Wąż Eskulapa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wąż Eskulapa
Zamenis longissimus
(Laurenti, 1768)
Wąż Eskulapa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Rząd łuskonośne
Podrząd węże
Rodzina połozowate
Rodzaj Zamenis
Gatunek wąż Eskulapa
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     Zamenis longissimus

     Zamenis lineatus

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wąż Eskulapa (Zamenis longissimus, syn. Elaphe longissima) – gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae).

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Największy wąż żyjący w Polsce i Europie Środkowej. Długość jego ciała może przekraczać 2 m, najdłuższy odnotowany osobnik mierzył 225 cm[2]. Samce są zwykle dłuższe od samic. Dorosłe osobniki są oliwkowobrązowe. Głowa oraz ciało, z wyjątkiem brzucha, są brunatne lub oliwkowobrunatne z wieloma małymi, jasnymi plamkami. Przednia część ciała zwykle jest jaśniejsza, a strona brzuszna słomkowa, czasem z ciemnymi plamkami.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Jest to wąż jajorodny. Pora godowa w maju i czerwcu. Samice różnych populacji składają różną liczbę jaj – od 2 do 21 – przeciętnie 5–12[3]. Jaja mają długość ok. 4-6 cm, 2–3,5 cm szerokości i wagę ok. 10–15 g. Przez pierwsze dni po złożeniu nieco zwiększają się przez wchłanianie wilgoci, stając się mniej wydłużone, po czym ich rozmiar i waga stabilizują się. Początkowo białe, w trakcie inkubacji również brązowieją i pokrywają się plamami. Umieszczane są latem w bardzo ciepłych i wilgotnych miejscach (np. w próchniejącym drewnie, stertach trocin lub gnijących liści), czasem sąsiadując z miejscami złożenia jaj zaskrońców. Często są to mikrosiedliska antropogeniczne. Po kilkudziesięciu dniach, jesienią, wylęgają się z nich młode węże o wadze kilku gramów i długości 20–30 cm. Jaja dość często obumierają na skutek inwazji pleśni[4].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Odżywia się myszami, małymi ssakami, jaszczurkami, jajami, pisklętami, małymi ptakami oraz małymi wężami. Czasem zjada też młode bezkręgowce. Nie jest jadowity. Polując na zdobycz chwyta ją pyskiem i owijając ciałem dusi, a następnie połyka.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występuje w Bieszczadach. Niegdyś notowany również nad Dunajcem między Gorcami a Beskidem Sądeckim oraz nad Popradem[5], jednak według danych z początku XXI w. metapopulacja bieszczadzka (Otryt i okolice, m.in. rezerwat przyrody Krywe), to jedyne pewne jego stanowisko w Polsce, mocno izolowane od najbliższych populacji z Ukrainy i Słowacji[4]. Jest bardzo rzadki – jego polską populację szacuje się na ponad 100 osobników[4]. W Europie spotykany jest od Hiszpanii poprzez południową Europę do Morza Kaspijskiego. Jego północna granica występowania przebiega przez Francję, południowe Niemcy, Czechy i południową Polskę (Bieszczady). Żyje w lasach liściastych na terenach pagórkowatych wśród skał i na silnie nasłonecznionych stokach, ponieważ jest ciepłolubny.

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Wąż Eskulapa żyje w obszarach leśnych lub polanach, często w miejscach położonych w dolinach rzek. We wnętrzu lasów rzadki. Preferuje siedliska otwarte – okolice zabudowań, polany, łąki, obrzeża dróg, obrzeża lasów, kamieniołomy, urwiska zboczowe. Z drugiej jednak strony unika zbyt odsłoniętej przestrzeni, zwłaszcza przy dużym nasłonecznieniu, wybierając w takich miejscach zarośla i inne kryjówki[4]. Wykazuje przywiązanie do kryjówki, nieraz przebywając w jej otoczeniu kilka lat[4].

Pełzają głównie po ziemi. Zdarza się, że wpełzają na dachy kilkumetrowych budynków, stosunkowo rzadko natomiast wpełzają na drzewa i krzewy (nie wyżej niż do 2,5 m nad ziemią). W czasie upałów spotykane nad samą wodą, rzadko pływają[4].

W bieszczadzkich warunkach występują stosunkowo nisko (do 650–700 m n.p.m.), wybierając zwykle miejsca o ekspozycji od południowo-wschodniej do południowo-zachodniej[4].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

W bieszczadzkim klimacie po hibernacji stają się aktywne w kwietniu. Młode nieco później – na przełomie kwietnia i maja. Aktywne do przełomu września i października, przy czym najpóźniej w sen zimowy zapadają młode osobniki[4].

Prowadzą skryty tryb życia, przebywając często w różnego rodzaju kryjówkach naturalnych i antropogenicznych (sterty desek, kopy trocin, siana, gnijących odpadków itp.) Są gatunkiem ciepłolubnym, ale w porównaniu z innymi wężami jest to dość mało wyraźne. Co prawda wybierają miejsca stosunkowo nasłonecznione (nieleśne, o południowej ekspozycji), ale w ich obrębie preferują miejsca ukryte, a nierzadko występują w miejscach o przeciwnych cechach. Aktywne również o zmierzchu i w trakcie mżawek. Przy wzroście temperatury, najwcześniej spośród innych polskich węży szukają schronienia w cieniu (od temperatury 25–27 °C). W gorących okresach aktywne głównie o zmierzchu i nocą, a za dnia blisko wody. Sugeruje to tigmotermię, czyli strategię pobierania ciepła z podłoża[4].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek w Polsce pod ochroną. Wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt z kategorią zagrożenia CR (critically endangered – krytycznie zagrożony), a w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski[1]. Ochrona węża Eskulapa jest jednym z zadań rezerwatu Krywe. Do zadań ochrony czynnej należy wykaszanie łąk i tworzenie pryzm kamieni i trocin[4].

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Wąż Eskulapa jest wiązany z laską Asklepiosa i kaduceuszem – symbolami medycyny i farmacji, jak również z samym Asklepiosem (Eskulapem)[6][7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Zamenis longissimus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. Franz Luttenberger: Die Schlangen Österreichs. Wiedeń: Facultas-Verlag, 1978. ISBN 385076057X.
  3. Bartłomiej Najbar: Monografie przyrodnicze: Wąż Eskulapa. Świebodzin: Wydawnictwo Klubu Przyrodników, 2004. ISBN 83-87846-34-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 Jacek Błażuk. Herpetofauna doliny Sanu pod Otrytem i terenów przyległych (Bieszczady Zachodnie). Gady. „Roczniki bieszczadzkie”. 15, s. 181–229, 2007 (pol.). 
  5. Atlas przyroda. Warszawa: WSIP, 2005. ISBN 978-82-02-09256-5.
  6. Mariusz Barosiak. Wąż Eskulapa, laska Asklepiosa i krew Gorgony. Część 2. „Bez recepty. Magazyn partnerów Polskiej Grupy Farmaceutycznej”. 5, 2001 (pol.). 
  7. Michael A. Izard. Laska Eskulapa i Kaduceusz jako symbole medyczne. „Nowotwory. Journal of Oncology”. 58 (3), s. 272–274, 2008 (pol.).