Węgrzce (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 50°7′12″N 19°58′10″E
- błąd 39 m
WD 50°9'N, 20°2'E, 50°7'9.91"N, 19°58'21.65"E
- błąd 19560 m
Odległość 3 m
Węgrzce
wieś
Ilustracja
Węgrzce
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Zielonki
Wysokość ok. 230-308[1][2] m n.p.m.
Liczba ludności (31.12.2020) 3305[3]
Strefa numeracyjna 12
Kod pocztowy 32-086
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0344343
Położenie na mapie gminy Zielonki
Mapa konturowa gminy Zielonki, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Węgrzce”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Węgrzce”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Węgrzce”
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
Mapa konturowa powiatu krakowskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Węgrzce”
Ziemia50°07′12″N 19°58′10″E/50,120000 19,969444

Węgrzcewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zielonki. Leży na północ od Krakowa, przy DK7 do Warszawy.

Do 1954 r. istniała gmina Węgrzce.

Integralne części miejscowości: Czekaj, Sudół[4].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Węgrzce według regionalizacji fizycznogeograficznej położone są na Płaskowyżu Proszowickim (342.23), należącym do makroregionu Niecka Nidziańska (342.2), w podprowincji Wyżyna Małopolska (342)[5][6]. Wzdłuż zachodniego skraju miejscowości przebiega droga krajowa nr 7, w pobliżu jej wschodniej granicy przepływa natomiast Sudół Dominikański, lewy dopływ Białuchy (Prądnika)[1].

Większa część miejscowości[a] położona jest w otulinie Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego[7].

Pod względem administracyjnym wieś zlokalizowana jest w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zielonki, w jej południowo-wschodniej części, około 6,5 km w linii prostej na północ od centrum Krakowa[1][2]. Graniczy z następującymi jednostkami[1]:

Biorąc pod uwagę powierzchnię wynoszącą 462,61 ha[8] Węgrzce są trzecią co do wielkości miejscowością w gminie Zielonki obejmującą 9,52% powierzchni gminy[1][9][b].

Najwyżej położony obszar wsi znajduje się na jej północno-zachodnim skraju (w pobliżu DK7) na wysokości około 308 m n.p.m., najniższy na krańcu południowo-wschodnim, w korycie potoku Sudół Dominikański, u zbiegu granic Węgrzc, Dziekanowic i Dzielnicy XV Mistrzejowice, na wysokości około 230 m n.p.m.[1][2]

Pod względem historycznym Węgrzce były wsią dóbr prestymonialnych kapituły katedralnej krakowskiej położoną w powiecie proszowickim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[10]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Węgrzce to nazwa o charakterze etnicznym, utworzona od Węgrów (ludzi pochodzących z Węgier). Dawna nazwa wsi Vengerce oznaczała dosł. wieś Węgrów. Za koncepcją tą przemawia prawdopodobna obecność w tych okolicach osadników lub jeńców węgierskich, co znalazło odzwierciedlenie w nazwach kilku innych, okolicznych wsi, wywodzących się, jak się przypuszcza, z języka węgierskiego (por.: Batowice od batja - stryj, Bibice od bibic – czajka, Boleń od bleny – tur, żubr, Bosutów od bozszu – zemsta[11].

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • Na terenie dzisiejszych Węgrzc odkryte zostały groby szkieletowe datowane na 2500–1700 p.n.e., czyli pochówki zmarłych w pozycji skurczowej wraz z narzędziami codziennego użytku.
  • Wieś Węgrzce powstała za panowania Bolesława Krzywoustego (1102–1138)
  • 1350 – pierwsza wzmianka o wsi Węgrzce[12]. Nosiła wówczas nazwę Vangerce i była prawdopodobnie zamieszkana przez Węgrów.
  • 1440 – dzisiejsze Węgrzce otrzymują przywilej lokacyjny.
  • 1490 – nazwa wsi brzmi już Wągercze.
  • 1581 – kolejna nazwa: Wękrcze
  • 1887 – budowa Węgrzeckiego fortu GHW 47a.
  • 1906–1907 – Stanisław Wyspiański mieszka w Węgrzcach. Późnym latem 1906 zakupił w Węgrzcach okazały dom i przeniósł się tam z żoną. W domu tym zorganizował także pracownię. Jednak w tym okresie życia artysta był już bardzo schorowany i z pracowni rzadko korzystał – powstało w niej tylko kilka rysunków. W Węgrzcach artysta napisał swoje dwa ostatnie dramaty – "Zygmunt August" i "Juliusz II". Latem 1907 w jego domu odbyły się głośne dożynki z udziałem przyjaciół artysty i mieszkańców.
  • 1914 – w celu odsłonięcia pola ostrzału fortu zabudowa wsi (wraz z domem Wyspiańskiego) została zrównana z ziemią.
  • 1922 – powstanie jednostki straży pożarnej w Węgrzcach
  • 19 stycznia 1945 – wyzwolenie spod okupacji niemieckiej.
  • 1969 – w stulecie urodzin Wyspiańskiego, w miejscu jego domu ustawiono kamienny obelisk z tablicą pamiątkową.
  • 1974 – postawienie pamiątkowego obelisku ku czci Stanisława Wyspiańskiego.
  • 1976 – utworzenie parafii w Węgrzcach.
  • 1980 – odsłonięcie Pomnika Żołnierzy Armii Radzieckiej i Mieszkańców Poległych w Czasie II Wojny Światowej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Budynek podworski franciszkanek z XIX/XX w. oraz pozostałości dawnego parku ze stawami. Dwór wraz z otoczeniem stanowi własność Wojewódzkiej Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian.
  • Pomnik ku pamięci żołnierzy Armii Radzieckiej – „Żołnierzom Armii Radzieckiej, poległym w dniach 17–18 stycznia 1945 r. oraz poległym i pomordowanym przez okupantów hitlerowskich mieszkańców gminy, społeczeństwo w 35 rocznice wyzwolenia”
  • Obelisk na miejscu domu Stanisława Wyspiańskiego – „Na tym miejscu stał dom, w którym spędził ostatnie miesiące życia wrzesień 1906 – listopad 1907 Stanisław Wyspiański”

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Za wyjątkiem fragmentów położonych po wschodniej stronie DK7 - to obszar otuliny Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie oraz niewielkiego obszaru na południe od linii ulic: A10 - A9 - B4 - B1.
  2. Granice miejscowości pokrywają się z granicami sołectwa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Wydawnictwo COMPASS: Mapa turystyczna gminy Zielonki. [dostęp 2021-02-28].
  2. a b c Geoportal krajowy. geoportal.gov.pl. [dostęp 2021-02-28].
  3. Strona gminy Zielonki. [dostęp 2021-02-09].
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. Węgrzce na mapie Geoserwisu GDOŚ >> Warstwa: Mezoregiony fizycznogeograficzne. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2021-02-28].
  6. Jerzy Solon et al. Physico-geographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data. „Geographia Polonica”. 2 (91). s. 143–170. 
  7. Węgrzce na mapie Geoserwisu GDOŚ >> Warstwa: Formy ochrony przyrody. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2021-02-28].
  8. Strona gminy Zielonki: struktura powierzchni wg sołectw. [dostęp 2021-02-28].
  9. Geoportal krajowy >> Warstwa: Państwowy Rejestr Granic. geoportal.gov.pl. [dostęp 2021-02-28].
  10. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 101.
  11. Wyżga 2009 ↓, s. 33–35.
  12. Pradzieje i średniowiecze, ZZJPK, Kraków 1995, s. 167
  13. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2020-09-30.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mateusz Wyżga: W tej pięknej ziemi. Gmina Zielonki od średniowiecza do czasów współczesnych. Zielonki: Urząd Gminy Zielonki, Wydawnictwo Attyka, 2009. ISBN 978-83-926248-7-5.