Włosopuklerznik kosmaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Włosopuklerznik kosmaty
Chaetophractus villosus[1]
(Desmarest, 1804)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd szczerbaki
Rodzina pancernikowate
Rodzaj Chaetophractus
Gatunek włosopuklerznik kosmaty
Synonimy
  • C. octocinctus (Molina, 1782)[2]
  • C. pilosus (Larrañaga, 1923)[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Włosopuklerznik kosmaty[4], także pancernik włochaty, pancernik szczeciniasty[5] (Chaetophractus villosus) – gatunek ssaka z rodziny pancernikowatych[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Swoją nazwę zawdzięcza obfitszemu niż u pozostałych pancerników owłosieniu, posiada także większe uszy. Dolna część ciała gęsto pokryta białawymi lub jasnobrązowymi włosami, długie i grube wyrastają natomiast z płytek pancerza. [6]

Ma krótkie, pięciopalczaste stopy uzbrojone w mocne pazury. Silne przednie kończyny służą poszukiwaniu pożywienia i ochronie przed drapieżnikami.[7] Pancerz lekko spłaszczony, zbudowany z około 18 rzędów płytek kostnych, z czego 7-8 jest ruchomych. Młode osobniki posiadają w tylnej części tarczy miednicowej 2-4 małe otwory będące ujściami gruczołów wytwarzających cuchnącą wydzielinę. [8] Trzymane w niewoli osobniki mogą żyć ponad 30 lat.[9]

Gdy przebywa pod ziemią, jest w stanie wykorzystywać do oddychania niewielkie ilości tlenu uwięzione między grudkami gleby. Specjalne błony w nosie pełnią funkcję filtra chroniącego przed przedostaniem się ziemi do płuc. [10]

Dane liczbowe[edytuj | edytuj kod]

  • Długość ciała: 26-34 cm, w szczególnych przypadkach 22-40 cm
  • Długość ogona: 9-17 cm
  • Waga: 1-3 kg, zwykle ok. 2 kg[7]
  • Długość życia: na wolności 8-12, w niewoli do 30 lat [11]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Południowej, przede wszystkim w Boliwii w prowincji Gran Chaco,[9]Argentynie, Paragwaju i Chile. Zwierzę zamieszkuje łąki, lasy, sawanny i tereny rolnicze, od poziomu morza do wysokości 1500 m. [12]Zaczął również wkraczać na tereny rolnicze.[13] Jest najliczniejszym gatunkiem pancernikowatego w Argentynie.[13]

Zamieszkuje Pampy i Patagonię, zakres jego występowania sięga na południu Santa Cruz w Argentynie i Magallanes w Chile. Zaczyna również migrować na południe, na teren argentyńskiej prowincji Tierra del Fuego. Zmiany klimatu i oportunizm tego gatunku pozwalają mu zajmować nowe obszary, ale w przeciwieństwie do niektórych innych pancernikowatych, terytorium C. villosus nie uległo drastycznym zmianom. Nie przeniósł się tak daleko na północ jak inne gatunki.[9]

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Aktywność rozpoczyna o zmierzchu i kontynuuje ją przez całą noc, jednak na niektórych obszarach może być czasem aktywny również w ciągu dnia.[6] Zwykle żyje samotnie lub w parach.[8]

Kopie nory dwóch typów. Pierwsze są proste - krótkie i płytkie, znajdowane na obszarach, gdzie gleba jest zasobna w materię organiczną. Zwykle powiązane z odżywianiem lub służą jako tymczasowe schronienie przed drapieżnikami. Drugi typ nor różni się od tych pierwszych stopniem złożoności - są głębsze i dłuższe. Zlokalizowane w twardej, wapiennej glebie o niewielkiej wilgotności, wykazują większy stopień rozgałęzienia i to właśnie one zwykle stanowią stałe schronienie. [8]

Wydaje się, że potrafi kopać w większosci typów osadów, ale raczej unika terenów skalistych. Częściej kopią w zboczach wzgórz niż w płaskiej ziemi. Ułożenie przestrzenne ich nor zależy w dużej mierze od kierunku wiatru. To pozwala na dobrą adaptację do życia na gorących terenach pustynnych.[9]

Odżywianie[edytuj | edytuj kod]

Wszystkożerny. Pokarm stanowią głównie bezkręgowce, ale żywi się również małymi kręgowcami, owocami, padliną, a czasem nawet wężami. [14] Zdolność do przetrwania na diecie ubogiej w wodę jest jednym z powodów jego większej liczebności w suchych środowiskach w porównaniu do innych gatunków pancernikowatych. [8]

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Osobniki płci żeńskiej i męskiej osiągają dojrzałość płciową w ciągu 9 miesięcy.

Okres godowy zazwyczaj przypada na koniec zimy i początek wiosny, ale osobniki trzymane w niewoli mogą parowac się przez cały rok. [15]Okres rozrodczy przypada na wrzesień. Samica wydaje młode na świat po 60-75 dniach, które są karmione przez kolejne 50-60 dni. Liczebność miotu to zwykle 2, rzadziej 3 osobniki. [8]

Zachowanie w grupie[edytuj | edytuj kod]

Włosopuklerzniki kosmate w grupach żyją na ogół bezkonfliktowo, dlatego bez obaw można trzymać po kilka osobników w jednej klatce. Jedynie w czasie rui samce nękają samice uderzeniami pyska i pazurami. 

Mechanizmy obronne[edytuj | edytuj kod]

Odpowiedzią włosopuklerznika kosmatego na próbę podniesienia trzymając za krawędzie pancerza jest na ogół nieudolne kopanie i drapanie. Podczas chwytania za długi ogon zwierzę wydaje odgłosy niezadowolenia i próbuje się mocno przytwierdzić do podłoża. 

Gdy jest ścigany, najpierw próbuje uciec, przy czym może wydawać prychnięcia. Próbuje znaleźć otwór w ziemi lub wykopaną wcześniej przez siebie norę, w której mógłby się schronić. Gdy odległość dzieląca go od niej jest zbyt duża, może próbować wykopać nową. Jeśli zostanie doścignięty przez drapieżnika, podciąga nogi pod ciało tak, że pancerz jest w kontakcie z podłożem.  

Gdy uda mu się dotrzeć do nory, rozstawia nogi na boki i wygina ciało w łuk tak, że pazury i krawędzie ruchomych rzędów płytek kostnych zakotwiczają go w miejscu. Wydobycie zwierzęcia siłą w takiej sytuacji jest niemożliwe. [8] 

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Chaetophractus villosus jest gatunkiem najmniejszej troski. Jego głównym zagrożeniem jest człowiek, który poławia go dla mięsa. Często zabijany jest na drogach przez samochody oraz na polach uprawnych, gdzie traktowany jest jako szkodnik. Na liczebność gatunku mają też wpływ: warunki klimatyczne, degradacja i podział siedlisk. Mimo tego jego liczebność nie spada, a prawdopodobnie wzrasta.[16] Nie jest gatunkiem chronionym, ale zamieszkuje wiele terenów objętych ochroną.[9]

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

Z pancerza włosopuklerznika kosmatego robiono pudła rezonansowe do andyjskiego instrumentu muzycznego - charango. Wykorzystywane były również do produkcji ozdób oraz futerałów do gitar. Mięso tych zwierząt jest także w niektórych regionach cenionym przysmakiem.

W Ameryce Południowej zwierzęta te nazwane są „tatu”. Z racji tego, iż konie wpadają często w ich nory, pancerniki nie są darzone sympatią przez miejscowych pasterzy konnych.

Włosopuklerznik kosmaty jest chętnie wykorzystywany do badań naukowych ze względu na jego duże zdolności do adaptacji do warunków laboratoryjnych i stosunkowo dużą odporność na stres.[9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Chaetophractus villosus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Chaetophractus villosus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 19 luty 2017]
  3. Chaetophractus villosus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 25. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  6. a b Chaetophractus villosus (ang.). arkive.org. [dostęp 2015-04-21].
  7. a b Burnie D and Wilson DE (Eds.), Animal: The Definitive Visual Guide to the World's Wildlife. DK Adult (2005), ​[[Specjalna:Książki/0789477645|ISBN 0-7894-7764-5]]​.
  8. a b c d e f P. Smith. Greater Hairy Armadillo Chaetophractus villosus (Desmarest, 1808). „FAUNA Paraguay Handbook of the Mammals of Paraguay”. 2 (11), s. 1-15, 2015-04-21. 
  9. a b c d e f Agustin M Abba i inni, "Effects of land use on the distribution of three species of armadillos in the Argentinean Pampa.".i inni
  10. Affani J. M., García Samartino L., Casanave E. B., Dezi R.. Absence of apnea in armadillos covered by soil.. „Respiration Physiology”. 67 (2), s. 239-245, 1987 (ang.). 
  11. Chaetophractus villosus (ang.). [dostęp 2015-04-21].
  12. Abba A. M., Poljak S., Superina M.: Chaetophractus villosus (ang.). The IUCN Red List of Threatened Species, 2014. [dostęp 2015-04-21].
  13. a b Brian K. McNab, "Journal of Mammology".
  14. Chaetophractus villosus (ang.). animaldiversity.org. [dostęp 2015-04-21].
  15. Brian K. McNab, "American society of mammalogists".
  16. Agustin M. Abba i inni, "New data on armadillos (Xenarthra: Dasypodidae) for Central Patagonia, Argentina.".i inni

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  2. Zasieczna B. (red.) Wielka Encyklopedia Przyrody. Ssaki, Wyd. I, Wydawnictwo MUZA SA, Warszawa 1997, str. 136
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Chaetophractus villosus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 23 sierpnia 2009]
  4. http://animaldiversity.org/accounts/Chaetophractus_villosus/ [dostęp 21 kwietnia 2015]