Władimir Makanin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władimir Makanin
Władimir Makanin w Bilbao, 2011
Władimir Makanin w Bilbao, 2011
Imiona i nazwisko Władimir Siemionowicz Makanin
(Владимир Семёнович Маканин)
Data i miejsce urodzenia 13 marca 1937
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Orsk
Zawód pisarz
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo radzieckie, rosyjskie
Alma Mater Uniwersytet Moskiewski
Edukacja Wszechzwiązkowy Państwowy Instytut Kinematografii
Okres od 1965
Gatunki proza
Ważne dzieła Stół pokryty suknem i z karafką pośrodku, Jeniec kaukaski, Underground czyli Bohater naszych czasów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Władimir Makanin w Wikiźródłach
Wikicytaty Władimir Makanin w Wikicytatach
Strona internetowa

Władimir Siemionowicz Makanin (ros. Владимир Семёнович Маканин; ur. 13 marca 1937 w Orsku, Rosyjska Federacyjna SRR) – jeden z najważniejszych pisarzy rosyjskich końca XX– początku XXI wieku. Laureat rosyjskiej nagrody Bookera w 1993 roku za powieść Stół pokryty suknem i z karafką pośrodku.

Życie i twórczość[edytuj | edytuj kod]

W 1960 roku ukończył studia matematyczne na Uniwersytecie Moskiewskim; do końca lat 60. pracował jako wykładowca, jednocześnie uczęszczając na kursy dla reżyserów i scenarzystów, organizowane przez Wszechzwiązkowy Państwowy Instytut Kinematografii. Zadebiutował powieścią Linia prosta (ros. Прямая линия) w 1965 roku, w której przedstawił dwóch absolwentów wyższej uczelni: materialistę, zainteresowanego osiągnięciem namacalnych korzyści, i idealistę, rozumiejącego potrzebę wartości duchowo-etycznych. Wydrukowało ją pismo Moskwa. W tym samym czasopiśmie opublikował także swoją opowieść Bez ojca (ros. Безотцовщина) w 1971 roku, w której na przykładzie byłych "bezdomnych dzieci" ukazał nieprzemijającą wartość dobra doznanego w dzieciństwie otoczonym miłością. Oba te utwory spotkały się z pozytywną reakcją rosyjskiej krytyki.

Od początku lat 70. Makanin publikował prawie co roku, przeważnie były to zbiory opowiadań i mikropowieści, zawierające wcześniejsze i nowe utwory. W 1982 w prowincjonalnym piśmie Siewier opublikował kontrowersyjną opowieść pt. Zwiastun (ros. Предтеча), która przyniosła mu sporą popularność. Bohaterem utworu jest znachor leczący ludzkie ciała, a przede wszystkim dusze, który przypomina tradycyjnych prawosławnych jurodiwych[1]. Do najważniejszych utworów tego okresu należą: Kluczariow i Alimuszkin (ros. Ключарёв и Алимушкин; 1977), Duchówka (ros. Отдушина; 1979), Głosy (ros. Голоса; 1980), Błękitne i czerwone (ros. Голубое и красное; 1981), Człowiek „świty” (ros. Человек свиты; 1982), Antylider (ros. Антилидер; 1983), Obywatel uciekający (ros. Гражданин убегающий; 1984), Gdzie niebo łączyło się z górami (ros. Где сходилось небо с холмами; 1984).

W okresie pieriestrojki ukazały się trzy ważne utwory (wszystkie w 1987 roku w centralnych czasopismach): opowieści Strata (ros. Утрата), Nienadążający (ros. Отстающий) oraz powieść On i ona (ros. Один и одна).

Szczyt popularności Makanina przypada na lata 90. XX wieku, kiedy powstały mikropowieści Właz (ros. Лаз; 1991; w 1992 roku nominowana do pierwszej edycji rosyjskiej nagrody Bookera), Stół pokryty suknem i z karafką pośrodku (ros. Стол, покрытый сукном и с графином посередине; 1993), opowiadanie Jeniec kaukaski (ros. Кавказский пленный; 1994; utwór w 2008 roku został sfilmowany przez Aleksieja Uczitiela, a ekranizacja nagrodzona za najlepszą reżyserię na 43. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Karlowych Warach), a przede wszystkim słynna powieść Underground czyli Bohater naszych czasów (ros. Андеграунд, или Герой нашего времени; 1998) – opus vitae pisarza.

Najnowsza twórczość Makanina wzbudza szereg kontrowersji. Np. powieść o wojnie w Czeczenii Asan (ros. Асан; 2008) otrzymała zarówno prestiżową nagrodę „Wielka Książka” (ros. „Большая книга”) jako najlepsza książka roku, jak i antynagrodę „NacWorst” (ros. „НацWorst”) jako książka najgorsza. Spory wywołała też skandalizująca powieść Strach (ros. Испуг; 2007; składające się na nią części publikowane były wcześniej w miesięczniku „Nowyj Mir” jako opowiadania i mikropowieści z cyklu Księżyc wysoki na niebie ros. Высокая-высокая луна; 2001-2006).

W 2011 roku w czasopiśmie „Nowyj Mir” ukazała się powieść Makanina Dwie siostry i Kandinski (ros. Две сестры и Кандинский).

W 2010 roku Makanin odwiedził Polskę; w dniach 16-17 marca był gościem Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego[2].

W języku polskim ukazał się zbiór opowiadań i opowieści Makanina pt. Antylider[3] (1989) oraz powieść Asan[4] (2009), a także kilka pojedynczych utworów (większość we fragmentach).

Trwają przenosiny lwiej części twórczości p. Makanina do języka polskiego. Inicjatywa przekładowa z powodów merytorycznych ma charakter oddolny (tłumacz wpierw podejmuje się przekładu, a następnie szuka wydawcy).[5]

Cechy twórczości[edytuj | edytuj kod]

Na dorobek Makanina składa się przede wszystkim proza (opowiadania, mikropowieści, powieści), jest też autorem esejów literackich. Znaczna część twórczości ma podłoże autobiograficzne. Pisze w nurcie realizmu, choć nie obce są mu elementy poetyki surrealizmu oraz postmodernizmu. Bohaterowie jego dzieł to głównie inteligenci, którzy podobnie jak sam pisarz przybyli z prowincji do stolicy (wśród postaci pojawiających się w większej liczbie tekstów są: matematyk Kluczariow oraz pisarz Igor Pietrowicz). Stale powtarzające się motywy-symbole w utworach Makanina to m.in.: osada, barak, tunel, podziemie, tłum, stado, chór, rój, mrowisko, góry, zmrok, a także metafory błyskawicy i rzeki[6]. Na poetykę i ideę twórczości pisarza znaczący wpływ ma zarówno filozofia (Heraklit z Efezu, Martin Heidegger, Friedrich Nietzsche)[7], jak i mitologia oraz literatura klasyczna (przede wszystkim Fiodor Dostojewski, Anton Czechow, Thomas Mann)[8].

Przypisy

  1. Janusz Świeży: Żywot jurodiwego Jakuszkina („Предтеча” Władimira Makanina), „Przegląd Rusycystyczny” 2003, nr 4, s. 40–63.
  2. Spotkanie z Władimirem Makaninem i Dmitrijem Bykowem, Rosja literacka A.D. 2009.
  3. Antylider (pol.). Biblionetka. [dostęp 2011-12-05].
  4. Asan (pol.). Biblionetka. [dostęp 2011-12-05].
  5. Krzysztof Tyczko, aktualne prace literackie [dostęp 2013-11-26].
  6. Anna Skotnicka: Przestrzeń myśli. Metafora błyskawicy i rzeki w prozie Władimira Makanina, „Przegląd Rusycystyczny” 2009, nr 1, s. 52–73.
  7. Anna Skotnicka: Pejzaż egzystencjalny w opowieści Władimira Makanina „Właz”, [w:] Szkoła moskiewska w literaturze rosyjskiej, pod red. Piotra Fasta i Katarzyny Jastrzębskiej, przy współpracy Alicji Mrózek, Częstochowa: Wydawnictwo WSL, 2007, s. 47–74; Anna Skotnicka: Przestrzeń myśli. Metafora błyskawicy i rzeki w prozie Władimira Makanina, „Przegląd Rusycystyczny” 2009, nr 1, s. 52–73.
  8. Joanna Kula: „Jeniec kaukaski” Władimira Makanina. Związki intertekstualne oraz Raskolnikow naszych czasów czy buntownik bez powodu? („Underground, czyli Bohater naszych czasów” Władimira Makanina), [w:] Szkoła moskiewska w literaturze rosyjskiej, pod red. Piotra Fasta i Katarzyny Jastrzębskiej, przy współpracy Alicji Mrózek, Częstochowa: Wydawnictwo WSL, 2007, s. 83–90 oraz 105–111; Janusz Świeży: Władimira Makanina dialog z kulturą. Rozważania na marginesie „Jeńca kaukaskiego”, [w:] Postmodernizm rosyjski i jego antycypacje, pod red. Anny Gildner, Magdaleny Ochniak i Haliny Waszkielewicz, (seria: Rosja – myśl – słowo – obraz, tom VIII), Kraków 2007, s. 253–168; Анна Станкевич: Миф в книге Владимира Маканина „Высокая-высокая луна”, „Rossica Lublinensia”, tom III: Literatura – Mit – Sacrum – Kultura, przygotowanie tomu i red. Maria Cymborska-Leboda, przy udziale Witold Kowalczyka, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2005, s. 207–219.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wolfgang Kasack: Leksykon literatury rosyjskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2006, s. 363-364. ISBN 83-04-04285-1.
  • Интервью, данное Владимиром Маканиным Янушу Свежему, [w:] Pisarze nowi, zapomniani i odkrywani na nowo, pod red. Piotra Fasta i Anny Skotnickiej-Maj, (seria: Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, nr 1613), Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1996, s. 142–150, ISBN 83-226-0726-1.
  • Szkoła moskiewska w literaturze rosyjskiej, pod red. Piotra Fasta i Katarzyny Jastrzębskiej, przy współpracy Alicji Mrózek, Częstochowa: Wydawnictwo WSL, 2007, ISBN 83-921963-6-8 [artykuły: Wandy Supy, Beaty Pawletko, Anny Stankiewicz, Jadwigi Szymak-Reiferowej, Anny Skotnickiej, Władimira Iwancowa, Joanny Kuli, Janusza Świeżego, Anny Domogalli; wywiad z pisarzem, przeprowadzony przez Władimira Iwancowa].
  • Anna Skotnicka: Niezwykłość codzienności w prozie rosyjskiej drugiej połowy XX wieku, [w:] Wielkie tematy kultury w literaturach słowiańskich, tom 6, pod red. I. Malej i Z. Tarajło-Lipowskiej, (seria: „Slavica Wratislaviensia”, tom CXXIX), Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 135–141
  • Anna Skotnicka: Przestrzeń myśli. Metafora błyskawicy i rzeki w prozie Władimira Makanina, „Przegląd Rusycystyczny” 2009, nr 1, s. 52–73.
  • Jadwiga Szymak-Reiferowa: „Где сходилось небо с холмами” В. Маканина: рассказ как оперное либретто, [w:] Dialog sztuk w kulturze Słowian wschodnich, tom II, pod red. Jerzego Kapuścika, (seria: Rosja - Myśl, Słowo, Obraz, tom 10), Kraków: Collegium Columbinum, 2008, s. 396–402, ISBN 978-83-89973-86-3.
  • Janusz Świeży: Kluczariow, czyli przyczynek do obrazu człowieka w prozie Władimira Makanina, [w:] Строитель чудотворный. Szkice o literaturze rosyjskiej dedykowane Jadwidze Szymak-Reiferowej i Władysławowi Piotrowskiemu, pod red. Haliny Waszkielewicz i Janusza Świeżego, (seria: Rosja – myśl – słowo – obraz, tom III), Kraków 2001, s. 159–178, ISBN 83-914764-2-1.
  • Janusz Świeży: Творческий путь Владимира Маканина, „Slavia Orientalis” 1996, nr 3, s. 367–383.
  • Janusz Świeży: Владимир Маканин. Штрихи к портрету, [w:] Pisarze nowi, zapomniani i odkrywani na nowo, pod red. Piotra Fasta i Anny Skotnickiej-Maj, (seria: Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, nr 1613), Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1996, s. 136–141, ISBN 83-226-0726-1.