Velostrada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Velostrada (rzadziej określana też mianem Rowerostrada) – droga rowerowa, która w swym charakterze ma przypominać autostradę[1][2] zapewniając bezkolizyjne przecięcia z pozostałymi drogami stanowiąc bezkolizyjną wersję dla rowerów. Termin velostrada na dzień 29 stycznia 2020 nie stanowi określenia prawnego, ale pojawia się jako oficjalna nazwa dla określenia inwestycji tego typu, występująca także w komunikatach prasowych jak i dokumentacji[1][3][4][5][6][7]. Najczęściej określa drogę dla rowerów o wysokich parametrach projektowych[8], umożliwiającą osiąganie wysokich prędkości podróży[3][4].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Słowo składa się z francuskiego słowa velo oznaczającego rower i włoskiego słowa strada, co oznacza drogę (Autostrada, autostrada). Po raz pierwszy termin w publikacji w Polsce pojawił się prawdopodobnie w 2001 roku w kontekście inwestycji rowerowych w Warszawie[9] a w 2015 termin trafił do słownika języka polskiego[2]. Oprócz polski określenie velostrada funkcjonuje w Danii, Holandii, Norwegii i Szwecji.

Oznaczenie velostrady
Oznaczenie velostrady

Uzasadnienie[edytuj | edytuj kod]

Jako uzasadnieniem dla budowy tego typu dróg rowerowych wymienianych jest szereg aspektów : ekonomiczny, użytkowy, ekologiczny, zdrowotny, a w szczególności:

  • rosnąca popularność roweru jako środka transportu[10],
  • zmniejszenie i unikanie zatorów drogowych[10][11],
  • aspekt miejsc parkingowych[10],
  • wykorzystanie velostrad przez użytkowników urządzeń transportu osobistego jak hulajnogi elektryczne czy też rowery elektryczne[10][12][11],
  • pozytywny wpływ na ekonomię lokalną zastąpienia transportu samochodowego rowerowym[13],
  • ekologia[14] - znaczne zmniejszenie emisji CO2[15].
  • aspekt zdrowotny[12][16], szczególnie w Polsce, gdzie budowa velostrad ma przyczynić się do popularyzacji tego środka transportu[17].
  • Wśród czynników poruszanych jako argument za budową velostrad jest tworzenie zrównoważonego transportu i zniwelowanie dyskryminacji rowerzystów w zakresie infrastruktury[17].
  • zwiększenie atrakcyjności roweru w wykorzystaniu na dystansach powyżej 5 km o 20 - 30%[13][12][15][11],
  • podobne zwiększenie liczby osób dojeżdżających do pracy na rowerze[15][11],
  • przyspieszenie transportu rowerowego[11] względem zwykłej drogi o 5 - 10 km/h a względem drogi rowerowej o 10 - 15 km/h dla prędkości średniej[13]

Veolstrady w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Standardy wykonawcze dla dróg rowerowych w standardzie velostrady regulują „Wytyczne projektowania infrastruktury dla rowerów” opracowane i opublikowane przez Ministerstwo Infrastruktury, Departament Dróg Publicznych 1 grudnia 2020[18] i określają minimalną szerokość drogi na 3 m a parametry projektowe powinny umożliwić płynne przemieszczanie się z prędkością do 40 km/h[18], przy czym zakłada maksymalne nachylenie podjazdów do 6% oraz krzyżowanie się jednopoziomowo z innymi drogami tylko w wyjątkowych sytuacjach[19].

Jaworzno[edytuj | edytuj kod]

Velostrada w Jaworznie

Chociaż już 2017 roku media donosiły o velostradzie oddanej do użytku w Rybniku[20], jednak jeżeli weźmiemy pod uwagę, że ma zaledwie 2,5 km długości i pełni głównie funkcje turystyczne to jako pierwszą tego typu inwestycję okrzyknięto velostradę w Jaworznie, która została otwarta w 2018 roku[5]. Trasa liczy prawie 11 km, z czego 4 km to bezkolizyjna dwujezdniowa droga (z czterema pasami ruchu), gdzie każdy pas ma 1.25 m szerokości, co daje 5 m szerokości dla pasów rowerowych oraz dodatkowo 2 m dla chodnika[17]. Pozostałe 7 kilometrów to jednojezdniowa trasa (z oddzielnymi pasmi dla obu kierunków)[5]. Na drodze obowiązuje ograniczenie prędkości do 50 km/h. W zasięgu velostrady mieszka około 60% mieszkańców Jaworzna[17].

Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia[edytuj | edytuj kod]

Kolejna tego typu inwestycja była zapowiadana przez władze Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii[7] pod koniec 2019 roku. Pomysł ten już w 2016 roku był wielokrotnie podnoszony przez Śląski Urząd Marszałkowski w ramach projektu VeloSilesia prowadzonego przez śląskiego oficera rowerowego Aleksandra Kopię[21]. Założeniem było i jest prowadzenie dróg rowerowych po śladach nieczynnych linii kolejowych kolei piaskowych, dzięki czemu drogi te charakteryzują się małymi przewyższeniami i dużą niwelacją terenu, łagodnymi łukami i w większości położone są z daleka od drogowych traktów komunikacyjnych[22]. Projekt uwzględniał również integrację infrastruktury w ramach EuroVelo oraz BlueVelo na odcinku w województwie śląskim. Do 2020 roku w ramach projektu przeprowadzono tylko audyt gruntów[23]. Pierwszym odcinkiem miało być połączenie Katowic i Chorzowa[24], ale już w 2017 projekt stał się niemożliwy do wykonania przez brak poparcia ze strony władz miasta Katowice[25] a w konsekwencji poprzez likwidację na tym odcinku istotnej części infrastruktury pod przyszłą trasę[25]. Oba projekty, metropolitalny i marszałkowski, pokrywają się w obszarze miast Metropolii, ale na stan 29 stycznia 2020 tylko projekt metropolitalny donosi o przejściu ze fazy projektowej do fazy pozyskiwania gruntów.

Według planów ma liczyć od 22 do 30 km (zależnie od wariantu) i łączyć następujące miasta Metropolii: Dąbrowę Górniczą, Czeladź, Będzin, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Katowice i Mysłowice[6]. Według wstępnych koncepcji Velostrada ma być dwupasmowa i mieć minimum 4 m szerokości. Rowerzyści będą mogli jechać nią z prędkością ok. 30–40 km/h[26]. Przy trasie mają powstać punkty obsługi rowerów i miejsca parkingowe. Planowane jest także oświetlenie trasy[27][7]. Trasa według założeń ma prowadzić głównie przez tereny nieczynnych linii kolejowych[26], dzięki czemu zachowane zostaną parametry dotyczące bezkolizyjności a niwelacja terenu pozwoli poruszać się tymi trasami osobom z chorobami układu krążenia[28][7]. Projekt jest na etapie audytu i pozyskiwania gruntów[6][7]. Również i ten projekt zakłada wykorzystanie nieczynnych lub zdemontowanych linii kolejowych, dlatego 23 grudnia 2019 został podpisany list intencyjny o współpracy Metropolii z CTL Maczki-Bór S.A. a wcześniej z firmą Pragabud Sp. z o o.o. - właścicielami sieci przemysłowych linii kolejowych i działek po tych liniach - w sprawie realizacji etapu I projektu: budowę szybkiej drogi dla rowerów łączącej Katowice z Sosnowcem i Dąbrową Górniczą[1][29][30].

13 marca 2020 GZM podpisała z firmą doradczo-inżynierska LPW z Katowic na przygotowanie 3-wariantowej koncepcji tej trasy[31]. W marcu 2021 zarząd GZM ogłosił możliwość i gotowość do budowy pierwszego odcinka Velostrady[32], którego początek realizacji planowany jest na 2023 rok[33].

Budowa pierwszego odcinka velostrady kosztować ma 8,1 mln zł i będzie to 5,4 km trasy łączącej Katowice z Sosnowcem. Trasa pierwszego odcinka Katowice - Sosnowiec, przebiegać ma równolegle do przebiegu S86

W Katowicach trasa zaczyna się na Zawodziu jako przedłużenie Bulwarów Rawy i prowadzi dalej przez Burowiec i Borki; W Sosnowcu około ulicy Kresowej połączy się z istniejącą infrastrukturą rowerową Sosnowca[26], dalej w okolic ulicy Piłsudskiego w Sosnowcu[33] a kończyć w okolicy ulicy Hallera w Sosnowcu[33]. Trasa ma być całkowicie odizolowana od ruchu samochodowego. Inwestycja w obecnej chwili jest na etapie negocjacji z miastami pierwszego odcinka. Projekt został zaakceptowany przez władzę Sosnowca natomiast blokowany jest przez władzę Katowic[34], które w miejsce połączenia Sosnowiec - Katowice forsują połączenie dzielnic Katowic: Giszowca i Brynowa[34]. Projekt nie spotkał się też z poparciem oficera rowerowego z Katowic[34].

Przedłużeniem tego odcinka ma być trasa: Sosnowiec, ul. Hallera, S86) – Będzin/Czeladź (DK 86). Jej długość wynosi 2,9 km, a szacunkowa wartość – 5 mln zł.[34]

W planach jest także połączenie rowerowe Katowic z Tychami, Mysłowicami oraz z Piekarami Śląskimi. Z Katowic do Piekar droga ma być poprowadzona przez Bytom, Chorzów i Siemianowice Śląskie. Najdłuższy odcinek z Katowic do Gliwic liczy 30 km.[33]

Kolejnym etapem po podpisaniu mowy miast z GZM będzie wykup gruntów, którym mają się zająć gminy (metropolia nie może kupować terenów). Metropolia chciałaby, żeby sprawy terenowe zostały uregulowane do końca 2021 roku. Na budowę infrastruktury rowerowej już teraz w budżecie GZM zarezerwowane są 22 mln zł.[34]

Wrocław[edytuj | edytuj kod]

We Wrocławiu planowano, by droga dla rowerów budowana w ramach Odrzańskiej Trasy Rowerowej miała również status Velostrady[35].

Warszawa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze projekty Velostrady w Warszawie pojawiły się już w 2007 roku[4][36]. Miało to być szybkie rowerowe połączenie Ursynowa i Mokotowa[4][3]. Projekt przyjmował wysokie parametry techniczne z pasami w obu kierunkach i niwelacją przewyższeń[37]. Projekt w ostatecznym wykonaniu nie pozwalał nazwać powstałej infrastruktury velostradą[38]. Kolejne projekty pojawiły się w późniejszych latach. W 2018 roku projekt szybkiej drogi dla rowerów łączącej centrum biurowe na Służewcu z Ochotą[39]. Projekt jest na etapie inicjatywy obywatelskiej[40]. Inny projekt społeczny to połączenie rowerowe Pragi Północ i Gocławia[41], który został nagłośniony w 2019[41].

Velostrada na świecie[edytuj | edytuj kod]

Tunel velostrady w Holandii pod autostradą A15

Belgia[edytuj | edytuj kod]

W Belgii velostrady nazywane są w języku niderlandzku fietssnelwegen lub w języku francuskim autoroutes cyclables. Jest to rozbudowana sieć zaplanowana na 110 dróg, które łączna długość ma wynieść 2400 kilometrów. Spośród 110 tras 61 jest ukończonych i w użyciu. Z tej sieci rowerowej zrealizowano już 58% planu co wynosi 1406 km[42].

Chiny[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 2017 r. Otwarto i uruchomiono pierwszą w Chinach „rowerową autostradę”: Xiamen Yunding Road Bicycle Expressway w mieście Xiamen o przepustowości 2023 rowerów na godzinę. Poprowadzona jest linią powietrzną w postaci wiaduktu. Ma długość niecałych 5 mil ( 8,05 km ) i łączy pięć głównych osiedli mieszkalnych i pięć centrów biznesowych[43]. Posiada 11 wejść i wyjść, 6 z nich podłączonych jest do stacji BRT, 3 do mostu dla pieszych, a 4 do budynków. Ponadto ta sekcja demonstracyjna będzie połączona z 11 przystankami autobusowymi, a po ukończeniu metra w przyszłości rowerzyści będą mogli przesiadać się na 2 stacjach metra[44]. Budowa tego odcinka przyspieszyła transport rowerowy z 90 min do 25 min, przy czym dojazd autem trwa wciąż ponad godzinę[11].

Dania[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą autostardę rowerową w Danii otwarto w 2012 roku między Albertslund i Kopenhagą ( Supercykelstier, 2016b )[45]. Liczy ona 17.5 km[46] i była pierwszą z planowanej sieci 26 dróg tego typu sieci liczącej łącznie 300 km długości[46]. W 2020 roku sieć liczy 46 dróg o łącznej długości 746 km[47].

Velostrada w Londynie

Holandia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze eksperymenty demonstracyjne z velostradami w tym kraju miały miejsce już w 1977 roku w Tilburgu i Hadze[12][48], ale pierwsze nowoczesne rozwiązania zaczęto wdrażać w 2004 roku[12]. Było to połączenie miast Breda i Etten-Leur o długości 7.5 km[48]. W odróżnieniu od wcześniejszej wprowadziła ona priorytet ruchu rowerowego[48]. W 2014 było tam 25 dróg określanych mianem autorstardy rowerowej. Drogi te oznaczane są numerem poprzedzonym literą F. Najdłuższa z nich to F35 i liczy sobie 62 długości[48]. W 2020 całkowita długość szybkich dróg rowerowych w Holandii wynosi 675 km[45].

W 2015 roku oddano do użytku autostradę rowerową według najwyższych standardów oznaczoną F325, która na całej swej długości 18 km jest całkowicie bezkolizyjna a wszelkie przecięcia z innymi szlakami komunikacyjnymi przeprowadzone są tunelami i mostami. Łączy ona miejscowości Arnhem i Nijmegen prowadząc do centrum obu miast[49].

Norwegia[edytuj | edytuj kod]

W Norwegii jedyną zatwierdzoną planowaną velostradą jest droga rowerowa Nordjæren, która biegnie między Stavanger i Sandnes wzdłuż E39[50].

Szwecja[edytuj | edytuj kod]

W 2018 r. utworzono pierwszą tego typu drogę w kampusie Umeå, której przedłużono w 2019 r[51]. W planach był także odcinek między Lund i Malmö, Projekt jest prowadzony przez Komitet Techniczny w Lund we współpracy z Gatukontoret w Malmö.

Koszty budowy velostrad[edytuj | edytuj kod]

Koszty budowy velostrad w standardzie bezkolizyjnym
Państwo Oznaczenie drogi Miasto / Trasa EUR za 1km Długość w km Koszt w EUR
Niemcy RS1 1,8 mln[45] 101[45] 184 mln[45]
Holandia F325

1 mln[49]

18 km[49] 17 mln[49]
Polska Jaworzno 0,54 mln[5] 11 km[5] 25 mln pln[5]

5,9 mln EUR

UK CS3 Londyn 1.22 ml 29 km 56,6 mln

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Metropolia planuje budowę autostrady dla rowerów, Metropolia GZM, 27 listopada 2019 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  2. a b Patrycjusz Pilawski, Velostrada - Najnowsze Słownictwo Polskie, Obserwatorium Językowe Uniwersytetu Warszawskiego, 26 września 2018 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29].
  3. a b c Velostrada. Z Ursynowa na Mokotów rowerem, ngo.pl, 24 listopada 2008 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  4. a b c d Ścieżki rowerowe w Warszawie - Velostrada, SISKOM - Stowarzyszenie Integracji Stołecznej Komunikacji [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29].
  5. a b c d e f Mateusz Załęski, Velostrada już działa. To pierwsza w Polsce autostrada dla rowerów, Twoje Zagłębie, 1 października 2018 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-04] (pol.).
  6. a b c Monika Cygnarowska, Metropolia chce sprawdzić tereny pod budowę velostrady, Twoje Zagłębie, 23 grudnia 2019 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-22] (pol.).
  7. a b c d e Metropolia i CTL Maczki-Bór: kolejny krok w kierunku Velostrady, Metropolia GZM, 23 grudnia 2019 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  8. Stefan Wiertlewski, Zapożyczenia leksykalne w cyklolekcie, „Lingvisticae Investigationes”, 40, Institute of Linguistics. Adam Mickiewicz University. Collegium Novum, 2019, DOI10.14746/il.2018.40.6 [dostęp 2020-02-16].
  9. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2020-01-29].
  10. a b c d Agata Rzędowska, RAPORT: MaaS, czyli mobilność dla mas, Biznes Alert, 24 listopada 2018 [dostęp 2020-02-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-02-12] (pol.).
  11. a b c d e f Will E-bikes Make Cycle Highways Happen?, Institute for Transportation and Development Policy, 4 lutego 2020 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ang.).
  12. a b c d e George Liu i inni, Practitioners' perspective on user experience and design of cycle highways, „Transportation Research Interdisciplinary Perspectives”, 1, 2019, s. 100010, DOI10.1016/j.trip.2019.100010, ISSN 2590-1982 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ang.).
  13. a b c Rafał Muszczynko, Velo City 2013: Ścieżki nie wystarczą, potrzeba rowerostrad, Polska Na Rowery, 13 czerwca 2013 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-01] (pol.).
  14. Elżbieta Pałys, Prof. Andrzej Zalewski: Myślenie o bezpieczeństwie zaczyna się od zarządzania prędkością, Rynek Infrastruktury, 28 kwietnia 2019 [dostęp 2020-02-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-02-12] (pol.).
  15. a b c About cycle superhighways, Supercykelstier, 21 marca 2016 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-17] (duń.).
  16. Jurgen Buekers i inni, Health impact model for modal shift from car use to cycling or walking in Flanders: application to two bicycle highways, „Journal of Transport & Health”, 2 (4), 2015, s. 549–562, DOI10.1016/j.jth.2015.08.003, ISSN 2214-1405 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ang.).
  17. a b c d Przemysław Jedlecki, Chcą zbudować autostradę dla rowerów, która połączy kilka miast, Wyborcza.pl. Katowice, 25 grudnia 2018 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-23].
  18. a b Stanisław Gaca (red.), Wytyczne projektowania infrastruktury dla rowerów WR-D-42-1, Andrzej Brzeziński i inni, 1 grudnia 2020, str. 28-29 (pol.).
  19. Stanisław Gaca (red.), Wytyczne projektowania infrastruktury dla rowerów. Część 2. WR-D-42-2, Andrzej Brzeziński i inni, 1 grudnia 2020.
  20. Bartłomiej Frumanowicz, Velostrada nad Nacyną dojedziemy aż do ul. Rudzkiej. Zobaczcie zdjęcia, Rybnik.com.pl, 17 października 2017 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  21. Krzysztof Chmielewski, Velo Silesia - Velostrada połączy nasze miasta? - Chorzów informacje ciekawe artykuły, MojChorzow.pl, 5 czerwca 2016 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29].
  22. Ilona Hałucha, Velo Silesia - śląski projekt rowerowy - edroga.pl, edroga.pl, 26 września 2019 [dostęp 2020-02-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-02-12] (pol.).
  23. Krzysztof Chmielewski, Velo Silesia coraz bardziej realna - Katowice informacje kulturalne, MojeKatowice.pl, 22 grudnia 2016 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29].
  24. Justyna Przybytek-Pawlik, Rowerowa autostrada połączy Katowice z Chorzowem? ZDJĘCIA, WIDEO Program Velo Silesia, Dziennik Zachodni, 1 kwietnia 2016 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  25. a b Przemysław Jedlecki, Katowice straciły szansę na budowę "autostrady" dla rowerów, Wyborcza.pl | Katowice, 8 grudnia 2017 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu].
  26. a b c Kamil Zatoński, Velostrada. Metropolia planuje budowę trasy dla rowerów, Radio Piekary, 27 listopada 2019 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (pol.).
  27. Grzegorz Żądło, Velostradą z Katowic do Sosnowca i na Pogorię. Metropolia chce wybudować autostradę dla rowerzystów, Katowice24, 29 listopada 2019 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  28. Metropolia przygotowuje się do audytu terenów pod budowę Velostrady, Metropolia GZM, 19 grudnia 2019 [dostęp 2020-01-29] (ang.).
  29. Adrian Kowol, ZA.270.21.2019 - Przetargi - Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Metropolitalny Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, BIULETYN INFORMACJI PUBLICZNEJ Urząd Metropolitalny Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, 27 listopada 2019 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29].
  30. Tomasz Raudner, Gdzie powstanie rowerowa autostrada? Będzie audyt terenów pod velostradę, SlaskiBiznes.pl, 27 grudnia 2019 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu] (pol.).
  31. GZM. Umowa na przygotowanie koncepcji Velostrady podpisana, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2020-03-15] (pol.).
  32. Velostrada połączy miasta Śląska i Zagłębia. Koncepcja dla pierwszego etapu gotowa, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2021-04-14] (pol.).
  33. a b c d Chcą wybudować rowerowe autostrady na Śląsku i w Zagłębiu. Mieszkańcy czekają na to od dawna, Fakt, 17 marca 2021 [dostęp 2021-04-14].
  34. a b c d e W Katowicach może powstać kilka autostrad rowerowych, ale najpierw metropolia musi się porozumieć z miastem, Katowice24 [dostęp 2021-04-14] (pol.).
  35. Bartosz Senderek, Wrocławskie ścieżki rowerowe będą częścią dużej „Velostrady”, Tu Wrocław [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  36. Stanisław Plewako, Velostrada Ursynów-Mokotów, Zielone Mazowsze [dostęp 2020-02-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-05] (pol.).
  37. Maciej Miłosz, Rowerem do pracy w kwadrans, Życie Warszawy, 23 listopada 2008 [dostęp 2020-02-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29].
  38. Znowu fuszerka na wiadukcie: a miała być Velostrada, Wyborcza.pl | Warszawa, 2 listopada 2011 [dostęp 2020-02-10] [zarchiwizowane z adresu].
  39. Rowerostrada z Ochoty do Mordoru – nasz program wyborczy, Ochocianie Sąsiedzi [dostęp 2020-02-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-02-12] (pol.).
  40. Joanna Postrzednik, Velostrada na Ochocie? Mieszkańcy chcieliby autostrady dla rowerów prosto na Mordor, Warszawa Nasze Miasto, 6 sierpnia 2019 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-06] (pol.).
  41. a b Paweł Korzeniowski, W Warszawie może powstać Rowerostada. Na trasie park, tunel i punkty widokowe, Noizz, 24 stycznia 2019 [dostęp 2020-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-29] (pol.).
  42. Veelgestelde vragen, fietssnelwegen.be [dostęp 2020-02-12] (niderl.).
  43. Leanna Garfield, China's dizzying 'Bicycle Skyway' can handle over 2,000 bikes at a time — take a look, Business Insider, 21 lipca 2017 [dostęp 2020-02-12] [zarchiwizowane z adresu 2019-11-02].
  44. Chen Chuchu, Wu Zhou, 厦门云顶路自行车快速道示范段主体钢结构合龙 春节前或可空中骑行--福建频道--人民网, fj.people.com.cn, 29 grudnia 2016 [dostęp 2020-02-12] (chiń.).
  45. a b c d e Fabian Kuester, Fast Cycling Routes, European Cyclists' Federation, grudzień 2014 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2019-12-14] (ang.).
  46. a b Cycle Super Highways to generate more cyclists in Greater Copenhagen Area, Cycling Embassy of Denmark, 6 czerwca 2012 [dostęp 2020-02-12] (ang.).
  47. Ofte stillede spørgsmål, Supercykelstier, 2 marca 2016 [dostęp 2020-02-12] (duń.).
  48. a b c d Arna Kristjánsdóttir, Agnes Sjöö, Design Standards for Bicycle ExpressRoutes, 2017 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06].
  49. a b c d Aleksander Buczynski, RijnWaalpad - a cycle highway with (almost) no interruptions, European Cyclists' Federation, 18 czerwca 2017 [dostęp 2020-03-06] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ang.).
  50. Sykkelstamveg Nord-Jæren, Statens vegvesen [dostęp 2020-02-12] (norw. bokmål).
  51. Camilla Bergvall, Supercykelväg på campus blir verklighet, UMEA Universitet, 11 października 2016 [dostęp 2020-02-12] (szw.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]