Volkssturm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Volkssturm
Ilustracja
Opaska Volkssturmu
Państwo  III Rzesza
Historia
Sformowanie 25 września 1944
Rozformowanie maj 1945
Pierwszy dowódca Joseph Goebbels
Dane podstawowe
Wiek poboru od 16 lat do 60
Podporządkowanie NSDAP
Liczebność 6 000 000 (planowano łącznie w 4 rzutach)
Budżet wojskowy
Heinrich Himmler uroczyście ogłasza powołanie do życia Volkssturmu (Prusy Wschodnie, 1944)
Oddział Volkssturmu w ubraniach cywilnych, uzbrojony między innymi w Panzerfausty i MG 34, defilujący przed Goebbelsem w Berlinie, 1944
Żołnierze Volkssturmu ćwiczący strzelanie z Panzerfaustów
Żołnierz Volkssturmu uzbrojony w Panzerschreka, 1945
Młody członek Volkssturmu odznaczony Krzyżem Żelaznym
Stopnie Volkssturmu
Pistolet maszynowy MP 3008, używany wyłącznie przez siły Volkssturmu

Volkssturm (pol. Szturm ludowy) – formacja o charakterze pospolitego ruszenia, użyta przez Niemców w ostatniej fazie II wojny światowej. Została powołana do życia dekretem podpisanym przez Adolfa Hitlera 25 września 1944 zaczynającym się od apelu[1][2]:

Ponieważ zawiedli nas wszyscy nasi europejscy sojusznicy, po pięciu latach najcięższej walki wróg na niektórych frontach stoi w pobliżu granic Niemiec. Wytęża swoje siły, aby pobić naszą Rzeszę, zniszczyć naród niemiecki i jego ustrój społeczny, a jego ostatecznym celem jest wytępienie niemieckiego człowieka... Znanej nam totalnej woli naszych żydowskich międzynarodowych wrogów przeciwstawimy totalną walkę wszystkich ludzi niemieckich... Dla wzmocnienia aktywnych sił naszego Wehrmachtu, a w szczególności dla prowadzenia nieubłaganej walki wszędzie tam, gdzie wróg zechce stanąć na niemieckiej ziemi, wzywam wszystkich zdolnych do noszenia broni niemieckich mężczyzn, aby stanęli do walki.

Utworzenie[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja powołania Volkssturmu wynikała z coraz bardziej dotkliwych strat ponoszonych przez Wehrmacht, zwłaszcza na froncie wschodnim. Aby je zrównoważyć, jesienią 1944 powoływano pod broń mężczyzn w wieku od 16 do 60 lat[3]. Potrzeby frontu były jednak znacznie większe. Znaleźli się w tej grupie wszyscy objęci obowiązkiem pracy, którzy ze względu na zatrudnienie w gospodarce pozostawali dotychczas poza wojskiem, a których wcielenie do wojska zwykłą drogą było utrudnione z powodu braku czasu. Do jednostek trafili między innymi urzędnicy, sklepikarze, robotnicy i młodzi chłopcy z Hitlerjugend (HJ). Kadrę zamierzano uzyskać spośród dowódców różnych organizacji partyjnych: SA, SS, NSKK i HJ.

Organizację nad tworzonymi oddziałami powierzono NSDAP. Do gauleiterów okręgów partii wysłano tajną informację o podpisaniu dekretu przez Hitlera. 20 października 1944 Reichsführer-SS Heinrich Himmler uroczyście ogłosił powołanie do życia Volkssturmu[4].

Szefem sztabu był gen. Hans Kissel.

Umundurowanie i uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Volkssturmu często nie otrzymywali umundurowania, nosili jedynie opaski z napisem „Deutsche Wehrmacht” lub „Deutscher Volkssturm – Wehrmacht”[5]. Zostali uzbrojeni głównie w starą broń, często pamiętającą jeszcze czasy I wojny światowej lub końcówkę XIX wieku, albo broń zdobyczną, a nawet myśliwską. Do użycia przeznaczono też między innymi stare karabiny maszynowe, które wyszły z użycia w Luftwaffe, na przykład MG 15, MG 17 i MG 81.

Najnowocześniejszym rodzajem uzbrojenia oddanym masowo w ręce volkssturmistów i często bardzo groźnym, zwłaszcza w walkach miejskich, były ręczne granatniki przeciwpancerne Panzerfaust i Raketenpanzerbüchse Panzerschreck oraz miotacz ognia Einstossflammenwerfer 46. Podjęto także próby produkcji broni specjalnie dla tej formacji, między innymi pistolet maszynowy MP 3008 i karabin samopowtarzalny VG 1-5.

Koncepcje użycia[edytuj | edytuj kod]

Do Volkssturmu zamierzano powołać łącznie około sześć milionów ludzi, to jest prawie wszystkich mężczyzn z roczników 1894–1928, zorganizowanych w 6710 batalionach[6]. Przewidywano użycie Volkssturmu między innymi do: ochrony granic lub innych tyłowych pozycji, obsadzenia części umocnień, w tym twierdz i rejonów fortecznych, do lokalnej obrony terenu i zapór przeciwpancernych, zanim nadciągną jednostki Wehrmachtu.

Początkowo, czyli w roku 1944, Volkssturm był wykorzystywany jako formacja obrony terytorialnej do ochrony dróg i linii kolejowych oraz umocnień. Od stycznia 1945 bataliony Volkssturmu były wysyłane na pierwszą linię frontu.

W literaturze naukowej i popularnej pisze się często o słabym przygotowaniu bojowym Volkssturmu. Zaprzecza takim poglądom Franz W. Seidler, autor książki Deutscher Volkssturm Das letzte Aufgebot 1944/45 (München 1991). Pomimo słabego uzbrojenia formacja odznaczała się karnością i niekiedy lepszym wyszkoleniem niż część formacji frontowych, gdyż ponad 2/3 żołnierzy miało za sobą służbę liniową na frontach I wojny światowej. Z racji zaawansowanego wieku, posiadania rodziny i potrzeby stabilizacji oraz chęci przeżycia wola walki była jednak znacznie osłabiona. Władze liczyły, że żołnierze Volkssturmu będą bronić swojego miejsca zamieszkania i najbliższych, co miałoby pozytywnie wpłynąć na morale. W praktyce okazało się to – zwłaszcza na terenach wschodnich Rzeszy w obliczu natarcia Armii Czerwonej – słusznym pomysłem.

Stopnie Volkssturmu[edytuj | edytuj kod]

  • Volkssturmmann – szeregowy (brak oznaczeń na patkach mundurowych)
  • Gruppenführer (1) – dowódca drużyny
  • Zugführer (2) – dowódca plutonu
  • Kompanieführer (3) – dowódca kompanii
  • Bataillonsführer (4) – dowódca batalionu.

Walki[edytuj | edytuj kod]

Na froncie zachodnim volkssturmiści poddawali się często bez próby podjęcia walki. Odmienna sytuacja występowała na froncie wschodnim. Przeświadczenie, że Armia Czerwona dąży do zniszczenia narodu niemieckiego, powodowało, że Volkssturm walczył zaciekle. W dniu 20 kwietnia 1945 Hitler odznaczył młodych volkssturmistów z Hitlerjugend za zniszczenie radzieckich czołgów przy pomocy Panzerfaustów.

Żołnierze Volkssturmu wzięli udział w obronie Kostrzyna, Kołobrzegu, Wrocławia (około 15 000 osób – jedna trzecia załogi), Berlina (ponad 40 000 żołnierzy, w większości nieuzbrojonych), w walkach na zachodzie (głównie 19 Armia), między innymi w Schwarzwaldzie. Oddziały Volkssturmu nie utworzyły samodzielnych jednostek większych od batalionu[7], weszły jednak w skład Grup Dywizyjnych Breisach i von Witzleben oraz 1005 Brygady. Dywizje grenadierów ludowych (Volks-Grenadier-Divisionen), mimo swej nazwy, nie miały podporządkowanych zbyt wielu jednostek Volkssturmu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kronika II wojny światowej, 1999, s. 373.
  2. Dekret z 25 września 1944 o powołaniu Volkssturmu (niem.) ogłoszony w Reichsgesetzblatt z 20 X 1944, nr 53, cz 1. s. 253–254.
  3. Zgodnie z § 4 ustawy o służbie wojskowej z 21 maja 1935 obowiązek służby obejmował mężczyzn od 18 do 45 lat, lecz w czasie wojny lub „szczególnego położenia” minister wojny mógł rozszerzyć krąg podlegających służbie (§ 6). Na podstawie dekretu z 4 lutego 1938 obowiązki ministra wojny przejął szef OKW.
  4. Zgodnie z dekretem z 25 września 1944 Himmler jako dowódca wojsk zapasowych odpowiadał za organizację wojskową, wyszkolenie, uzbrojenie i wyekwipowanie Volkssturmu, szef sztabu SA Wilhelm Schepmann za ćwiczenia strzeleckie, dowódca NSKK Erwin Kraus za ćwiczenia w obsłudze pojazdów mechanicznych, szef kancelarii NSDAP Martin Bormann za dobór dowódców.
  5. Był to warunek przewidziany przez Regulamin dołączony do IV Konwencji Haskiej (1907) o prawach i zwyczajach wojny lądowej w art. 1 – członkowie pospolitego ruszenia powinni jawnie nosić broń i mieć stałą i dającą się rozpoznać z daleka odznakę wyróżniającą. Wymóg ten powtórzyła w art. 1 Konwencja Genewska o jeńcach (1929).
  6. Batalion składał się z 4 kompanii po 3 lub 4 plutony. Pluton miał 3 lub 4 drużyny po 10 żołnierzy. Zaplanowana wielkość Volkssturmu z różnych przyczyn nie była możliwa do urzeczywistnienia i ogółem użyto w działaniach przynajmniej – jak to określił w 1962 jego były szef sztabu H. Kissel – 700 batalionów, co było równoznaczne siłom piechoty w od 70 do 100 dywizjach piechoty. Tadeusz Sawicki, Niemieckie wojska lądowe, s. 136.
  7. Podstawową jednostką Volkssturmu był batalion, chociaż w kilku przypadkach zorganizowano także pułki. Tadeusz Sawicki, op. cit., s. 134.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]