Władimir Sołowjow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rosyjskiego teologa i poety. Zobacz też: inne osoby o tym samym imieniu i nazwisku.
Władimir Sołowjow
V.Solovyov.jpg
Imiona i nazwisko Влади́мир Серге́евич Соловьёв
Data i miejsce urodzenia 16 (28 stycznia) 1853 w Moskwie
Data i miejsce śmierci 31 lipca (13 sierpnia) 1900 w Moskwie
Narodowość rosyjska
Dziedzina sztuki filozofia chrześcijańska
poezja
dramat
Styl symbolizm
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach

Władimir Siergiejewicz Sołowjow (ros. Влади́мир Серге́евич Соловьёв, ur. 16 (28 stycznia) 1853 w Moskwie, zm. 31 lipca (13 sierpnia) 1900 tamże) − rosyjski myśliciel prawosławny, poeta[1], słowianofil i mesjanista, nazywany „filozofem wiecznej kobiecości”[2].

Głównym dziełem życia Sołowjowa było stworzenie chrześcijańskiej filozofii prawosławnej, która na nowo ujawniałaby życiową siłę podstawowych dogmatów chrześcijaństwa, przez wiele wieków istnienia Kościoła sprowadzonych do martwej litery[3]. Jego myśl podzielić można zatem na trzy kategorie, ściśle odpowiadające również chronologii powstawania poszczególnych dzieł: pierwszą była teozofia, drugą – teokracja, trzecią zaś teurgia[3].

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Wykładowca filozofii w Moskwie i Petersburgu. Inspirowany myślą Spinozy i Hegla, poszukiwał czynnika mogącego wyrazić "absolutną jedność i totalność" w chaotycznym świecie zjawisk i rzeczy. Odnalazł go w człowieku pośredniczącym między Bogiem i światem (przede wszystkim odnosiło się to do osoby Chrystusa).

Podejmował zagadnienia sofijne, wszechjedni, Bogoczłowieczeństwa, teokratyzmu i ekumenizmu.

W pierwszym okresie swojej twórczości Sołowjow miał nadzieję, że zrealizowanie Sofii, mądrości Boga w świecie, może być osiągnięte za pośrednictwem chrześcijańskiej teozofii, czyli poprzez poznanie Boga w jego zamyśle wobec świata. W drugim okresie (po 1882) Sołowjow pokładał nadzieję w przemienieniu ludzkości dzięki teokracji, to znaczy poprzez stworzenie idealnego państwa i sprawiedliwego porządku społecznego, który zrealizuje w praktyce model civitas Dei św. Augustyna. Na koniec, w trzecim okresie, rozpoczętym w przybliżeniu w 1890, Sołowjow był całkowicie pochłonięty teurgią, tj. sztuką mistyczną, tworzącą życie zgodne z Bożą prawdą. W swojej ostatniej pracy „Trzy rozmowy” („Tri razgawora”) Sołowjow odrzuca utopijne nadzieje na osiągnięcie ideałów dobra w życiu ziemskim.

Cechami charakterystycznymi systemu filozoficznego Sołowjowa są: dążenie do poznania rzeczywistości jako harmonii oraz konkretność idei filozoficznych.

Sołowjow w swych pracach broni praw rozumu i głosi konieczność powiązania go z wiarą. Powiada on, że jeśli na Zachodzie myśl filozoficzna nie odnosi się już do wiary chrześcijańskiej, to na Wschodzie wiara deprecjonuje rozum, wykluczając go z teologii. Rozdzielenie wiary i rozumu stanowi główną przyczynę schizmy między Kościołem a światem. Więź pomiędzy wiarą i rozumem jest logiczną konsekwencją innej, szerszej więzi między tym, co naturalne a tym, co nadprzyrodzone, między naturą a łaską. Ponieważ łaska implikuje naturę i ją doskonali – pisze w Wierze i rozumietakże wiara implikuje i doskonali rozum.

Oryginalność filozofii Sołowjowa polega na tym, że dzięki syntezie rozumu i wiary, zbliża się on do tajemniczej granicy oddzielającej porządek naturalny od nadprzyrodzonego. Wierzymy, że w Bogu- Człowieku natura boska łączy się nie tylko z naturą ludzką, ale także z całym stworzeniem. W Bogu-Człowieku, porządek naturalny i nadprzyrodzony jednoczą się bez rozdzielenia i bez zmieszania. Rozum oświecony przez wiarę jest zdolny odróżnić naturalne od nadprzyrodzonego, trudno mu jednak pojąć tajemnicę jedności tych dwóch porządków, tajemnicę przebóstwienia natury ludzkiej oraz samej materii. Skoro za materią ukrywa się to, co Boskie, ona sama jest godna miłości. Prawdziwy materializm – pisze Sołowjow – akceptuje ideę materii Bożej.

Według niego, królestwo Boże, to zadanie dla ludzi, a nie pasywny stan duszy. Nie jest ono zadaniem indywidualnym, ale powszechnym, stojącym przed całą ludzkością. Apel filozofa o realizację ideałów chrześcijańskich w życiu społecznym, wyprzedza o kilka lat ogłoszenie encykliki Rerum novarum, która walnie przyczyni się do rozwoju nauki społecznej Kościoła katolickiego.

Tematy jego wypowiedzi – krytyka indywidualistycznego liberalizmu i socjalizmu marksistowskiego, protest przeciwko nacjonalizmowi i antysemityzmowi, karze śmierci i wyzyskowi robotników, obrona wolności religijnej, godności człowieka i prawa narodów, koncepcja sprawiedliwości jako celu porządku społecznego, są kwestiami roztrząsanymi przez świat chrześcijański XX wieku.

Prace[edytuj | edytuj kod]

Prace filozoficzne Sołowjowa: Krizis zapadnoj fiłosofii: protiw pozitiwistow (1874), Istorija i buduszcznost’ tieokratii (1887), Kratkaja powiest’ ob Antichristie (Krótka opowieść o Antychryście, 1899, wspominana w książce Benedykta XVI Jezus z Nazaretu) zawierają wizję kresu historii i powtórnego nadejścia Mesjasza, głoszą też wiarę w piękno, które zbawi świat.

Ponadto filozoficzno-refleksyjne wiersze z tomu Stichotworienija (1891), poemat Tri swidanija (1898), liryka polityczna, np. Ex oriente lux (1890), sztuki teatralne, m.in. Biełaja lilija (1893), eseje o wybitnych twórcach, także o A. Mickiewiczu. Wywarł znaczny wpływ na twórczość symbolistów rosyjskich.

Polskie tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
  • Wybór pism, t.1-3, przeł. Juliusz Zychowicz, Aleksander Hauke-Ligowski OP, W drodze, Poznań 1988, ISBN 83-85008-70-5
  • Krótka powieść o Antychryście, przeł. Ludwik Posadzy, Lumen, Wrocław 1998, ISBN 83-909212-0-0
  • Sens miłości, przeł. Henryk Paprocki, Antyk, Kęty 2002, ISBN 83-88524-48-8
  • Zaślubiny Wschodu z Zachodem, przeł. Filip Memches, Fronda, Warszawa 2007, ISBN 978-83-88747-16-8
  • Wielki spór i chrześcijańska polityka 1889, przeł. Tomasz Kwaśnicki, Fronda, Warszawa 2007, ISBN 978-83-88747-36-6
  • Uzasadnienie dobra. Filozofia moralna, przeł. Paweł Rojek, Marek Kita, Katarzyna Janowska, Leszek Augustyn, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008, ISBN 978-83-233-2164-4
  • Sens miłości i inne pisma, przeł. Henryk Paprocki, Hachette, Warszawa 2010, Seria "Biblioteka filozofów", tom 35, ISBN 978-83-7575-207-6

Monografie[edytuj | edytuj kod]

  • Sergiusz M. Sołowjow, Życie i ewolucja twórcza Włodzimierza Sołowjowa, przeł. Eugenia Siemaszkiewicz, W drodze, Poznań 1986, ss. 296, ISBN 83-85008-14-4

Dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

Jan Paweł II wymienia Sołowjowa jako przykład "owocnej relacji między filozofią a słowem Bożym" w 74 punkcie encykliki Fides et ratio[4].

Do stworzonej przez Sołowjowa teorii Sofii jako Mądrości Bożej oraz tzw. "wiecznej kobiecości" nawiązywał zarówno Sergiej Bułgakow, jak i Fiodor Dostojewski. Gieorgij Florowski z kolei widział w nauce Sołowjowa przykłady całkowitej niezgodności z nauczaniem Kościoła, wpływy gnostycyzmu oraz odrzucanych przez wszystkie wspólnoty chrześcijańskie mistyków jak Emanuel Swedenborg.

Przypisy

  1. Henryk Paprocki: O miłości inaczej. W: Włodzimierz Sołowjow: Sens miłości. Kęty: Antyk, 2002, s. 57. ISBN 83-88524-48-8.
  2. VIII. Włodzimierz Sołowjow. W: Mikołaj Łosski: Historia filozofii rosyjskiej. Kęty: Antyk, 2000, s. 94. ISBN 83-88524-00-3.
  3. 3,0 3,1 VIII. Włodzimierz Sołowjow. W: Mikołaj Łosski: Historia filozofii rosyjskiej. Kęty: Antyk, 2000, s. 107. ISBN 83-88524-00-3.
  4. Encyklika

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]