Valdas Adamkus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Valdas Adamkus
Valdas Adamkus 16072008.jpg
Data i miejsce urodzenia 3 listopada 1926
Kowno
Prezydent Litwy
Okres od 26 lutego 1998
do 25 lutego 2003
Poprzednik Algirdas Brazauskas
Następca Rolandas Paksas
Prezydent Litwy
Okres od 12 lipca 2004
do 12 lipca 2009
Poprzednik Artūras Paulauskas
Następca Dalia Grybauskaitė
Lisbon Treaty FA Lithuania Valdas Adamkus.svg
Odznaczenia
Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Wielki Krzyż Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa) Wielki Krzyż Orderu Krzyża Pogoni (Litwa) Gwiazda Tysiąclecia Litwy Krzyż Wielki Orderu Sokoła Islandzkiego Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Order Orła Białego MLT National Order of Merit BAR.svg Krzyż Wielki Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Order Dostik 1kl rib.png Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii Ribbon bar of order of St. Mesrop Mashtoc.png Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii Order Gwiazdy Białej I Klasy (Estonia) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi RFN Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki z Łańcuchem Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Za Zasługi I klasy (Ukraina) Order Chryzantemy (Japonia) Wielki Łańcuch Orderu Infanta Henryka (Portugalia) GEO St-George Victory Order BAR.svg Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Łańcuch Orderu Zasługi Chile Klasa Specjalna Odznaki Honorowej za Zasługi Order Stara Płanina (Bułgaria) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Wolności (Ukraina) Order „Za wybitne zasługi” (Uzbekistan)
Prezydenci Valdas Adamkus i Lech Kaczyński, grudzień 2007

Valdas Adamkus (ur. 3 listopada 1926 w Kownie) – litewski polityk i działacz społeczny, przewodniczący "Rady Amerykanów Litewskiego Pochodzenia", prezydent Litwy (1998–2003 oraz 2004–2009).

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Urodził się w Kownie jako Voldemaras Adamkavičius w rodzinie urzędniczej. Ojciec był jednym z założycieli i wykładowców szkoły lotniczej w przedwojennej Litwie. Adamkus zdobywał wiedzę w kowieńskim gimnazjum "Aušra" ("Świt"), podczas wojny przyłączając się do antyniemieckiego ruchu oporu. Kolportował wtedy podziemną gazetę, m.in. patriotyczne pismo Młodzi, czuwajcie! (Jaunime, budek!). Po krótkim pobycie z rodzicami w Niemczech w 1944 Adamkus powrócił na Litwę w celu walki z sowieckim okupantem. Walczył w bitwie pod Sedą, lecz wkrótce musiał opuścić kraj. Po ukończeniu litewskiego gimnazjum w Niemczech, immatrykulował się na wydziale nauk przyrodniczych uniwersytetu w Monachium. Pracował dla YMCA (pomagając uchodźcom). Zdobył dwa medale podczas Olimpiady Narodów Zniewolonych w 1948.

Pobyt w USA[edytuj]

W 1949 emigrował do USA, gdzie na krótko znalazł pracę w warsztacie samochodowym. W 1951 założył własny klub sportowy dla mniejszości litewskiej Lituanica.

Adamkus był aktywnym organizatorem demonstracji i petycji przeciwko zniewoleniu Litwy, 1961-1964 członkiem zarządu Wspólnoty Litewskiej, członkiem i przewodniczącym "Rady Amerykanów Litewskiego Pochodzenia". Organizował w 1983 Światowe Zawody Sportowców Litewskich. W latach 70. rozpoczął pracę w instytucjach amerykańskich zajmujących się ochroną środowiska. Był aktywnym członkiem Partii Republikańskiej. Od czasu do czasu odwiedzał Litwę, przemycając książki o tematyce litewskiej zakazane w ZSRR. W 1989 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Wilnie. Odznaczony również przez uczelnie w Indiana i Illinois za wkład w ochronę Wielkich Jezior. Prezydent Clinton wysłał specjalny list z podziękowaniami, gdy Adamkus zrezygnował z wieloletniego szefostwa amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska.

Powrót na Litwę[edytuj]

W 1993 Adamkus prowadził kampanię wyborczą emigracyjnego kandydata na prezydenta Litwy Stasysa Lozoraitisa, włączył się również w organizację wyborów parlamentarnych w 1996 (popierał siły umiarkowanie prawicowe), sam jednakże nie zdecydował się na start. W 1997 Adamkus został wystawiony przez Litewską Unię Centrystów na kandydata do Rady Miejskiej w Szawlach.

Prezydentura[edytuj]

W styczniu 1998 wybrano go prezydentem Litwy, niewielką przewagą wygrał w rywalizacji z socjaldemokratą Artūrasem Paulauskasem. Aktywnie uczestniczył w procesie przystąpienia Litwy do NATO i Unii Europejskiej. Szefem państwa pozostawał do stycznia 2003, gdy nieoczekiwanie przegrał w drugiej turze wyborów prezydenckich z Rolandasem Paksasem.

Powrót Adamkusa do pałacu prezydenckiego przy placu Dowkonta w Wilnie umożliwiło odsunięcie od władzy Paksasa po ujawnieniu jego udziału w aferze korupcyjnej. W II turze przedterminowych wyborów prezydenckich w czerwcu 2004 Adamkus pokonał nieznaczną większością głosów (52,4%) Kazimierę Prunskienė. Został zaprzysiężony po powtórnym wyborze 12 lipca 2004.

Żoną Adamkusa jest Alma Adamkienė.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Litewskie
Zagraniczne

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah Valdas Adamkus. lrp.lt (Office of the President of the Republic of Lithuania). [dostęp 2015-10-25].
  2. „Lietuvos tūkstantmečio žvaigždė“ apdovanojo Lietuvos prezidentą. 15min.lt. [dostęp 2013-01-02].
  3. Wizyta prezydenta RP na Litwie (pol.). bbn.gov.pl, 1999-04-19. [dostęp 2010-08-22].
  4. Nadany postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 15 kwietnia 2009 (M.P. z 2009 r. Nr 36, poz. 548), uhonorowanie odbyło się 16 kwietnia tego samego roku w czasie oficjalnej wizyty w Pałacu Prezydenckim w Warszawie (Prezydent na Litwie: partnerstwo strategiczne jest sprawą podstawową. prezydent.pl, 16 kwietnia 2009. [dostęp 2012-05-12].)