Władysław Skałkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Skałkowski
Ilustracja
przodownik przodownik
Data i miejsce urodzenia 7 sierpnia 1899
Sanok
Data i miejsce śmierci styczeń 1953
Sanok
Przebieg służby
Formacja Policja Państwowa,
Policja Polska Generalnego Gubernatorstwa
Stanowiska komendant posterunku
Władysław Skałkowski
Dąb
sierżant sierżant
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie,
OOBZWZAK
Stanowiska oficer wywiadu
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa

Władysław Skałkowski ps. „Dąb” (ur. 7 sierpnia 1899 w Sanoku, zm. w styczniu 1953 tamże) – funkcjonariusz Policji Państwowej, podczas II wojny światowej funkcjonariusz Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa, żołnierz SZPZWZAK, oficer wywiadu Obwodu „OP-23” ZWZ/AK Sanok.

Grobowiec rodziny Skałkowskich

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 7 sierpnia 1899 w Sanoku jako syn Katarzyny[1][a][2][3]. W Sanoku kształcił się w szkole powszechnej, następnie od 1912 do 1916 w zawodzie tokarza w miejscowe fabryce maszyn i wagonów[3]. Działał aktywnie w Drużynach Bartoszowych. Podczas I wojna światowa|I wojny światowej w 1917 został wcielony do c. i k. armii, po czym służył w szeregach 25 Pułk Piechoty do 1918[3].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego i służył w żandarmerii na posterunkach w Wisłok i w Tyrawie Wołoskiej[3]. W 1919 został przeniesiony do 13 batalionie saperów[3]. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920[3]. Od 1 czerwca 1922 przez cały okres II Rzeczypospolitej był funkcjonariuszem Policji Państwowej[3]. Początkowo służył na posterunkach na pbszarze powiatów: dobromilskiego, sanockiego[3]. Po ukończeniu kursu posterunkowych PP (1925) pełnił stanowiska posterunkowego od 1929 w miejscowościach: Szczawne, Zarszyn, Rymanów, Zagórz[3]. W 1934 został absolwentem 6-miesięcznego kształcenia w Szkole Policyjnej w Mostach Wielkich, później odbywał kształcenie dla komendantów posterunków PP przy Oficerskiej Szkole Policyjnej w Warszawie[3]. Uzyskał stopień przodownika (sierżanta)[4],

Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 pozostawał komendantem posterunku w Zagórzu[3]. 19 września 1939 został ranny, po czym był leczony w Stryju[3]. Po rekonwalescencji powrócił do Sanoka w październiku 1939 i został zaangażowany do Organizacji Orła Białego, otrzymując polecenie stworzenia wywiadu w Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa (tzw. „granatowa policja”), utworzonej podczas okupacji niemieckiej, do której został przyjęty w maju 1940 na posterunku w Sanoku[3]. Od połowy 1940 był organizatorem siatki wywiadowczej, działającej na rzecz Związku Walki Zbrojnej[3][5]. Funkcjonował pod pseudonimem „Dąb”[3]. Po przekształceniu ZWZ w Armię Krajową w lutym 1942, w ramach której w powiecie sanockim powstał oddział partyzancki OP-23 (działający pod kryptonimem „San”), Władysław Skałkowski został szefem wywiadu w obwodzie[6][3]. Pełnił jednocześnie funkcję szefa wywiadu obronnego (kontrwywiadu) oraz wykonywał zadania wywiadu ofensywnego[7]. W ramach swojej działalności miał swoich informatorów w sanockim więzieniu, którzy umożliwiali pomoc i oswobodzenie aresztowanym przez Niemców. Dzięki jego rozpoznaniu aresztowania uniknął informator ZWZ, Rudolf Probst ps. „Weksler”, który był zatrudniony w oddziale gestapo jako wtyczka polskiej organizacji podziemnej. Informacje uzyskiwał także od funkcjonariusza Wilhelma Krebsa, utrzymującego kontakty z gestapo[8]. Po fali aresztowań członków ZWZ w 1942 Skałkowski prowadził rozmowy scaleniowe z organizacją Miecz i Pług (w rozmowach uczestniczyli jej członkowie, Alojzy Bełza ps. „Alik” i Mieczysław Przystasz ps. „Pług”.

Z dniem 1 września 1943 odszedł z pracy w granatowej policji i został przeniesiony w stan spoczynku[3]. Od września 1943 jego zastępcą w strukturze AK był Stanisław Skała ps. „Skała”[9]. Po nadejściu frontu wschodniego i wkroczeniu na tereny polskie sowietów (w tym do Sanoka w sierpniu 1944) wobec zagrożenia aresztowaniem jako były działacz AK ukrywał się[3]. Wkrótce potem, 26 września 1944 w stopniu plutonowego został mianowany szefem Wydziału Śledczego Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej i pracował w MO do 30 września 1944 z uwagi na zły stan zdrowia, zaś w czasie swojej służby tworzył sieć wywiadowczą na rzecz AK[3]. Po rozwiązaniu struktur AK-owskich w regionie od początku 1945 współdziałał z oddziałami „NIE” i DSZ[10]. Ponownie zagrożony aresztowaniem w 1945 opuścił Sanok i od tego czasu przebywał w Bytomiu, Gdańsku, od 1948 w Paczkowie, następnie powrócił w rodzinne strony i przebywał w Grabówce[11].

Był żonaty z Anną z domu Kornecką (zm. 1982[12]). Mieli córkę Janinę oraz trzech synów: Tadeusz (ur. 1923, poległy w bitwie o Kołobrzeg 1945 s. 145), Zygmunt (1928–2012), żołnierz AK, późniejszy nauczyciel, inspektor szkolny w Lesku i Sanoku[13] oraz Wiesław (1930–2005), działacz komunistyczny PZPR, Przewodniczący Prezydium MRN w Sanoku i Naczelnik Miasta Sanoka[14]. Syn Zygmunta, także Wiesław Skałkowski (ur. 1956) był funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej[15].

Władysław Skałkowski do końca życia zamieszkiwał przy ul. Białogórskiej w Sanoku[1]. Zmarł na astmę 11[11], 15 lub 18 stycznia 1953 w Sanoku w wieku 53 lat[1][b]. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku, gdzie później spoczęli jego syn Wiesław z żoną Cecylią.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W parafialnej Księdze Zmarłych 1946–1958 w Sanoku została zapisana tożsamość w języku łacińskim Laurentius Skałkowski, co oznaczałoby imię Wawrzyniec.
  2. W parafialnej Księdze Zmarłych 1946–1958 w Sanoku została podana data śmierci 18 stycznia 1953 oraz data pogrzebu w dniu 20 stycznia 1953. Na inskrypcji nagrobnej podano datę śmierci 15 stycznia 1953. Natomiast Paweł Fornal podał datę zgonu 11 stycznia 1953.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Księga Zmarłych 1946–1958 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 337 (poz. 3).
  2. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 56.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Fornal. Sanocki „WiN” ↓, s. 187.
  4. Mieczysław Granatowski: Jeszcze nie zapomniałem. W: Andrzej Brygidyn, Magdalena Brygidyn-Paszkiewicz: Wspomnienia i relacje żołnierzy Sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: 2012, s. 124. ISBN 978-83-903080-5-0.
  5. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 25.
  6. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji. W latach II wojny światowej i konspiracji w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 708.
  7. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 154.
  8. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 121.
  9. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji. W latach II wojny światowej i konspiracji w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 722.
  10. Fornal. Sanocki „WiN” ↓, s. 187-188.
  11. a b Fornal. Sanocki „WiN” ↓, s. 188.
  12. Kondolencje. „Nowiny”, s. 5, Nr 50 z 11 marca 1982. 
  13. Zygmunt Skałkowski: Nekrologi. nekrologi.net, 23 listopada 2011. [dostęp 2014-06-02].
  14. Katalog kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL, katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2014-06-02].
  15. Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2014-06-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]