Wałasi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wałasi
Rejon Śląsk Cieszyński
Kraj Polska, Czechy
Język polski, gwara cieszyńska
Religia Luteranizm, katolicyzm
Grupa Ślązacy
Kobiety w strojach ludowych w Skoczowie, 1938 r.

Wałasi (Wałasi cieszyńscy, Wałachy) – grupa etnograficzna ludności polskiej zamieszkująca obszar Śląska Cieszyńskiego, w okolicy Cieszyna i Skoczowa[1], na południowy wschód od grupy Lachów śląskich[2]. Nazwa, jakkolwiek zbieżna z Wałachami rumuńskimi, prawdopodobnie nie ma z tą grupą bezpośredniego związku (w takim stopniu jak górale) lecz pochodzi od nadanego przez sąsiednie grupy przezwiska[3]. Rozkwit kultury ludowej na Śląsku Cieszyńskim nastąpił w drugiej połowie XIX wieku, po zniesieniu poddaństwa[4]. Jednym z pierwszorzędnych czynników odróżniających tę grupę od sąsiednich było wówczas rozpowszechnienie stroju cieszyńskiego.

Wałasi zamieszkują tereny Pogórza Śląskiego i północno-zachodnie pochyłości Beskidu Śląskiego[3] w dorzeczu Wisły i bezpośrednim dorzeczu Olzy, w granicach Śląska Cieszyńskiego[5]. Wałasi sąsiadują od północy z polskimi Lachami śląskimi, od zachodu Lachami czeskimi, od wschodu z polską ludnością napływową Bielska-Białej (terenu zasiedlonego w miejsce ludności niemieckiej), a od południa z Góralami śląskimi[1].

Wyznaczenie dokładnego zasięgu obszaru etnograficznego jest trudne ze względu na nawarstwianie się różnych elementów kulturowych. Zdaniem Jana Stanisława Bystronia nie jest on jednak związany z granicami językowymi, jako że według niego Wałasi zamieszkują także tereny dalej na zachodzie[2]. Wyróżnia się także podział Wałachów śląskich na dwie grupy: liczniejszą wschodnią (zwaną cieszyńską) oraz mniej liczną zachodnią (frydecką) wyłącznie na Zaolziu, która została już zdominowana przez napływową ludność czeską[6].

Charakterystyczna odrębność kulturowa łączy cechy typowe dla górali z cechami wołoskimi[6]. Od górali odróżniało ich przykładowo bogatsze wystrój i wyposażenie wnętrza domów[7].

Przypisy

  1. a b Zróżnicowanie etnograficzne obecnego województwa śląskiego. Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. [dostęp 2010-10-24].
  2. a b Jan Stanisław Bystroń: Ugrupowanie etniczne ludu polskiego. Kraków: Orbis, 1925, s. 11.
  3. a b Wałasi cieszyńscy. W: Marian Dembiniok: O Góralach, Wałachach, Lachach i Jackach na Śląsku Cieszyńskim. REGIO, 2010, s. 47. ISBN 978-80-904230-4-6.
  4. M. Dembiniok, 2010, s. 3.
  5. Longin Malicki: Strój Górali Śląskich. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1956, s. 23, seria: Atlas polskich strojów ludowych ; cz. 3. Śląsk ; z. 3., a: Gustaw Fierla: Strój Lachów Śląskich. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1969, s. 19, seria: Atlas polskich strojów ludowych. cz. 3, Śląsk ; z. 4.
  6. a b Marek Skawiński: Góralszczyzna Polska. Związek Podhalan Oddział Górali Śląskich. [dostęp 2010-10-24].
  7. M. Dembiniok, 2010, s. 47

Bibliografia[edytuj]

  • Wałasi cieszyńscy. W: Marian Dembiniok: O Góralach, Wałachach, Lachach i Jackach na Śląsku Cieszyńskim. REGIO, 2010. ISBN 978-80-904230-4-6.

Linki zewnętrzne[edytuj]