Władysław Skałkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Skałkowski
Ilustracja
przodownik przodownik
Data i miejsce urodzenia 7 sierpnia 1899
Sanok
Data i miejsce śmierci styczeń 1953
Sanok
Przebieg służby
Formacja Policja Państwowa,
Policja Polska Generalnego Gubernatorstwa
Stanowiska komendant posterunku
Władysław Skałkowski
Dąb
sierżant sierżant
Data i miejsce urodzenia 1899
Sanok
Data śmierci 15 stycznia 1953
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orzel AK.jpg OOBZWZAK
Stanowiska oficer wywiadu
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa

Władysław Skałkowski ps. „Dąb” (ur. 7 sierpnia 1899 w Sanoku, zm. w styczniu 1953 tamże) – funkcjonariusz Policji Państwowej, podczas II wojny światowej funkcjonariusz Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa, żołnierz SZPZWZAK, oficer wywiadu Obwodu „OP-23” ZWZ/AK Sanok.

Grobowiec rodziny Skałkowskich

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 7 sierpnia 1899 w Sanoku jako syn Katarzyny[1][a][2][3]. W Sanoku kształcił się w szkole powszechnej, następnie od 1912 do 1916 w zawodzie tokarza w miejscowe fabryce maszyn i wagonów[3]. Działał aktywnie w Drużynach Bartoszowych. Podczas I wojna światowa|I wojny światowej w 1917 został wcielony do c. i k. armii, po czym służył w szeregach 25 Pułk Piechoty do 1918[3].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został przyjęty do Wojska Polskiego i służył w żandarmerii na posterunkach w Wisłok i w Tyrawie Wołoskiej[3]. W 1919 został przeniesiony do 13 batalionie saperów[3]. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920[3]. Od 1 czerwca 1922 przez cały okres II Rzeczypospolitej był funkcjonariuszem Policji Państwowej[3]. Początkowo służył na posterunkach na pbszarze powiatów: dobromilskiego, sanockiego[3]. Po ukończeniu kursu posterunkowych PP (1925) pełnił stanowiska posterunkowego od 1929 w miejscowościach: Szczawne, Zarszyn, Rymanów, Zagórz[3]. W 1934 został absolwentem 6-miesięcznego kształcenia w Szkole Policyjnej w Mostach Wielkich, później odbywał kształcenie dla komendantów posterunków PP przy Oficerskiej Szkole Policyjnej w Warszawie[3]. Uzyskał stopień przodownika (sierżanta)[4],

Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 pozostawał komendantem posterunku w Zagórzu[3]. 19 września 1939 został ranny, po czym był leczony w Stryju[3]. Po rekonwalescencji powrócił do Sanoka w październiku 1939 i został zaangażowany do Organizacji Orła Białego, otrzymując polecenie stworzenia wywiadu w Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa (tzw. „granatowa policja”), utworzonej podczas okupacji niemieckiej, do której został przyjęty w maju 1940 na posterunku w Sanoku[3]. Od połowy 1940 był organizatorem siatki wywiadowczej, działającej na rzecz Związku Walki Zbrojnej[3][5]. Funkcjonował pod pseudonimem „Dąb”[3]. Po przekształceniu ZWZ w Armię Krajową w lutym 1942, w ramach której w powiecie sanockim powstał oddział partyzancki OP-23 (działający pod kryptonimem „San”), Władysław Skałkowski został szefem wywiadu w obwodzie[6][3]. Pełnił jednocześnie funkcję szefa wywiadu obronnego (kontrwywiadu) oraz wykonywał zadania wywiadu ofensywnego[7]. W ramach swojej działalności miał swoich informatorów w sanockim więzieniu, którzy umożliwiali pomoc i oswobodzenie aresztowanym przez Niemców. Dzięki jego rozpoznaniu aresztowania uniknął informator ZWZ, Rudolf Probst ps. „Weksler”, który był zatrudniony w oddziale gestapo jako wtyczka polskiej organizacji podziemnej. Informacje uzyskiwał także od funkcjonariusza Wilhelma Krebsa, utrzymującego kontakty z gestapo[8]. Po fali aresztowań członków ZWZ w 1942 Skałkowski prowadził rozmowy scaleniowe z organizacją Miecz i Pług (w rozmowach uczestniczyli jej członkowie, Alojzy Bełza ps. „Alik” i Mieczysław Przystasz ps. „Pług”.

Z dniem 1 września 1943 odszedł z pracy w granatowej policji i został przeniesiony w stan spoczynku[3]. Od września 1943 jego zastępcą w strukturze AK był Stanisław Skała ps. „Skała”[9]. Po nadejściu frontu wschodniego i wkroczeniu na tereny polskie sowietów (w tym do Sanoka w sierpniu 1944) wobec zagrożenia aresztowaniem jako były działacz AK ukrywał się[3]. Wkrótce potem, 26 września 1944 w stopniu plutonowego został mianowany szefem Wydziału Śledczego Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej i pracował w MO do 30 września 1944 z uwagi na zły stan zdrowia, zaś w czasie swojej służby tworzył sieć wywiadowczą na rzecz AK[3]. Po rozwiązaniu struktur AK-owskich w regionie od początku 1945 współdziałał z oddziałami „NIE” i DSZ[10]. Ponownie zagrożony aresztowaniem w 1945 opuścił Sanok i od tego czasu przebywał w Bytomiu, Gdańsku, od 1948 w Paczkowie, następnie powrócił w rodzinne strony i przebywał w Grabówce[11].

Był żonaty z Anną z domu Kornecką (zm. 1982[12]). Mieli córkę Janinę oraz trzech synów: Tadeusz (ur. 1923, poległy w bitwie o Kołobrzeg 1945 s. 145), Zygmunt (1928–2012), żołnierz AK, późniejszy nauczyciel, inspektor szkolny w Lesku i Sanoku[13] oraz Wiesław (1930–2005), działacz komunistyczny PZPR, Przewodniczący Prezydium MRN w Sanoku i Naczelnik Miasta Sanoka[14]. Syn Zygmunta, także Wiesław Skałkowski (ur. 1956) był funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej[15].

Władysław Skałkowski do końca życia zamieszkiwał przy ul. Białogórskiej w Sanoku[1]. Zmarł na astmę 11[11], 15 lub 18 stycznia 1953 w Sanoku w wieku 53 lat[1][b]. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku, gdzie później spoczęli jego syn Wiesław z żoną Cecylią.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W parafialnej Księdze Zmarłych 1946–1958 w Sanoku została zapisana tożsamość w języku łacińskim Laurentius Skałkowski, co oznaczałoby imię Wawrzyniec.
  2. W parafialnej Księdze Zmarłych 1946–1958 w Sanoku została podana data śmierci 18 stycznia 1953 oraz data pogrzebu w dniu 20 stycznia 1953. Na inskrypcji nagrobnej podano datę śmierci 15 stycznia 1953. Natomiast Paweł Fornal podał datę zgonu 11 stycznia 1953.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Księga Zmarłych 1946–1958 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 337 (poz. 3).
  2. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 56.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Fornal. Sanocki „WiN” ↓, s. 187.
  4. Mieczysław Granatowski: Jeszcze nie zapomniałem. W: Andrzej Brygidyn, Magdalena Brygidyn-Paszkiewicz: Wspomnienia i relacje żołnierzy Sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: 2012, s. 124. ISBN 978-83-903080-5-0.
  5. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 25.
  6. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji. W latach II wojny światowej i konspiracji w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 708.
  7. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 154.
  8. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 121.
  9. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji. W latach II wojny światowej i konspiracji w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 722.
  10. Fornal. Sanocki „WiN” ↓, s. 187-188.
  11. a b Fornal. Sanocki „WiN” ↓, s. 188.
  12. Kondolencje. „Nowiny”, s. 5, Nr 50 z 11 marca 1982. 
  13. Zygmunt Skałkowski: Nekrologi. nekrologi.net, 23 listopada 2011. [dostęp 2014-06-02].
  14. Katalog kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL, katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2014-06-02].
  15. Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2014-06-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]