Volkssturm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Opaska Volkssturmu
Heinrich Himmler uroczyście ogłasza powołanie do życia Volkssturmu (Prusy Wschodnie, 1944)
Oddział Volkssturmu w ubraniach cywilnych, uzbrojony między innymi w Panzerfausty i MG 34, defilujący przed Goebbelsem w Berlinie, 1944
Żołnierze Volkssturmu ćwiczący strzelanie z Panzerfaustów
Żołnierz Volkssturmu uzbrojony w Panzerschreka, 1945
Stopnie Volkssturmu
Młody członek Volkssturmu odznaczony Krzyżem Żelaznym

Volkssturm (pol. Szturm ludowy) – formacja o charakterze pospolitego ruszenia, użyta przez Niemców w ostatniej fazie II wojny światowej. Została powołana do życia dekretem podpisanym przez Adolfa Hitlera 25 września 1944 zaczynającym się od apelu[1]:

Ponieważ zawiedli nas wszyscy nasi europejscy sojusznicy, po pięciu latach najcięższej walki wróg na niektórych frontach stoi w pobliżu granic Niemiec. Wytęża swoje siły, aby pobić naszą Rzeszę, zniszczyć naród niemiecki i jego ustrój społeczny, a jego ostatecznym celem jest wytępienie niemieckiego człowieka... Znanej nam totalnej woli naszych żydowskich międzynarodowych wrogów przeciwstawimy totalną walkę wszystkich ludzi niemieckich... Dla wzmocnienia aktywnych sił naszego Wehrmachtu, a w szczególności dla prowadzenia nieubłaganej walki wszędzie tam, gdzie wróg zechce stanąć na niemieckiej ziemi, wzywam wszystkich zdolnych do noszenia broni niemieckich mężczyzn, aby stanęli do walki.

Utworzenie[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja powołania Volkssturmu wynikała z coraz bardziej dotkliwych strat ponoszonych przez Wehrmacht, zwłaszcza na froncie wschodnim. Aby je zrównoważyć, jesienią 1944 powoływano pod broń mężczyzn w wieku od 16 do 60 lat. Potrzeby frontu były jednak znacznie większe. Znaleźli się w tej grupie wszyscy objęci obowiązkiem pracy, którzy ze względu na zatrudnienie w gospodarce pozostawali dotychczas poza wojskiem. Do jednostek trafili między innymi urzędnicy, sklepikarze, robotnicy i młodzi chłopcy z Hitlerjugend (HJ). Kadrę zamierzano uzyskać spośród dowódców różnych organizacji partyjnych: SA, SS, NSKK i HJ.

Organizację nad tworzonymi oddziałami powierzono NSDAP. Do gauleiterów okręgów partii wysłano tajną informację o podpisaniu dekretu przez Hitlera. 20 października 1944 Reichsführer-SS Heinrich Himmler uroczyście ogłosił powołanie do życia Volkssturmu.

Umundurowanie i uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Volkssturmu często nie otrzymywali umundurowania, nosili jedynie opaski z napisem „Deutsche Wehrmacht” lub „Deutscher Volkssturm – Wehrmacht”. Zostali uzbrojeni głównie w starą broń, często pamiętającą jeszcze czasy I wojny światowej lub końcówkę XIX wieku, albo broń zdobyczną, a nawet myśliwską. Do użycia przeznaczono też między innymi stare karabiny maszynowe, które wyszły z użycia w Luftwaffe, na przykład MG 15, MG 17 i MG 81.

Najnowocześniejszym rodzajem uzbrojenia oddanym masowo w ręce volkssturmistów i często bardzo groźnym, zwłaszcza w walkach miejskich, były ręczne granatniki przeciwpancerne Panzerfaust i Raketenpanzerbüchse Panzerschreck oraz miotacz ognia Einstossflammenwerfer 46. Podjęto także próby produkcji broni specjalnie dla tej formacji, między innymi pistolet maszynowy MP 3008 i karabin samopowtarzalny VG 1-5.

Koncepcje użycia[edytuj | edytuj kod]

Do Volkssturmu zamierzano powołać łącznie około sześć milionów ludzi, to jest prawie wszystkich mężczyzn z roczników 1894–1928. Przewidywano użycie Volkssturmu między innymi do: ochrony granic lub innych tyłowych pozycji, obsadzenia części umocnień, w tym twierdz i rejonów fortecznych, do lokalnej obrony terenu i zapór przeciwpancernych, zanim nadciągną jednostki Wehrmachtu.

Początkowo, czyli w roku 1944, Volkssturm był wykorzystywany jako formacja obrony terytorialnej do ochrony dróg i linii kolejowych oraz umocnień. Od stycznia 1945 bataliony Volkssturmu były wysyłane na pierwszą linię frontu.

Stopnie Volkssturmu[edytuj | edytuj kod]

  • Volkssturmmann – szeregowy (brak oznaczeń na patkach mundurowych)
  • Gruppenführer (1) – dowódca drużyny
  • Zugführer (2) – dowódca plutonu
  • Kompanieführer (3) – dowódca kompanii
  • Bataillonsführer (4) – dowódca batalionu.

Walki[edytuj | edytuj kod]

Na froncie zachodnim volkssturmiści poddawali się często bez próby podjęcia walki. Odmienna sytuacja występowała na froncie wschodnim. Przeświadczenie, że Armia Czerwona dąży do zniszczenia narodu niemieckiego, powodowało, że Volkssturm walczył zaciekle. W dniu 20 kwietnia 1945 Hitler odznaczył młodych volkssturmistów z Hitlerjugend za zniszczenie radzieckich czołgów przy pomocy Panzerfaustów.

Żołnierze Volkssturmu wzięli udział w obronie Kostrzyna, Kołobrzegu, Wrocławia (około 15 000 osób – jedna trzecia załogi), Berlina (ponad 40 000 żołnierzy, w większości nieuzbrojonych), w walkach na zachodzie (głównie 19 Armia), między innymi w Schwarzwaldzie. Oddziały Volkssturmu nie utworzyły samodzielnych jednostek większych od batalionu, weszły jednak w skład Grup Dywizyjnych Breisach i von Witzleben oraz 1005 Brygady. Dywizje grenadierów ludowych (Volks-Grenadier-Divisionen), mimo swej nazwy, nie miały podporządkowanych zbyt wielu jednostek Volkssturmu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kronika II wojny światowej, 1999, str. 373.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]