Wał Pomorski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Walki o Wał Pomorski (5 - 20 lutego 1945)
Pomnik we wsi Golce, gdzie miały miejsce walki z 7 na 8 lutego 1945 roku

Wał Pomorski (właśc. niem. Pommernstellung) – część systemu umocnień wschodniej granicy III Rzeszy, powiązana na południu z Międzyrzeckim Rejonem Umocnionym i z linią odrzańską, rozbudowaną na rubieży: Szczecinek, Wałcz, Tuczno, Gorzów Wielkopolski.

Opis umocnień[edytuj]

Planowanie budowy umocnień wzdłuż swojej granicy wschodniej Niemcy rozpoczęli już pod koniec lat dwudziestych. Prace wstępne przy budowie umocnień rozpoczęto w 1930 roku[1]. Ekipy geodezyjne uaktualniające mapy i wytyczające przebieg przyszłych linii obrony na pograniczu Pomorza Zachodniego pojawiły się wiosną 1931 roku. Rok później rozpoczęto budowę około 20 schronów żelbetowych na przejściach w okolicach Strączna, Prusinowa i Strzalin. Równocześnie powstały lekkie stanowiska obserwacyjno-bojowe na przesmyku między jeziorami Zdbiczo i Dobre.

Latem 1934 roku rozpoczął się nowy etap budowy fortyfikacji wzdłuż całej granicy z Polską. Pozycja główna Wału Pomorskiego biegła od Gorzowa wzdłuż Noteci i Drawy na zachód od Człopy poprzez Strzaliny, Strączno do Wałcza. Następnie linia umocnień wiodła na północ wzdłuż jezior: Łubianka, Smolno, Zdbiczno i Dobre (zachodnie brzegi), docierała do Nadarzyc, a stamtąd kierowała się w stronę Szczecinka, Białego Boru, Polanowa i Darłowa. Pozycja ta w założeniu twórców miała być tylko tzw. pozycją umocnioną, rozbudowaną pozycją polową osłaniającą rejony koncentracji wojsk i osłaniającą Pomorze Zachodnie w razie uderzenia wojsk polskich. Umocnienia tworzyło kilka rubieży budowanych w różnych okresach i o różnym przeznaczeniu. W 1935 roku ukończono rozbudowę głównej pozycji, opartej o naturalne przeszkody terenowe, wielkie kompleksy leśne, tereny bagniste, rzeki, jeziora, zapory wodne (Grudna, Jastrowie) oraz sztuczne kanały. W 1936 roku rozpoczęto budowę bunkrów wzdłuż północnych zboczy pradoliny Noteci i toru kolejowego Krzyż-Gorzów Wlkp.[1]. Do 1937 roku zrealizowano budowę fortyfikacji od Gorzowa Wlkp. na południu, aż do okolic Białego Boru i Polanowa (południowy brzeg Jeziora Bobięcińskiego Wielkiego). Dalej Wał Pomorski miał być tylko tzw. odcinkiem mobilizacyjnym wzmacnianym fortyfikacją polową na wypadek wojny i biegł w stronę Darłówka, gdzie miał stykać się z Bałtykiem.

Na zachód od Nadarzyc ciągnęła się ona wzdłuż brzegów jeziora: Dobre, Zdbiczno, Smolno Małe, Smolno Wielkie, Lubianki oraz obejmowała miejscowości Wałcz i Tuczno. W celu zamknięcia kierunku na Kołobrzeg oraz utworzenia podstawy wyjściowej do ewentualnych przeciwuderzeń w skrzydło wojsk, które przełamałyby pozycję główną w 1944 roku zbudowano pozycję ryglową na rubieży: Nadarzyce, Wierzchowo, Żabin, Żeńsko, Orla, Łowicz Wałecki, Kalisz Pomorski. W tym samym roku przed frontem pozycji głównej rozbudowano pas przesłaniania wzdłuż brzegu rzeki Gwdy i północnego brzegu Noteci. Do pasa tego włączono umocnione miejscowości: Podgaje, Jastrowie, Ptuszę, oraz pasmo wzgórz nad Gwdą. Główna pozycja składała się z systemu żelbetowych schronów rozmieszczonych zespołami. Najwięcej schronów było w rejonie Nadarzyc i w wąskich przesmykach między jeziorami. Schrony w rejonie Nadarzyc, Wałcza i Strzalin posiadały kilka podziemnych kondygnacji (do 15 m), ściany o grubości nawet ponad 200 cm i stropy o grubości ok. 190 cm. Każdy z tych schronów uzbrojony był w dwa działka obrotowe, 3 karabiny maszynowe, wyrzutnie granatów i peryskop. Wewnątrz znajdowały się pomieszczenia dla około 100 żołnierzy. Schrony były połączone systemem polowych fortyfikacji, starannie zamaskowane, a ich przedpole uzbrojone było w pola minowe, zasieki, płoty i przeszkody przeciwczołgowe[1].

Wykorzystanie bojowe[edytuj]

W 1945 w pasie natarcia 1 Armii WP były trzy główne rubieże obronne. Pierwszą, nazywaną przez dowództwo niemieckie "Pommernstellung - d1" była najbardziej rozbudowana i przebiegała wzdłuż linii: Słupsk, Szczecinek, Krągi, Dudylany, Nadarzyce, zachodni brzeg jezior - Dobre, Zdbiczno, Smolno i Lubianka,dochodziła do Wałcza, stąd linia schronów biegła wzdłuż zachodniego brzegu Drawy do rygla na północnym brzegu Noteci. Na obszarze tym rozbudowano system żelbetowych i drewniano-ziemnych schronów wyposażonych w kopuły pancerne oraz uzbrojone w ciężkie karabiny maszynowe. Właściwą budowę tych umocnień Niemcy rozpoczęli w 1934 r. od 1944 r. rozbudowywano dodatkowe umocnienia zarówno betonowe jak i ziemne.Schrony zostały połączone rowami ciągłymi i okopami, a poszczególne miejscowości przekształcone w punkty oporu.Druga rubież nazwana przez Niemców "Pommersche - Seenstellung - d2" przebiegała od twierdzy Kołobrzeg przez Karlino, Połczyn Zdrój, Złocieniec, Drawno, Pełczyce, Gorzów Wlkp. Rubież ta nie została w pełni rozbudowana pod względem inżynieryjnym. Gotowe były samodzielne punkty oporu i zapory przeciwpancerne. Trzecia rubież nazwana "Oder-Stellung" rozciągała się wzdłuż Odry i składała się z umocnień typu polowo-fortyfikacyjnego. Stanowiła ona główną linię oporu ze względu na naturalne walory obronne (szeroka i głęboka przeszkoda wodna).[2]. W pasie działania 1 Armii Wojska Polskiego rubieże obrony obsadzone zostały jednostkami 15 dywizji grenadierów SS "Lettland" oraz innych wchodzących w skład 10 Korpusu SS oraz Grupy Korpuśnej "Tettau", które 7 marca 1945 r. zostały rozbite przez jednostki I armii Wojska Polskiego oraz część sił 1 armii pancernej gwardii i 3 armii uderzeniowej.[3]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Toczewski 2010 ↓, s. 45.
  2. Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej, pod red. Wacława Jurgielewicza, s. 511-512; Z dziejów oręża polskiego i walki o postęp społeczny, cz. II, pod red. Czesława Czarnogórskiego, et al., s. 444; Antoni Jasiński, Przełamanie Wału Pomorskiego, s. 75.
  3. Historia Drugiej Wojny Światowej 1939-1945, tom X, pod red. Dmitrija Ustinowa, et al., s. 180; Ryszard Majewski, Waffen SS mity i rzeczywistość, s. 251, 284, 286.

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Toczewski: Bitwa o Odrę w 1945 roku. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej, 2010. ISBN 978-83-88426-61-2.
  • Jasiński Antoni,Przełamanie Wału Pomorskiego, Warszawa 1958.
  • Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej, pod red. nauk. Wacława Jurgielewicza, Warszawa 1973.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 1, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego : formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek piechoty. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej Warszawa 1965
  • Z dziejów oręża polskiego i walki o postęp społeczny,tom II, pod red. Czesława Czarnogórskiego, et al., wyd. MON.
  • Ryszard Majewski, Waffen SS mity i rzeczywistość, Wrocław 1977.

Linki zewnętrzne[edytuj]