Włoszczowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Włoszczowa
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat włoszczowski
Gmina Włoszczowa
Prawa miejskie 1539
Burmistrz Grzegorz Dziubek
Powierzchnia 30,30 km²
Wysokość 240 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

10 096[1][2]
333,2 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 29-100
Tablice rejestracyjne TLW
Położenie na mapie gminy Włoszczowa
Mapa lokalizacyjna gminy Włoszczowa
Włoszczowa
Włoszczowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Włoszczowa
Włoszczowa
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Włoszczowa
Włoszczowa
Położenie na mapie powiatu włoszczowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu włoszczowskiego
Włoszczowa
Włoszczowa
Ziemia50°51′15″N 19°58′01″E/50,854167 19,966944
TERC (TERYT) 2613064
SIMC 0948472
Urząd miejski
ul. Partyzantów 14
29-100 Włoszczowa
Strona internetowa
Budynek Urzędu Miasta i Gminy Włoszczowa

Włoszczowamiasto powiatowe w województwie świętokrzyskim. Siedziba władz gminy Włoszczowa i powiatu włoszczowskiego. Położone na Wyżynie Przedborskiej. W mieście funkcjonuje drobny przemysł drzewny, spożywczy, obróbki aluminium, budowlany oraz elektryczny. Według danych z 1 stycznia 2018 Włoszczowa liczyła 10 096 mieszkańców[1].

Prawidłowo nazwa miasta odmienia się przez przypadki rzeczownikowo (jak krowa), z dopełniaczem: „Włoszczowy”[3], natomiast spotykana odmiana przymiotnikowa „Włoszczowej” jest obecnie uważana za błędną[4].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Włoszczowa znajduje się we wschodniej części Niecki Włoszczowskiej na Wyżynie Przedborskiej. Północno-wschodnią granicę miasta wyznacza rzeka Czarna Struga należąca do dorzecza Pilicy. W południowej części miasta znajduje się niewielkie wapienne wzniesienie nazywane Czarnecką lub Ewińską Górą – najwyższy punkt w granicach miasta – 271 m n.p.m.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 30,30 km²[5].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 10 657 mieszkańców[6].

  • Piramida wieku mieszkańców Włoszczowy w 2014 roku[7].


Piramida wieku Wloszczowa.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości można obejrzeć[8][9]:

  • Ślady wczesnośredniowiecznego grodziska (kopiec św. Jana Nepomucena) z XII-XIII wieku. Prawdopodobnie było to grodzisko stożkowe z wieżą obronną. W odległości kilku metrów od podstawy kopca widać ślady fosy. Na jego szczycie znajduje się figura świętego Jana Nepomucena (stąd nazwa kopca) wykonana w stylu barokowym.
  • Pozostałości założeń obronnych po dworze obronnym Szafrańców (herbu Stary Koń) z XVI wieku.
  • Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z XVII wieku, rozbudowany w XIX wieku. Wewnątrz barokowy obraz Matki Bożej ze św. Joachimem i Józefem z połowy XVII wieku. Zbudowany na planie krzyża. Bryła świątyni wybudowana w połowie XVII wieku. Mniejsza wieża – tzw. „sygnaturka” pochodzi z 1874 roku. Duża wieża (dzwonnica z zegarem) wzniesiona została ok. 1896 roku jako wotum dziękczynne ufundowane przez ocalałych po epidemii cholery.
  • Kaplica Wszystkich Świętych wybudowana w latach 1786-1788 przez Ewę Małachowską żonę Mikołaja Małachowskiego (cm. parafialny z XVII w.) w stylu klasycystycznym.
  • Figurki św. Floriana z pierwszej połowy XIX wieku w Rynku oraz z XVIII wieku przy ul. Kusocińskiego. W miejscu tej drugiej do połowy XVII wieku znajdował się modrzewiowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Jakuba.
  • Szkoła Podstawowa nr 1 (budynek z 1922 r.). W czasie okupacji hitlerowskiej w budynku szkoły mieścił się wojskowy szpital.
  • Układ urbanistyczny centrum miasta z XVI w.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik ku pamięci pomordowanych przez Niemcy hitlerowskie
Włoszczowa w 1979 r.

Kalendarium historii miasta[10][11]:

  • Pierwsza wzmianka o Włoszczowie pochodzi z roku 1154. Wówczas Henryk Sandomierski przekazał miejscowość o nazwie Vloszcova Joannitom z Zagości.
  • W XV wieku Piotr z Radomina z rodu Pierzchałów posiadał w pobliżu miejscowości gródek rycerski z wieżą, do której prowadził most
  • Prawa miejskie nadane w 1539 roku przez króla Zygmunta I Starego staraniem starosty chęcińskiego Hieronima Szafrańca.
  • XVI-XVII wiek – Włoszczowa znajduje się w rękach Szafrańców.
  • Od II połowy XVII wieku wzmożone osadnictwo żydowskie. W języku jidysz miasto było określane jako Vlotscheve.
  • Koniec XVIII wieku – miasto było własnością rodu Małachowskich, m.in. wojewody sieradzkiego Mikołaja Małachowskiego. Jego żona Ewa z Męcińskich zbudowała kaplicę cmentarną pw. Wszystkich Świętych.
  • Według Skorowidzu Miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. III. województwo kieleckie, wyd. w Warszawie w 1925 r., Włoszczowa liczyła 5479 mieszkańców, w tym 2565 wyznania rzymskokatolickiego, 2910 mojżeszowego; narodowość polską podało 5322 mieszkańców, żydowską – 156, niemiecką – 1.
  • Od września 1939 roku pod okupacją niemiecką w Generalnym Gubernatorstwie. We Włoszczowie w latach 1940–1942 istniało getto w rejonie ulicy Kilińskiego na południe od Rynku.
  • We wrześniu 1942 roku hitlerowcy wysiedlili prawie całą ludność żydowską miasta[12].
  • W 1969 roku powstaje największe włoszczowskie przedsiębiorstwo Zakład Stolarki Budowlanej Stolbud Włoszczowa.
  • W 1980 roku oddany do użytku nowy szpital, który jako jeden z pierwszych w Polsce (jeszcze w okresie PRL) otrzymuje imię Jana Pawła II.
  • W pierwszej połowie grudnia 1984 r. dwutygodniowy strajk młodzieży Zespołu Szkół Zawodowych przy ul. Wiśniowej w obronie krzyży usuniętych z sal lekcyjnych. Strajkującą młodzieżą opiekowali się księża Marek Łabuda i Andrzej Wilczyński (+ 2000) oraz prob. ks. Kazimierz Biernacki (+1986). Pamiątkowa tablica na budynku szkoły (Strajk szkolny we Włoszczowie (1984)).
  • Początek lat 90. XX wieku – okres upadku wielu dużych zakładów pracy, między innymi PTSB „Transbud Kielce” Oddział VI Włoszczowa, Peberol, STW – w mieście panuje ogromne bezrobocie. Sytuacja nieco poprawia się dopiero dekadę później.
  • W październiku 2006 miasto uzyskało ekspresowe połączenie kolejowe z Warszawą i Krakowem. Decyzję tę podjęto na skutek osobistych zabiegów ówczesnego ministra Gosiewskiego z Kancelarii Premiera RP, posła z tutejszego okręgu wyborczego. W tym celu przystosowano położoną na przebiegającej na zachód od miasta Centralnej Magistrali Kolejowej stację Włoszczowa Północ do obsługi pociągów pasażerskich[13].
  • 3 czerwca 2007 koronacja Obrazu Najświętszej Maryi Panny Opiekunki Rodzin papieskimi diademami pobłogosławionymi przez papieża Benedykta XVI[14].

Herb Miasta Włoszczowa[edytuj | edytuj kod]

Wizerunek herbu ewoluował od połowy XVI w. W zasadzie nie zmieniała się jego górna część, czyli rysunek dwóch wież. Z prawej (heraldycznej) wygląda głowa białego konia – element herbu „Staż” Szafrańców – byłych właścicieli Włoszczowy. Z lewej głowa białego ptaka (nieznanego pochodzenia). Dolna część jest podzielona na dwie części. Po prawej stronie znajduje się połowa orła bez korony. Z lewej litera „K” w koronie – nawiązanie do przynależności do dawnego województwa kieleckiego.

Części miasta[edytuj | edytuj kod]

Można wyróżnić następujące osiedla[15]:

  • „Miasto” – najstarsza miejska część Włoszczowy z XVI-wiecznym układem urbanistycznym.
  • Podzamcze Włoszczowskie – miejsce początkowego osadnictwa.
  • Włoszczówka (Przedmieście) – nazwa zapomniana, choć coraz częściej pojawiająca się na dokładniejszych mapach. Obecnie to część ulicy Partyzantów.
  • Górki – uliczki na południe od Rynku, ul. Kilińskiego.
  • Górajek – nazwa pochodzi od nazwiska dziedziczki Włoszczowy – Gorajskiej. Ulica Jędrzejowska oraz tzw. Górajek Beliński – droga wylotowa w kierunku Kielc.
  • Zielonka – część ulicy Sienkiewicza w okolicy dworca PKS.
  • Podlipie – Wylotówka na Jędrzejów, za linią kolejową Kielce-Częstochowa.
  • Osiedla wzdłuż osi ulicy Wiśniowej – Osiedle Jana Brożka, Władysława Broniewskiego i Armii Krajowej.
  • Północ – najmłodsza „dzielnica” osiedlowa przy linii kolejowej CMK.
  • Potarganka – ulica Wiejska (dawniej ul. Gwardii Ludowej) od ul. Partyzantów do granic administracyjnych miasta. Ulica wytyczona została prawdopodobnie jeszcze w XVII lub XVIII w. i łączyła Włoszczowę z Chotowem i Olesznem. Nazwa Potarganka wprowadzona została jeszcze w pierwszej połowie XX wieku i miała złośliwy, pejoratywny charakter[16]. Nazwa przyjęła się i na stałe używana jest przez wielu mieszkańców miasta.

Infrastruktura i transport[edytuj | edytuj kod]

Włoszczowa – budynek stacyjny

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Włoszczowę przebiegają drogi wojewódzkie:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Włoszczowa posiada dwie stacje kolejowe:

Z tej stacji jeżdżą pociągi do Warszawy, Gliwic, Krakowa, Katowic, Krynicy, Poznania. Do roku 2012 na stacji zatrzymywał się także pociąg międzynarodowy „Vltava” do Pragi i Moskwy przez Terespol.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się prywatne śmigłowcowe lądowisko ZPUE Włoszczowa.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Miasto Włoszczowa otoczone jest terenami podlegającymi pod Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu. Miasto, podobnie jak cała gmina, objęte jest programem segregacji odpadów. Posiada własne składowisko odpadów na Kępnym Ługu oraz oczyszczalnię ścieków przy ul. Wiejskiej (wybudowana w połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku).

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe i gimnazja[edytuj | edytuj kod]

Oświata w mieście[17]:

  • Zespół Placówek Oświatowych nr 1 im. Józefa Piłsudskiego.
  • Zespół Placówek Oświatowych nr 2 im. Partyzantów Ziemi Włoszczowskiej.

Licea Ogólnokształcące[edytuj | edytuj kod]

Licea ogólnokształcące[18][19]:

  • I Liceum Ogólnokształcące im. gen. Władysława Sikorskiego.
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Czarnieckiego przy ZSP nr 2.
  • III Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica przy ZSP nr 3.

Szkolnictwo wyższe[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Organizacje pozarządowe działające w zakresie kultury i lokalnego dziedzictwa:

  • Włoszczowskie Towarzystwo Krzewienia Kultury – stowarzyszenie powstałe w roku 1959. Towarzystwo ufundowało pamiątkowy głaz na grobie barda ludowego Piotra Piecha z Kurzelowa i w odremontowanym wiatraku w Krasocinie, w którym urządzono Muzeum Chleba[20].
  • Włoszczowskie Towarzystwo Historyczne – stowarzyszenie założone w roku 2007. Towarzystwo prowadzi działalność w zakresie pogłębiania i upowszechniania wiedzy historycznej w regionie, inicjowania badań nad przeszłością miasta Włoszczowa i powiatu włoszczowskiego, edukacji oraz ochrony zabytków kultury[21].
  • Ochotnicza Straż Pożarna we Włoszczowie – organizacja utworzona w 1900 r., rozpoczęła działalność w 1901, w 1993 r. otrzymała statut i status stowarzyszenia; jednym z celów statutowych tej jednostki OSP jest działalność na rzecz kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego.
Budynek Biblioteki Miejskiej we Włoszczowie.

Instytucje kultury:

  • Dom Kultury
  • Powiatowe Centrum Kulturalno-Rekreacyjne we Włoszczowie|Powiatowe Centrum Kulturalno-Rekreacyjne
  • Miejska Biblioteka Publiczna

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście, od 1947 roku, działa klub piłki nożnej, Hetman Włoszczowa, grający obecnie w IV lidze polskiej piłki nożnej. Od 2006 roku istnieje także drugi klub, Deko Włoszczowa.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców miasta stanowią wierni Kościoła rzymskokatolickiego (dwie parafie). Pierwsza parafia rzymskokatolicka pw. św. Jakuba powstała prawdopodobnie w XIV wieku. Włoszczowa jest siedzibą dekanatu włoszczowskiego. Obecne parafie to: parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny; parafia pw. bł. Józefa Pawłowskiego z grona 108 męczenników II wojny światowej (od 11 października 1999). Z Włoszczową jako miastem dzieciństwa związany był bp Mieczysław Jaworski, ur. w 1930 r., w latach 1982-2001 bp tyt. Rapidum i sufragan kielecki, zm. w. 2001 r. Popiersie w kościele Wniebowzięcia NMP z napisem: Nigdy stąd nie odszedłem.

Działalność religijną w mieście prowadzi także Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym. Działalność kaznodziejską prowadzi również zbór Świadków Jehowy[22][23].

Na terenie miasta działają następujące wspólnoty religijne:

  • zbór „Wspólnota Ewangeliczna”, ul. Stefana Czarnieckiego 19

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Burmistrzowie Włoszczowy od 1990 roku

  • Paweł Ameryk (1990-1998)
  • Władysław Oksiński (1998-2002)
  • Józef Grabalski (2002-2006)
  • Bartłomiej Dorywalski (2006-2014)
  • Grzegorz Dziubek (2014-obecnie)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Wloszczowa, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części z dnia 4 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636)
  4. Poradnia językowa PWN; Katarzyna Kącka Do Włoszczowy czy Włoszczowej? [dostęp 20-3-2016]
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  6. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). , 2011-06-10. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118. 
  7. Włoszczowa polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  8. Włoszczowa – zabytki
  9. Powiat Włoszczowski – zabytki
  10. S. Janaczek, Włoszczowa. Zarys dziejów miasta do końca XVIII wieku, Włoszczowa 2007; Z Matką Bożą Opiekunką Rodzin na ziemi włoszczowskiej, red. ks. T. Gacia, Kielce 2006.
  11. Historia
  12. Krzysztof Urbański, Anna Wilk: Wirtualny Sztetl: Historia – Społeczność żydowska przed 1989 – Włoszczowa – (pol.). Muzeum Historii Żydów Polskich, 2010-03-05. [dostęp 2012-07-12].
  13. Włoszczowa
  14. Koronacja obrazu
  15. Mapy. e – turysta: Włoszczowa
  16. Dzielnice Włoszczowy – Potarganka
  17. Zespoły placówek oświatowych
  18. Licea
  19. Oświata zawodowa
  20. Biblioteka
  21. Statut | Włoszczowskie Towarzystwo Historyczne, wth.wloszczowa.org [dostęp 2016-06-26].
  22. Sala Królestwa Świadków Jehowy.
  23. a b Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janaczek S., Włoszczowa. Zarys dziejów miasta do końca XVIII wieku, Włoszczowa 2007;
  • Gacia T., Z Matką Bożą Opiekunką Rodzin na ziemi włoszczowskiej, red. ks. T. Gacia, Kielce 2006.