Wąsosz (województwo podlaskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie podlaskim. Zobacz też: inne obiekty o tej nazwie.
Wąsosz
Herb
Herb Wąsosza
Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego
Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat grajewski
Gmina Wąsosz
Sołectwo Wąsosz
Liczba ludności (2011) 1338[1]
Strefa numeracyjna (+48) 86
Kod pocztowy 19-222
Tablice rejestracyjne BGR
SIMC 0991137
Położenie na mapie gminy Wąsosz
Mapa lokalizacyjna gminy Wąsosz
Wąsosz
Wąsosz
Położenie na mapie powiatu grajewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu grajewskiego
Wąsosz
Wąsosz
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Wąsosz
Wąsosz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wąsosz
Wąsosz
Ziemia53°31′19″N 22°19′13″E/53,521944 22,320278
Strona internetowa miejscowości

Wąsosz – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie grajewskim, w gminie Wąsosz.

Wąsosz uzyskał lokację miejską w 1436 roku, zdegradowany w 1870 roku[2]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Miasto królewskie Korony Królestwa Polskiego w województwie mazowieckim[3].

Wąsosz jest miejscowością typowo rolniczą oraz siedzibą Gminy Wąsosz.

Zabytki i obiekty historyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz żydowski z mogiłą pomordowanych[4]
  • Kościół Przemienienia Pańskiego przy ul. Sienkiewicza, który został wybudowany w latach 1508–1532 w stylu późnogotyckim. Murowany z cegły w wątku wendyjskim i polskim, trójnawowy, pseudobazylikowy. ** W kościele znajdują się trzy murowane ołtarze.
    • W środku usytuowany jest obraz Przemienienia Pańskiego,
    • po jego lewej stronie obraz św. Rozalii namalowany w 1908 roku.
    • Z białego marmuru wykonano epitafium przez małżeństwo Bzurów w drugiej połowie XIX wieku.
    • Drugie prostokątne epitafium z białego marmuru zostało wmurowane 15 sierpnia 1997 roku na uroczystej mszy św. przez wojewodę łomżyńskiego i parafian wąsoskich.
  • Kościół filialny pw. Narodzenia NMP (dawniej karmelitów) usytuowany przy rynku (zwany przez mieszkańców klasztorkiem) jest jedną z cenniejszych pamiątek nie tylko architektury, ale i burzliwej historii regionu. Kościół filialny, pierwotnie karmelitów trzewiczkowych powstał około 1625 roku. Karmelici trzewiczkowi zjawili się w Wąsoszu na początku XVII wiek.u Legenda głosi, że dwóch zakonników zatrzymało się na wypoczynek w Wąsoszu, podczas podróży z Krakowa do Wilna. Szlachta i mieszczanie zwrócili się do nich z prośbą o założenie w Wąsoszu klasztoru. Obiecali cenne darowizny. Prośba mieszkańców została wysłuchana. Klasztor powstał w 1605 roku. Zaczątkiem jego siedziby była podarowana kamienica przez bogatego mieszczanina, Andrzeja Rogalę. Przez prawie dwa stulecia, do powstania styczniowego karmelici byli błogosławieństwem dla Wąsosza i okolic. Założyli pierwszą szkołę, uczyli uprawy roli i leczyli mieszkańców. Po rozbiorach stali się ostoją polskości. Wspierali uczestników kolejnych powstań. W podziemiach klasztoru przechowywali broń, chronili rannych powstańców. Po upadku powstania, na rozkaz gubernatora łomżyńskiego klasztor został zlikwidowany.
    • W podziemiach kościoła znajduje się trumna rycerza przypisywana według legendy, Rzędzianowi z Wąsoszy.
    • W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, pochodzący z XVI wieku, przesłonięty srebrną sukienką pochodzącą z około 1740 roku, zaś korony są z 1659 roku.
    • Podczas remontu kościoła robotnicy natrafili na pewien detal zdobniczy. Po jego zbadaniu okazało się, że jest to sgraffito, ozdoba charakterystyczna dla architektury renesansowej. Sgraffito umieszczone było nad jednym z dawnych okien elewacji frontowej i przedstawia Ostatnią wieczerzę.

Mord na Żydach w Wąsoszu w 1941[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak w Jedwabnem i Radziłowie, w lipcu 1941 w miejscowości doszło wymordowania prawie całej społeczności żydowskiej.

Po wybuchu wojny pomiędzy III Rzeszą a ZSRR nie miały miejsca działania, które można określić mianem „zemsty zbiorowej”, a której celem byłoby unicestwienie „całej społeczności żydowskiej”. Doszło jedynie do indywidualnych porachunków i prób rabunków, zaś Niemcy spalili synagogę[5].

W sobotę 5 lipca 1941 do wsi przyjechała kilkunastoosobowa grupa Niemców, którzy dali przyzwolenie na zabicie Żydów[6]. Dr Jan Milewski z białostockiego oddziału IPN uważa, że zbrodni dokonało kilkunastu miejscowych z inspiracji Niemców[7]. Obiecali mieszkańcom, że nie będzie żadnych konsekwencji. Miejscowi zaczęli mordować nocą[8]. Świadkowie zeznawali, że zabijała grupa kilkunastu mężczyzn, a mord miał podłoże rabunkowe. Zabijano ich nożami i pałkami. Świadkowie opowiadali, że zwłoki Żydów z porozbijanymi głowami leżały na ulicach, wszędzie były kałuże krwi. Szacuje się, że zabito od 150 do 250 osób, prawie całą żydowską społeczność Wąsosza[6]. Istnieje podejrzenie, że zbrodni tej dokonano jeszcze przed wkroczeniem tam niemieckiej żandarmerii[9]. Edmund Dmitrów, powołując się na materiały procesowe stwierdził, że „żołnierze niemieccy i miejscowi Polacy wspólnie napadali na żydowskie domy, znęcali się nad ich mieszkańcami oraz rabowali dobytek”[10].

W miejscu, gdzie pochowano zamordowanych, znajduje się pomnik upamiętniający to wydarzenie[11] wykonany w formie macewy o półokrągłym zwieńczeniu, w którą wkomponowano menorę i Gwiazdę Dawida. Na pomniku umieszczono napis: Tu spoczywają prochy 250 Żydów, bestialsko zamordowanych w 1941 r. Cześć ich pamięci. Teren mogiły ogrodzono stylizowanym na drut kolczasty łańcuchem, rozpiętym pomiędzy słupkami z cegły[6].

Na 2015 planowane było przeprowadzenie ekshumacji żydowskich ofiar, co miało pozwolić jednoznacznie ustalić ich liczbę oraz przyczyny śmierci[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 80-81.
  3. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 39.
  4. Wąsosz - miejsce pogromu w 1941 r.. W: Wirtualny Sztetl [on-line]. sztetl.org.pl. [dostęp 2018-01-30].
  5. J.J. Milewski, Zagłada Żydów w Wąsoszu w świetle akt sprawy karnej Mariana Rydzewskiego, „Biuletyn Historii Pogranicza”, 2002, nr 3, s. 91.
  6. a b c Agnieszka Domanowska. Bo ten Żyd to był nikt. „Gazeta Wyborcza”, s. 5, 8.11.2012. [dostęp 8.11.2012]. 
  7. „Będzie śledztwo w sprawie pogromu Żydów w Wąsoszu”, gazeta.pl.
  8. Jan Jerzy Milewski. Stosunki polsko-żydowskie w Ostrołęckiem i Łomżyńskiem w latach trzydziestych i w czasie II wojny światowej. „Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego”. t. 16, s. 173-175, 2002. Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. [dostęp 21.07.2014]. 
  9. Instytut Pamięci Narodowej
  10. E. Dmitrów, Oddziały operacyjne niemieckiej Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa a początek zagłady Żydów w Łomżyńskiem i na Białostocczyźnie latem 1941 roku, [w:] Wokół Jedwabnego, red. P. Machcewicz, K. Persak, t. 1: Studia, Warszawa 2002, s. 331–332.
  11. Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 69.
  12. Marek Kozubal. Ekshumacja w „drugim Jedwabnem” przesądzona. Są protesty. „Rzeczpospolita”, s. A7, 11 maja 2015. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]