Władysław Łęga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ksiądz Władysław Łęga w mundurze majora WP.

Władysław Jan Łęga (ur. 4 czerwca 1889 w Miranach k. Sztumu, zm. 2 sierpnia 1960 w Sopocie) – polski duchowny rzymskokatolicki, archeolog, etnograf, historyk, krajoznawca.

Życiorys[edytuj]

Syn Izydora, nauczyciela, i Franciszki z d. Frankiewicz. Do gimnazjum uczęszczał w Rogoźnie, gdzie należał do tajnego Kółka Filomatów. Ukończył seminarium duchowne diecezji chełmińskiej w Pelplinie, 29 marca 1914 otrzymał święcenia kapłańskie i został wikarym w Szczuce.

Po wybuchu I wojny światowej został zmobilizowany do armii niemieckiej i pełnił służbę sanitariusza i kapelana na Litwie, następnie był wikariuszem w Grucznie i – ponownie powołany do wojska – został sanitariuszem na froncie zachodnim, gdzie dostał się do niewoli amerykańskiej. Po zwolnieniu został kapelanem armii gen. Hallera we Francji, z którą powrócił do Polski w 1919.

Był kapelanem w Częstochowie, a następnie przebył szlak bojowy na Wołyniu wraz z 49 Pułkiem Strzelców Kresowych. W marcu 1920 był działaczem plebiscytowym na Powiślu, następnie działał kolejno jako kapelan szpitalny w Grudziądzu, Krakowie, kapelan szpitala polowego w Mirze i kapelan wojskowy w Katowicach. Ukończył studia z archeologii i etnografii na Uniwersytecie Poznańskim, zakończone obroną w 1928 pracy doktorskiej Kultura Pomorza we wczesnym średniowieczu na podstawie wykopalisk. Od 1 lipca 1921 do września 1939 był w randze majora, a potem podpułkownika, proboszczem wojskowym w Grudziądzu. Tutejszy poewangelicki kościół garnizonowy św. Stanisława przystosował do kultu katolickiego i od 1926 udostępnił również ludności cywilnej. Założył Towarzystwo Opieki nad Żołnierzami, którego był prezesem. Był honorowym kustoszem Muzeum Miejskiego, działaczem m.in. Towarzystwa Czytelni Ludowych i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Związku Filomatów Pomorskich, współzałożycielem grudziądzkiego Koła Historycznego poświęconego dziejom regionu. Aktywnie działał w Towarzystwie Naukowym w Toruniu i od 1923 był redaktorem jego wydawnictw, był członkiem PAU i Komisji Archeologicznej PTPN. Opublikował około 150 własnych prac naukowych.

W czasie II wojny światowej ukrywał się przed Niemcami we Lwowie i w okolicach Tarnowa. W 1945 krótko przebywał w Radzyniu Chełmińskim, a następnie został proboszczem parafii NMP Gwiazdy Morza w Sopocie, osiągając godność prałata. Kontynuował działalność naukową (był m.in. przewodniczącym Komisji Archeologicznej Gdańskiego Towarzystwa Naukowego), publikując prace poświęcone historii i kulturze ludowej Pomorza, w tym Grudziądza. Pochowany w Sopocie. W 2005 jego imię otrzymało Muzeum w Grudziądzu.

Ważniejsze publikacje[edytuj]

historia[edytuj]

  • Obraz gospodarczy Pomorza Gdańskiego w XII i XIII w., wyd. Inst. Zachodni, Poznań 1949.
  • Społeczeństwo i państwo gdańsko-pomorskie w XII i XIII wieku, wyd. Inst. Zachodni, Poznań 1956.

etnografia[edytuj]

  • O składnikach etnograficznych Pomorza w wiekach ubiegłych, Toruń, 1923.
  • Ziemia Malborska, Toruń 1933.
  • Okolice Świecia. Materiały etnograficzne. wyd. Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk 1960.
  • Ziemia Chełmińska, „Prace i Materiały Etnograficzne”, t. XVII, Wrocław 1961.

archeologia[edytuj]

  • Kultura Pomorza we wczesnem średniowieczu na podstawie wykopalisk, Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 1930.
  • Toruń i okolica w czasach przedhistorycznych, Toruń 1933.
  • Cmentarzysko lateńsko-rzymskie z Chełmna, Toruń 1938.
  • Żuławy Gdańsko-Malborskie w świetle wykopalisk, Przegląd Archeologiczny 9, Poznań 1953, s. 287–296.
  • Handel między państwem rzymskim a Pomorzem Nadwiślańskim od I w. przed n.e do VI w. n.e., Przegląd Archeologiczny, T.10: 1954-56 (wyd. 1958). s. 5–87.
  • Ziemia chełmińska na przełomie epoki brązu i żelaza, Rocznik Grudziądzki 1, 1960, s. 205-250.

inne[edytuj]

  • Madera, Marokko – Hiszpania. Wrażenia z wycieczki, Grudziądz 1931.
  • Legendy Pomorza, Wydawnictwo Morskie, Gdynia 1958.
  • Cienie i blaski lat szkolnych, Wejherowo 1997.

Bibliografia[edytuj]

  • Wiesław Bieńkowski, Łęga Władysław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 18, Wrocław, Ossolineum, 1973
  • Eugenia Sławińska, Życie kulturalno-literackie Grudziądza w latach 1918-1939, Gdańsk, Ossolineum, 1980, ​ISBN 83-04-00662-6
  • Jerzy Krzyś, Przyczynki do życiorysu ks. Władysława Łęgi, „Grudziądz. Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza”, R. 3, 1993, nr 1-2
  • Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość, t. 8, Dekanat grudziądzki, praca zbior. pod red. Stanisława Kardasza, Toruń, Toruńskie Wydaw. Diecezjalne, 1997, ​ISBN 83-86471-35-2
  • Marian Kochanowski, Łęga Władysław Jan, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Suplement I, pod red. Zbigniewa Nowaka, Gdańsk, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1998, ​ISBN 83-87359-20-3
  • Wioletta Pacuszka, Ks. dr Władysław Łęga, [w:] 120 lat Muzeum w Grudziądzu, red. Anna Wajler, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 2004, ​ISBN 83-88076-14-0

Linki zewnętrzne[edytuj]