Uzarzewo

Uzarzewo

wieś
Pałac Żychlińskich
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	poznański
Gmina	Swarzędz
Wysokość	85 m n.p.m. m n.p.m.
Liczba ludności (2025)	460
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	62-006
Tablice rejestracyjne	PZ, POZ
SIMC	0595625
Położenie na mapie gminy Swarzędz Uzarzewo
Położenie na mapie Polski Uzarzewo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Uzarzewo
Położenie na mapie powiatu poznańskiego Uzarzewo
52°27′08″N 17°07′29″E

Jubileuszowe logo wsi Uzarzewo z okazji 720-lecia istnienia

Uzarzewo (dawn. niem. Talfeld) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Swarzędz, nad Jeziorem Uzarzewskim i rzeką Cybiną.

Wieś szlachecka Urzazowo położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie poznańskim.

Historia

Średniowiecze i nowożytność

Pierwsza lokacja wsi miała miejsce w sąsiedztwie wczesnośredniowiecznego grodziska z XIII wieku. W tym samym stuleciu nastąpiła ponowna lokacja wsi na prawie niemieckim, co wiązało się z przesunięciem zabudowań bliżej brzegu Jeziora Uzarzewskiego.

Najstarszym udokumentowanym właścicielem dóbr był biskup poznański Andrzej Zaremba Szymonowic, który w 1306 roku przekazał dziesięcinę z Uzarzewa kościołowi św. Małgorzaty na poznańskiej Śródce. Kolejnym właścicielem był wojewoda kaliski Beniamin (zamordowany z polecenia Macieja Borkowica). W kolejnych wiekach majątek często zmieniał właścicieli, należąc m.in. do rodów:

• Górków i Gryżyńskich (XIV–XV w.)
• Opalińskich i Potulickich (XV–XVI w.)
• Iwińskich i Mielżyńskich (XVI–XVII w.)
• Morawskich i Zdunowskich (XVII–XVIII w.)
• Napruszewskich i Działyńskich (XVIII w.)
• Kurcewskich (przełom XVIII i XIX w.)

W skład historycznego majątku ziemskiego wchodziły: wieś, dwór z folwarkiem, kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, plebania, młyn wodny na Cybinie, Olędry (zwane Katarzynkami lub „Rajskiem”), folwark Święcinek, karczma „Zjawieniec” oraz kolonia Uzarzewo, powstała w wyniku pruskiej regulacji i uwłaszczenia chłopów w latach 1831–1840.

XIX i XX wiek

W 1827 roku dobra uzarzewskie nabyli na licytacji (subhastacji) Józef Otto Lipski i Anna z Kraszkowskich. W 1855 roku, poprzez małżeństwo Zenobii Lipskiej z Józefem Żychlińskim (herbu Szeliga), majątek przeszedł w ręce rodziny Żychlińskich, którzy zarządzali nim przez kolejne 90 lat. Ostatnim prywatnym właścicielem dóbr do 1945 roku był Józef Żychliński (1886–1969).

W 1913 roku majątek obejmował obszar 901 hektarów. Po II wojnie światowej dobra zostały upaństwowione – początkowo przekazano je w użytkowanie Polskim Kolejom Państwowym, a następnie utworzono tu Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR), podlegające m.in. pod kombinaty w Pomarzanowicach i Owińskach.

Po transformacji ustrojowej w 1990 roku gruntami zarządzała Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa (później ANR). Areał o powierzchni ok. 800 ha wraz z folwarkiem został wówczas wydzierżawiony spółce pracowniczej.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Kościół św. Michała Archanioła w Uzarzewie

Grodzisko

Na wschodniej skarpie jaru pod Uzarzewem znajdują się pozostałości XIII-wiecznego stożkowatego gródka mieszkalno-obronnego, który strzegł przeprawy przez dolinę Cybiny. Do czasów współczesnych zachował się prostokątny kopiec o wysokości ok. 5 metrów, otoczony suchą fosą oraz czytelnymi reliktami wału obronnego. Pierwotnie na majdanie wznosiła się drewniana wieża oblepiona gliną.

Zespół pałacowy Żychlińskich z poł. XIX wieku

Obecny budynek mieszkalny wzniesiono w latach 1860–1865 w miejscu dawnego drewnianego dworu. Budulec (częściowo pochodzący z rozebranej kaplicy św. Katarzyny na Rajsku) zaczął gromadzić w 1840 roku Józef Otto Lipski. Projekt budynku przypisuje się architektom z kręgu Stanisława Hebanowskiego. Pod koniec XIX lub na początku XX wieku obiekt rozbudowano, m.in. o trójkondygnacyjną wieżę od strony południowej.

Architektonicznie budynek reprezentuje typ neorenesansowej willi włoskiej (analogiczne obiekty z tego okresu znajdują się w Dusinie, Biezdrowie, Gorzyczkach i Biedrusku). Jest to obiekt piętrowy, nakryty płaskim dachem, z płytkim ryzalitem w części centralnej zwieńczonym attyką.

Po 1945 roku w pałacu mieściły się biura PGR oraz mieszkania pracownicze. W pałacu i zabudowaniach pałacowych od 1977 roku mieści się Muzeum Przyrodniczo-Łowieckie (oddział Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie). Multimedia w Wikimedia Commons.

Park pałacowy

Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy w stylu angielskim o powierzchni 6,5 ha. Jego ostateczny kształt nadał pod koniec XIX wieku architekt zieleni August Denizot, który wkomponował nowe nasadzenia w istniejący stary drzewostan. Na terenie parku znajdują się stawy połączone strumieniem.

Kościół św. Michała Archanioła w Uzarzewie wraz z plebanią z poł. XIX wieku. Multimedia w Wikmedia Commons.

We wsi znajduje się również budynek dawnej Szkoły Podstawowej oraz zabudowania Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa (dawnego Państwowego Gospodarstwa Rolnego).

Urodzeni w Uzarzewie

• Aleksander Woźny – polski ksiądz archidiecezji poznańskiej, kaznodzieja, więzień obozów koncentracyjnych w Buchenwaldzie i Dachau oraz powojennego okresu stalinowskiego, proboszcz parafii św. Jana Kantego w Poznaniu.

Liczba ludności

Rok	Liczba ludności
2018	526
2019	534
2020	525
2021	508
2022	502
2023	493
2024	481
2025	460

Zobacz też

• Uzarzewo-Huby

Bibliografia

• Jacek Kowalski: Podróż do dwunastu drewnianych kościółków. Murowana Goślina: Związek Międzygminny "Puszcza Zielonka", 2008.

Linki zewnętrzne

• Uzarzewo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 866 .
• Audycja „Mój Poznań, moja Wielkopolska - Salonik w Uzarzewie” w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa