Uznam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uznam, Usedom
Usedom beach.JPG
Megaregion Szczecin
Prowincja Niż Środkowoeuropejski
Podprowincja Pobrzeża Południowobałtyckie
Makroregion Pobrzeże Szczecińskie
Mezoregion Uznam i Wolin
Mikroregion(y) Uznam
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Polska:
województwo zachodniopomorskie:
powiat grodzki Świnoujście
Niemcy:
Meklemburgia-Pomorze Przednie:
powiat Vorpommern-Greifswald
Uznam
Zdjęcie satelitarne wyspy
Zdjęcie satelitarne wyspy
Kontynent Europa
Państwo  Polska
 Niemcy
Akwen Morze Bałtyckie
Powierzchnia 445 km²
Położenie na mapie Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Mapa lokalizacyjna Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Uznam
Uznam
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Uznam
Uznam
Ziemia53°56′N 14°05′E/53,933333 14,083333
Mapa wyspy
Mapa wyspy
Mapa powiatu Usedom-Wollin z r. 1905
(niem. Landkreis Usedom-Wollin)

Uznam (przed 1945 Orzna[1][2], Uzna[3], 1945 Uzdam[4], niem. Usedom) – wyspa przybrzeżna na Bałtyku na pograniczu Polski (województwo zachodniopomorskie) i Niemiec (powiat Vorpommern-Greifswald, Meklemburgia-Pomorze Przednie), zamykająca od północnego zachodu Zalew Szczeciński.

Powierzchnia 445 km², z czego w Polsce około 72 km²; silnie rozczłonkowana, z licznymi półwyspami. Od lądu stałego oddziela wyspę cieśnina Piana, od wyspy Wolin – rzeka Świna, natomiast sztucznie wykonany pod koniec XIX wieku Kanał Piastowski oddzielił od Uznamu wyspę Karsibór. Najwyższym szczytem jest Golm (69 m n.p.m.), położony przy granicy po niemieckiej stronie, tuż przy świnoujskiej dzielnicy Paprotno.

Z roczną średnią z 1906 godzin słonecznych, Uznam jest jednym z najbardziej słonecznych regionów w Niemczech[5] i dlatego tam bywa określany mianem Wyspy Słońca (niem. Sonneninsel)[6][7].

Powstanie wyspy[edytuj]

Materiał, z którego powstała wyspa, został przywleczony ze Skandynawii przez lądolód. Lodowcom wyspa zawdzięcza też swoje ukształtowanie – jeziora, wyspy, urwiska i wzgórza morenowe. Są tu też utwory z końcowego okresu zlodowacenia – płaskie niziny i faliste wzgórza, obecnie pokryte urodzajnymi glebami. Innym czynnikiem kształtującym wyspę były wody – rzeki transportujące i osadzające materiał skalny.

Przed ok. 12 tys. laty powstało Morze Bałtyckie, początkowo jego poziom był ok. 20 m niższy od obecnego. Uznam był wtedy półwyspem porośniętym tundrą. Wtedy też zostały przez wiatr ukształtowane wydmy, których pozostałości istnieją do dziś.

6 tys. lat temu poziom wód podniósł się znacznie; powstał wtedy Zalew Szczeciński. Jego połączenie z Bałtykiem było bardzo szerokie, lecz przez następne tysiąclecia zjawiska akumulacyjne spowodowały powstanie wysepek, następnie mierzei i innych składników obecnej wyspy.

Prehistoria[edytuj]

Obecność człowieka stwierdzono na Uznamie już w młodszej epoce kamiennej (4000 p.n.e.-1800 p.n.e.) – z tego okresu pochodzi 11 znalezionych kamiennych grobów. W epoce brązu (1800 p.n.e.-800 p.n.e.) wyspa była już stosunkowo gęsto zasiedlona – świadczy o tym prawie 100 odkrytych osad i grodzisko w rejonie góry Golm. Zamieszkująca tu ludność pochodzenia germańskiego z niejasnych przyczyn opuszcza wyspę ok. roku 400 n.e., a na jej miejsce napływają Słowianie.

Historia[edytuj]

W roku 1128 władający wyspą pomorski książę Warcisław I przyjął chrzest z rąk Ottona z Bambergu. Ok. 1155 powstał norbertański klasztor w Grobi, który w 1309 został przeniesiony do wsi Pudagla. Istniał także klasztor w Crummin. W krótkim czasie dobra klasztorne objęły prawie całą wyspę i stan taki trwał do czasów reformacji, kiedy to zostały przejęte przez książąt pomorskich.

Burzliwe losy przeżywał Uznam w czasie wojny trzydziestoletniej26 czerwca 1630 w Peenemünde u ujścia rzeki Piany wylądował król szwedzki Gustaw Adolf, a po wojnie wyspa dostała się pod panowanie szwedzkie. Po zakończeniu III wojny północnej w roku 1720 za kwotę 2 mln talarów odkupił ją Fryderyk Wilhelm I. W roku 1740 Fryderyk II Wielki rozbudował świnoujski port.

Przed II wojną światową w Peenemünde został zbudowany poligon doświadczalny służący do badań nad pociskami V-1, później także V-2 (zob. de:Heeresversuchsanstalt Peenemünde).

Polską nazwę Uznam wprowadzono urzędowo rozporządzeniem w 1949 roku[8].

Park Natury Wyspa Uznam[edytuj]

Naturpark Insel Usedom.jpg
 Osobny artykuł: Park Natury Wyspa Uznam.

Park Natury Wyspa Uznam (niem. Naturpark Insel Usedom) znajduje się w niemieckiej części Uznamu. Obejmuje tereny wyspy, stałego lądu i wód Piany. W jego skład wchodzi 9 rezerwatów o powierzchni ponad 3 km²:

Turystyka[edytuj]

Na wyspie Uznam znajdują się miejscowości wypoczynkowe i uzdrowiskowe, m.in. Świnoujście, Seebad Ahlbeck, Seebad Bansin, Seebad Heringsdorf, Zinnowitz. Znajduje się tu wiele ośrodków wypoczynkowych i sanatoriów. Walory turystyczne podnoszą mola i wieże widokowe. Są doskonałe warunki i infrastruktura do uprawiania turystyki rowerowej. Powstało kilka placów zabaw dla dzieci z miniaturami statków pirackich itp. Komunikację zapewniają:

W 2007 oddano do użytku przejście graniczne Świnoujście-Garz. Zakończono już prace związane z przedłużeniem linii UBB do Świnoujścia oraz wybudowaniem stacji Świnoujście Centrum. 20 września 2008 roku oficjalnie otworzono nowy odcinek i rozpoczęto przewozy pasażerskie. (zob. Świnoujście).

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Orzna w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
  2. według mapy 1:300 000 Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938
  3. Antoni Rehman: Niżowa Polska opisana pod względem fizyczno-geograficznym. Lwów: Drukarnia Ludowa, 1904, s. 352.
  4. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  5. Süddeutsche Zeitung (niem.)
  6. turystyka.wp.pl
  7. Usedom Tourismus GmbH (niem.)
  8. Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości (M.P. z 1949 r. Nr 17, poz. 225, s. 6)

Linki zewnętrzne[edytuj]