Valdas Adamkus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Valdas Adamkus
Valdas Adamkus 16072008.jpg
Data i miejsce urodzenia 3 listopada 1926
Kowno
Prezydent Litwy
Okres od 26 lutego 1998
do 25 lutego 2003
Poprzednik Algirdas Brazauskas
Następca Rolandas Paksas
Prezydent Litwy
Okres od 12 lipca 2004
do 12 lipca 2009
Poprzednik Artūras Paulauskas (p.o.)
Następca Dalia Grybauskaitė
Lisbon Treaty FA Lithuania Valdas Adamkus.svg
Odznaczenia
Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Wielki Krzyż Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa) Wielki Krzyż Orderu Krzyża Pogoni (Litwa) Gwiazda Tysiąclecia Litwy Krzyż Wielki Orderu Sokoła Islandzkiego Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Order Orła Białego MLT National Order of Merit BAR.svg Krzyż Wielki Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Order Dostik 1kl rib.png Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii Ribbon bar of order of St. Mesrop Mashtoc.png Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii Order Gwiazdy Białej I Klasy (Estonia) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi RFN Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki z Łańcuchem Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Za Zasługi I klasy (Ukraina) Order Chryzantemy (Japonia) Wielki Łańcuch Orderu Infanta Henryka (Portugalia) GEO St-George Victory Order BAR.svg Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Łańcuch Orderu Zasługi Chile Klasa Specjalna Odznaki Honorowej za Zasługi Order Stara Płanina (Bułgaria) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Wolności (Ukraina) Order „Za wybitne zasługi” (Uzbekistan)
Micheil Saakaszwili, Valdas Adamkus i Lech Kaczyński (2007)

Valdas Adamkus (ur. 3 listopada 1926 w Kownie[1]) – litewski polityk, inżynier, działacz społeczny i emigracyjny, prezydent Litwy (1998–2003 oraz 2004–2009).

Życiorys[edytuj]

Urodził się w Kownie jako Voldemaras Adamkavičius, imię Valdas i nazwisko Adamkus przyjął w 1972[2]. Jego ojciec był jednym z założycieli i wykładowców szkoły lotniczej w przedwojennej Litwie. Kształcił się w kowieńskim gimnazjum Aušra, podczas wojny przyłączył się do antyniemieckiego ruchu oporu[3]. Kolportował wtedy podziemne czasopisma, m.in. patriotyczną gazetę „Jaunime, budėk!”. W 1944 wraz z rodzicami wyjechał do Niemiec, po krótkim pobycie powrócił jednak na Litwę w celu walki z sowieckim okupantem. Jeszcze w tym samym roku opuścił kraj. Ukończył litewskie gimnazjum w Niemczech, po czym studiował na wydziale nauk przyrodniczych Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium. Pracował w międzyczasie dla YMCA[1][4].

W 1949 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, w 1960 ukończył inżynierię lądową w Illinois Institute of Technology[1]. W USA pracował początkowo w fabryce produkującej części samochodowe, a następnie jako kreślarz w firmie inżynierskiej. Od początku lat 90. był zatrudniony w agencji federalnej Environmental Protection Agency, zajmował m.in. stanowisko zastępcy administratora i następnie do 1997 administratora regionu EPA zajmującego się ochroną Wielkich Jezior Północnoamerykańskich[1].

Na emigracji zaangażowany w działalność na rzecz społeczności litewskiej. W 1951 założył klub sportowy dla mniejszości litewskiej pod nazwą Lituanica. Był aktywnym organizatorem demonstracji i petycji przeciwko zniewoleniu Litwy, w latach 1961–1964 wchodził w skład zarządu Lithuanian-American Community, działał również w innych litewskich emigracyjnych organizacjach pozarządowych. W 1983 zorganizował światowe zawody sportowców litewskich. Był aktywnym członkiem Partii Republikańskiej. Od 1972 co kilka lat odwiedzał Litwę, przewożąc publikacje o tematyce litewskiej zakazane w ZSRR[1][3][4].

W 1993 prowadził kampanię wyborczą emigracyjnego kandydata na prezydenta Litwy Stasysa Lozoraitisa, włączył się również w kampanię umiarkowanych ugrupowań prawicowych w wyborach parlamentarnych w 1996[3]. W 1997 został wpisany na ostatnie miejsce listy wyborczej Litewskiego Związku Centrum w wyborach do rady miejskiej w Szawlach[5].

W 1997 wystartował jako niezależny w wyborach prezydenckich. Po pierwszej turze znacząco przegrywał z Artūrasem Paulauskasem, jednak w drugiej, przeprowadzonej 4 stycznia 1998, pokonał kontrkandydata, uzyskując 50,4% głosów[6]. Opowiadał się za akcesją Litwy do NATO i Unii Europejskiej. 5 stycznia 2003 przegrał drugą turę kolejnych wyborów prezydenckich. Jego kontrkandydat, były premier Rolandas Paksas, dostał wówczas 54,7% głosów[6]. Nowy prezydent już w 2004 został złożony z urzędu w wyniku procedury impeachmentu[3], co skutkowało przedterminowymi wyborami. W drugiej turze z 27 czerwca 2004 Valdas Adamkus wynikiem 52,7% głosów pokonał Kazimierę Prunskienė[6]. Drugą prezydencką kadencję zakończył 12 lipca 2009.

Otrzymał tytuły doktora honoris causa około 20 uczelni, głównie litewskich, a także m.in. polskich i amerykańskich[3]. Żonaty z Almą Adamkienė, którą poślubił w 1951[4]

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Litewskie
Zagraniczne

Przypisy

  1. a b c d e Valdas Adamkus (ang.). clubmadrid.org. [dostęp 2016-09-21].
  2. Prezidentas Valdas Adamkus tapo Šiaulių miesto garbės piliečiu (lit.). 15min.lt, 9 września 2016. [dostęp 2016-09-21].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al Valdas Adamkus (ang.). lrp.lt. [dostęp 2015-10-25].
  4. a b c Valdas Adamkus Biography (ang.). president.lt. [dostęp 2016-09-21].
  5. Lietuvos Respublikos savivaldybių tarybų rinkimai: 1997/03/03: Šiaulių miesto (Nr. 11) apygarda: Lietuvos centro sąjunga (lit.). vrk.lt. [dostęp 2016-09-21].
  6. a b c Elections in Lithuania (ang.). balticvoices.org. [dostęp 2016-09-21].
  7. „Lietuvos tūkstantmečio žvaigždė apdovanojo” Lietuvos prezidentą (lit.). 15min.lt, 25 czerwca 2009. [dostęp 2013-01-02].
  8. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 marca 1999 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1999 r. Nr 22, poz. 310).
  9. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 2009 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2009 r. Nr 36, poz. 548).