymi i bezpieczeństwa lub ich pracownikami[14][15].

W 2015 r. uchwalono powiązaną ustawę o „niepożądanych” organizacjach, niekiedy nazywaną „ustawą o niechcianych gościach”(ang.), umożliwiającą zakazanie działalności organizacji uznanych za stanowiące zagrożenie dla podstaw ustroju konstytucyjnego lub obronności i bezpieczeństwa państwa[16][17][10].

Do agentów zagranicy w Rosji zaliczono m.in. organizacje takie jak Dożd´[18], Fundacja Walki z Korupcją[19], Meduza[11], Mediazona(ang.)[11], Radio Wolna Europa[20], Stowarzyszenie Memoriał[21] i Transparency International[22] oraz krytyków władz rosyjskich takich jak dziennikarz Wiktor Szenderowicz[11] i artystka związaną z grupą Pussy Riot, Nadieżda Tołokonnikowa[11][23].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Magdalena Micińska, Stowarzyszenia społeczne w Federacji Rosyjskiej. Status prawny ze szczególnym uwzględnieniem ustaw o organizacjach wypełniających funkcję agenta zagranicznego i organizacjach niepożądanych na terytorium FR, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” (3 (37)), 2017, s. 121–139, DOI10.15804/ppk.2017.03.05, ISSN 2082-1212 [dostęp 2022-11-23] (pol.).
  2. a b c Grupa Wirtualna Polska, Rosja-prawo-obcy agent, money.pl, 29 czerwca 2012 [dostęp 2022-11-23] (pol.).
  3. Teksty przyjęte – Rosyjska ustawa o obcych agentach – Czwartek, 19 grudnia 2019 r., europarl.europa.eu [dostęp 2022-11-23] (pol.).
  4. The Moscow Times, Putin Signs Expanded ‘Foreign Agents’ Law, The Moscow Times, 14 lipca 2022 [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  5. Reuters, Russia fines investigative website for breaking ‘foreign agent’ law, „Reuters”, 14 grudnia 2021 [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  6. Putin pushes NGO foreign agent law – Washington Post, Washington Post, 26 kwietnia 2013 [dostęp 2022-11-23] [zarchiwizowane z adresu 2013-04-26].
  7. Ellen Barry, Foreign-Funded Nonprofits in Russia Face New Hurdle, „The New York Times”, 3 lipca 2012, ISSN 0362-4331 [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  8. European court rules Russia’s ‘foreign agent’ law violates rights, euractiv.com, 14 czerwca 2022 [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  9. Meduza feels force of Kremlin’s media crackdown, „Financial Times”, 29 kwietnia 2021 [dostęp 2022-11-23].
  10. a b Putin podpisał „ustawę o niechcianych gościach”. W kogo uderzy nowe prawo?, TVN24 [dostęp 2022-11-24] (pol.).
  11. a b c d e Wiktoria Bieliaszyn, Rosja uznaje Pussy Riot za „agenta zagranicznego”. Jest mocna odpowiedź, wyborcza.pl, 31 grudnia 2021 [dostęp 2022-11-24].
  12. a b Russia’s Putin signs ‘foreign agents’ media law, „Reuters”, 25 listopada 2017 [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  13. Russia’s sweeping foreign agent law – DW – 02/03/2022, dw.com [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  14. Russia extends ‘foreign agents’ law to critics of military and security, The Guardian, 1 października 2021 [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  15. Russia extends ‘foreign agents’ law to critics of military and security, the Guardian, 1 października 2021 [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  16. Ustawa o „niepożądanych” organizacjach: Rosja pogłębia samoizolację, OSW Ośrodek Studiów Wschodnich, 27 maja 2015 [dostęp 2022-11-24] (pol.).
  17. Rosja: ustawa o niechcianych gościach niekonstytucyjna, Onet Wiadomości, 26 maja 2015 [dostęp 2022-11-24] (pol.).
  18. Inside Putin’s Battle With ‘Russia’s CNN’, [w:] The Daily Beast [online], 24 sierpnia 2021 [dostęp 2022-11-22] (ang.).
  19. Russia brands Navalny's organization a 'foreign agent' – DW – 10/09/2019, dw.com [dostęp 2022-12-04] (ang.).
  20. RFE/RL’s Russian Bank Accounts Frozen Following Bailiffs’ Visit to Moscow Bureau, RadioFreeEurope/RadioLiberty [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  21. Russia’s Memorial Under New Pressure, RadioFreeEurope/RadioLiberty [dostęp 2022-11-23] (ang.).
  22. The Ministry of Justice has placed Transparency International – R on its list of ‘foreign agents’, transparency.org.ru, 7 maja 2016 [dostęp 2022-11-23] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-07].
  23. Rosja: znani dziennikarze na liście „zagranicznych agentów” – Wiadomości – polskieradio24.pl, polskieradio24.pl [dostęp 2022-11-24] (pol.).