Wąwolnica (powiat puławski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wąwolnica
Herb
Herb Wąwolnicy
Bazylika św. Wojciecha
Bazylika św. Wojciecha
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat puławski
Gmina Wąwolnica
Liczba ludności (2008) 1041
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 24–160
Tablice rejestracyjne LPU
SIMC 0393117
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Wąwolnica
Wąwolnica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wąwolnica
Wąwolnica
Ziemia 51°17′35″N 22°08′40″E/51,293056 22,144444

Wąwolnicawieś (1346–1870 miasto) w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Wąwolnica, nad rzeką Bystrą.

Miasto królewskie w starostwie wąwolnickim województwa lubelskiego w 1786 roku[1].

W Wąwolnicy działa klub piłkarski KS Wawel Wąwolnica.

Legendarne początki[edytuj]

Według legendy ok. VII w. n.e. (niektóre źródła wspominają, że był to prawdopodobnie 721 rok) z Krakowa miał przypłynąć Wisłą książę Krak. Zwiedzając okolicę, natrafił na miejsce obecnej Wąwolnicy, której nadał imię Wawelnica – od nazwy swojej siedziby. Stąd miał wziąć się w herbie wsi Krak zabijający smoka. Tak naprawdę herb przedstawia św. Jerzego[2].

Historia[edytuj]

Wąwolnica jest jedną z najstarszych osad w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej). Razem z Bochotnicą tworzyła wówczas centrum jakiejś jednostki administracyjnej. O wiekowej metryce miejscowości świadczy dokument – rękopis z 1027 roku przechowywany w klasztorze na Świętym Krzyżu. W nim napisano: W roku 1027 Ojcowie naszego klasztoru robili parafialną posługę w nowo założonej i świeżo do Wiary Świętej nawróconej osadzie Wawelnica. Ślady pierwszej bytności ludzi pochodzą jeszcze z epoki kamienia łupanego.

  • W XIII w. istniał gród obronny leżący przy ważnym gościńcu handlowym wiodącym od przeprawy na Wiśle w okolicy dzisiejszego Kazimierza Dolnego, przez Rzeczycę, Wąwolnicę do Lublina.
  • W kronice parafialnej zapisano opowieść przekazywaną w wąwolnickiej tradycji: Strasznym był rok 1278 dla Polski. Nawała tatarska zalała ją całą. Ziemia Lubelska najwięcej od innych spustoszeniu uległa, wtedy w głąb kraju krocie spieszyły barbarzyńskie zagony, tu zakładały główne swoje obozowiska, tu zwozili łupy świeżą krwią zbroczone. Spędzane krocie nieszczęśliwych jeńców przeznaczonych na niewolników chana. Po wielkich spustoszeniach Lublina kolej przyszła na położoną od niego o 4 mile drogi Wąwolnicę. Od tego zdarzenia datuje się początek kultu Matki Boskiej Kębelskiej.
  • Przed 1370 r. wieś uzyskała prawa miejskie magdeburskie, stając się miastem królewskim, na najstarszej pieczęci miejskiej nazwa brzmiała Königsberg[3]. Wybudowano zamek (wieżę królewską), kaplicę królewską pw. św. Wojciecha i mur obronny (we wschodniej części grubości 3 metrów). Czasy panowania króla Kazimierza Wielkiego były okresem świetności Wąwolnicy.
  • w XV w. miejsce odbywających się sądów szlacheckich dla okolicznej szlachty: sądu ziemskiego i sądu grodzkiego[4].
  • W 1409 Władysław II Jagiełło nadał miastu przywilej targowy.
  • Od 1444 na zamku miały miejsce obrady sądu kasztelana lubelskiego.
  • W 1448 nastąpiła ponowna lokacja miasta na prawie magdeburskim.
  • W 1458 Kazimierz IV Jagiellończyk oddał parafię benedyktynom ze Świętego Krzyża, którzy objęli patronat nad miastem i parafią. Prawo patronatu wygasło w 1819 po kasacji zakonu, wówczas otrzymał je książę Adam Jerzy Czartoryski.
  • W XV w. odbywały się w niej sądy kasztelańskie a w XVI w. sądy wojewody lubelskiego nad szlachtą.
  • W 1567 w. Wąwolnica całkowicie spłonęła. Król Zygmunt II August polecił wojewodzie lubelskiemu Janowi Firlejowi założyć ją na nowo, wówczas miasto przeniesiono ze wzgórza kościelnego na obecne miejsce.
  • W 1638 r. konsekrowano kościół dla benedyktynów, przebudowany z dawnej kaplicy królewskiej.
  • Od XVII w. postępował upadek miasta, które było niszczone kolejno przez wojska rosyjskie, szwedzkie i saskie.
  • W 1795 znalazła się w zaborze austriackim.
  • Od 1809 należała do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 do Królestwa Kongresowego.
  • W 1819 nastąpiła kasacja klasztoru.
  • W 1820 w Wąwolnicy stały 132 domy drewniane i 4 murowane, z 1034 mieszkańcami.
  • W 1870 władze carskie pozbawiły Wąwolnicę praw miejskich oraz mieniły jej nazwę z Wawelnicy na obecną jako akt represji za wspomaganie powstańców styczniowych.
  • W 1921 mieszkało w niej 1043 Żydów, co stanowiło 35% ogółu mieszkańców.
  • W 1944 roku przedstawicielstwa Armii Ludowej i Batalionów Chłopskich zawarły porozumienie o współdziałaniu na terenie gminy. Przeprowadzono kilka wspólnych akcji partyzanckich przeciw okupantowi[5].
  • W 1946 wieś została spacyfikowana przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego za sprzyjanie podziemiu antykomunistycznemu. Spalono ponad 100 domów i kilkaset zabudowań gospodarskich, w większości wraz ze zwierzętami domowymi[6]. Płonącą wieś sfotografował amerykański reporter John Vachon(ang.)[7].

W latach 1975–1998 miejscowość leżała w województwie lubelskim.

Zabytki, sanktuaria[edytuj]

Obecny kościół parafialny pw. św. Wojciecha wzniesiono w latach 19071914 z ofiar wiernych.

Kościół w stylu neogotyku nadwiślańskiego, trójnawowy, z czerwonej cegły. W ołtarzu głównym znajduje się figura Madonny z XIII/XIV w., wyrzeźbiona w drzewie lipowym, nazywana Matką Bożą Wąwolnicką.

Obok kościoła w prezbiterium dawnego kościoła gotyckiego rozebranego w 1928 znajduje się figura Matki Boskiej Kębelskiej – obiekt licznych pielgrzymek.

Turystyka[edytuj]

Postacie związane z Wąwolnicą[edytuj]

  • Józef Gosławski (1908–1963) – polski rzeźbiarz i medalier. W Wąwolnicy spędził dzieciństwo, m.in. ukończył miejscową szkołę podstawową. Do wsi powrócił w latach okupacji – tworzył wówczas medale, a także liczne przedmioty artystyczne[9]. Imię Józefa Gosławskiego nadano jednej z ulic wąwolnickich.
  • Stanisław Gosławski (1918–2008) – polski rzeźbiarz i twórca dzieł z zakresu rzemiosła artystycznego. Urodzony w Wąwolnicy, w której spędził lata swej młodości oraz rozwijał swoje umiejętności artystyczne. Brat Józefa[10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Karol de Perthées, Mappa szczegulna woiewodztwa lubelskiego 1786
  2. K. Pisarek-Małyszek, Wąwolnica w średniowieczu, Lublin 2007.
  3. „na pieczęci nazywa się Königsberg, a w herbie ma św. Jerzego, patrona rycerzy” w: Marian Gumowski, Herby miast polskich, s. 11.
  4. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  5. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 222
  6. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, s. 63.
  7. John Vachon – Trzy razy Polska, portal Wp.pl
  8. Trójkąt turystyczny Puławy – Kazimierz – Nałęczów na stronie Starostwa Powiatowego w Puławach
  9. Anna Rudzka: Kalendarium życia Józefa Gosławskiego. W: Anna Rudzka: Józef Gosławski. Rzeźby, monety, medale. Wyd. 1. Warszawa: Alegoria, 2009, s. 60–62. ISBN 978-83-62248-00-1.
  10. Joanna Wysocka-Pikało: Pożegnanie. Stanisław Gosławski. Artysta rzeźbiarz. zpaplublin.pl, 2008-08-04. [dostęp 2 marca 2010].

Linki zewnętrzne[edytuj]