Wacław Grzybowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wacław Grzybowski
Wacław Grzybowski.PNG
Data i miejsce urodzenia 4 kwietnia 1887
Zamiechów (Podole)
Data i miejsce śmierci 30 września 1959
Paryż
Ambasador RP w Związku Sowieckim
Okres urzędowania od 1 lipca 1936
do 17 września 1939

Wacław Grzybowski (ur 4 kwietnia 1887 w Zamiechowie na Podolu - zm. 30 września 1959 w Paryżu), polski dyplomata i filozof, współpracownik Kazimierza Bartla. Studiował we Florencji[1]. Przed przewrotem majowym sekretarz związanej z Józefem Piłsudskim „kanapowej" Partii Pracy (powstałej z Klubu Pracy), grupującej kilkunastu posłów i senatorów z różnych formacji politycznych, głównie z PSL „Wyzwolenie"[2], wolnomularz[3].

Później był posłem II RP w Pradze w latach 1927-1935 i ambasadorem w Moskwie od lipca 1936 do 17 września 1939.

Na stanowisku ambasadora w Moskwie zastąpił Juliusza Łukasiewicza, specjalistę od spraw sowieckich, byłego wieloletniego naczelnika Wydziału Wschodniego MSZ[4]. W Moskwie misja Grzybowskiego przypadła na przełomowy w polityce europejskiej okres (1936-1939). Sytuację w ZSRR w końcu 1938 oceniał następująco (wobec wiceministra Szembeka): Związek Radziecki słabnie, a problem rosyjski dojrzewa. W końcu 1938 r. stał na stanowisku, że "w zakresie problemu rosyjskiego osobiście stoi na stanowisku naszej granicy z roku 1772"[5].

Grzybowski niewłaściwie interpretował pakt Ribbentrop–Mołotow, a wydarzenia z 17 września 1939 r. były dla niego wielkim zaskoczeniem[6]. W 29 sierpnia 1939 r. raportował do Warszawy, że wspomniany pakt „znacznie odciążył” sytuację, w jakiej znalazła się Polska[7], i sugerował, że Ribbentrop podpisał pakt tylko dlatego, by nie wyjeżdżać z Moskwy z pustymi rękoma[8].

17 września 1939 roku pomiędzy 2 a 3 w nocy wezwany pilnie do Komisariatu Spraw Zagranicznych w Moskwie Wacław Grzybowski otrzymał od zastępcy Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych Władimira Potiomkina notę dyplomatyczną, w której ZSRR uzasadniał agresję na Polskę stwierdzeniem o zaprzestaniu istnienia państwa polskiego. Potiomkin przeczytał mu notę (uzgodnioną wcześniej z Niemcami) o rzekomym „rozpadzie państwa polskiego” i krokach podjętych przez ZSRR w celu „wzięcia pod swoją opiekę” Ukraińców i Białorusinów zamieszkujących terytorium Polski. Grzybowski wykazał kłamliwość i niezgodność przytoczonej argumentacji „z prawem cywilizowanych narodów”. W odpowiedzi usłyszał, że rząd polski i dowództwo armii „uciekli” do Rumunii. Gdy polski dyplomata powtórnie zaprotestował przeciwko nieprawdzie i słownictwu Potiomkina oraz powołał się na obowiązujący do 1945 r. polsko-sowiecki pakt o nieagresji, usłyszał w odpowiedzi: „Jeśli nie ma rządu polskiego, to nie ma też żadnego paktu o nieagresji”. Odpowiedział: „Rozumiem, że moim obowiązkiem jest zawiadomić mój rząd o agresji, która prawdopodobnie już się rozpoczęła, ale nie zrobię nic więcej”. Grzybowski noty nie przyjął[9]. Faktycznie o godzinie 4 w nocy, Armia Czerwona uformowana w dwa fronty - białoruski i ukraiński, mające w swoim składzie siedem armii, liczących według szacunkowych liczb od 600 tysięcy do 1 miliona żołnierzy w pierwszej linii, uderzyła na polską granicę wschodnią[10].

Po próbie zakwestionowania immunitetu dyplomatycznego przez władze ZSRR opuścił w październiku 1939 wraz z polskim personelem dyplomatycznym terytorium ZSRR, po bezpośredniej interwencji dziekana korpusu dyplomatycznego w Moskwie, ambasadora III Rzeszy Friedricha von Schulenburga. Od 1939 r. do śmierci przebywał na emigracji, biorąc czynny udział w emigracyjnym życiu politycznym. Zmarł w Paryżu.[11]

Przypisy

  1. Polacy we Florencji
  2. Stanisław Sierpowski, Stanisław Żerko, Dzieje Polski w XX wieku, t. 3 Rządy autorytarne, 2002, ISBN 83-88841-00-9
  3. Ludwik Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928. Warszawa 1984, s. 364.
  4. Na placówce w Moskwie w latach 1933-1936.
  5. Dariusz Matelski, Dylematy polityki zagranicznej Józefa Becka w latach 1932-1939, [w:] Problemy bezpieczeństwa Polski w XXI wieku. Red. Wiesław Hładkiewicz i Marek Szczerbiński, Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski 2009, s. 243-281.
  6. Marek Kornat, Posłowie i ambasadorzy polscy w Związku Sowieckim (1921–1939 i 1941–1943) Polski Przegląd Dyplomatyczny, Issue no. 5(21)/2004
  7. Eugeniusz Guz, Września 1939 mogło nie być? Tygodnik "Przegląd" nr 37/2005
  8. Tadeusz Jurga, Bzura 1939, s. 14 Dom Wydawniczy Bellona, z serii Historyczne Bitwy
  9. Damian Markowski, Bić się czy nie? Dylemat wobec sowieckiej agresji 17 września 1939 roku Magazyn Historyczny „Mówią Wieki
  10. Małgorzata Niklewicz, 17 września - bez szans na zwycięstwo Raport Polska.pl, 2004-09-16
  11. Polacy w Paryżu