Wacław Makowski (lotnik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wacław Makowski
Ilustracja
pułkownik pilot pułkownik pilot
Data i miejsce urodzenia 30 października 1897
Jelec (Rosja)
Data i miejsce śmierci 11 czerwca 1986
Manchester w stanie Massachusetts (USA)
Przebieg służby
Lata służby 1918-1933 i 1939-1947
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Roundel of Poland (1921-1993).svg Siły Powietrzne
Jednostki 11 Eskadra Wywiadowcza,
1 Eskadra Wywiadowcza,
1 Pułk Lotniczy,
1. Polska Szkoła Pilotażu,
300 Dywizjon Bombowy,
Stacja lotnicza RAF Lindholme
Stanowiska Szef Wydziału Technicznego w Departamencie Aeronautyki M. S. Wojsk.,
Zastępca Dowódcy Lotnictwa ds. Technicznych,
Dowódca 1. Polskiej Szkoły Lotniczej w Hucknall,
Dowódca 300. Dywizjonu Bombowego „Ziemi Mazowieckiej”,
Komendant stacji lotniczej RAF Lindholme,
Oficer łącznikowy Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych przy Dowództwie Lotnictwa Bombowego RAF Bomber Command,
Oficer łącznikowy Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych przy Dowództwie Lotnictwa Transportowego RAF Transport Command
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa
Późniejsza praca ekspert lotniczy
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Medal Lotniczy Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii Komandor Orderu Korony Rumunii Oficer Orderu Orła Białego (Serbia) Order Świętego Aleksandra (Bułgaria) Order Trzech Gwiazd IV klasy (Łotwa) Order Krzyża Orła III Klasy (Estonia) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (Komandor - wojskowy) Distinguished Flying Cross (Wielka Brytania)

Wacław Makowski herbu Jelita (ur. 30 października 1897 w Jelcu w Rosji, zm. 11 czerwca 1986 w Manchester w USA) – pułkownik pilot Wojska Polskiego, inżynier, dyrektor Polskich Linii Lotniczych LOT, pierwszy dowódca 300 Dywizjonu Bombowego „Ziemi Mazowieckiej”.

Młodość i początek służby wojskowej[edytuj]

Był synem lekarza Tytusa Makowskiego i Heleny z domu Billi. Dzieciństwo i młodość spędził w Machnówce na Ukrainie oraz w Kijowie gdzie ukończył Szkołę Realną św. Katarzyny zdając maturę w wieku niespełna siedemnastu lat. W 1914 r. zaraz po wybuchu I wojny światowej podjął studia w Kijowskim Instytucie Politechnicznym. Podczas nauki zaczął działać w polskim ruchu niepodległościowym. Studia przerwało powołanie do carskiej armii w lipcu 1916 r. Początkowo wyznaczony do II batalionu studenckiego w Carycynie, kontynuował naukę w Szkole Piechoty dla studentów w Peterhofie, którą ukończył w styczniu 1917 r. Promowany do stopnia praporszczyka, został skierowany do 8 batalionu kolejowego na front południowo-zachodni, gdzie po raz pierwszy miał okazję zetknąć się z lotnictwem i nawiązać kontakty z oficerami korpusu powietrznego. W wyniku wybuchu rewolucji i postępującego rozpadu carskiej armii wyjechał do Warszawy i pod koniec 1918 r. chcąc służyć w lotnictwie zgłosił się ochotniczo do Wojska Polskiego.

Początek kariery lotniczej[edytuj]

W styczniu 1919 r. został zaliczony na listę oficerów lotnictwa, mianowany na podporucznika i skierowany na teoretyczny kurs oficerów lotniczych w Warszawie, a następnie w maju na kurs w I Niższej Szkole Pilotów w Krakowie. Ukończył ją w lipcu 1919 r. po niespełna sześciu miesiącach nauki jako pierwszy uczeń wyszkolony w szkole. Przeniesiony następnie do Warszawy pełnił funkcję pilota w Oficerskiej Szkole Obserwatorów Lotniczych zaliczając w ten sposób wyższy kurs pilotażu i zostając tym samym pierwszym pilotem wojskowym wyszkolonym od podstaw w niepodległej Polsce.

Udział w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj]

1 Września 1919 r. został skierowany do 11 Eskadry Wywiadowczej stacjonującej w Dojlidach pod Białymstokiem. 23 Stycznia 1920 r. eskadra przeszła do Torunia w związku z wyzwoleniem Pomorza. W lutym 1920 r. został mianowany porucznikiem. W marcu objął dowództwo eskadry, którą następnie przeniesiono na front północny k. Dźwińska. W maju 1920 r. przeszedł do 1 Eskadry Wywiadowczej na skutek połączenia jednostek. Na początku sierpnia eskadra otrzymała w Warszawie nowe angielskie samoloty Bristol F.2B Fighter, które początkowo nie mogły być użyte z uwagi na brak instrukcji obsługi i będących tego konsekwencją wypadków, po których wydano zakaz lotów. Po uzyskaniu zgody przełożonych sam wypróbował samolot, opanował pilotaż i przeszkolił eskadrę. W sierpniu 1920 r. odznaczył się atakami szturmowymi przy wspieraniu przeprawy polskiej kawalerii przez Niemen. Został wówczas zestrzelony, lecz udało mu się szczęśliwie wylądować. Wyróżnił się również we wrześniu, odnajdując na tyłach nieprzyjaciela zagubiony polski oddział majora Bernarda Monda. Wojnę polsko-bolszewicką zakończył jako szef pilotów w 1 Eskadrze Wywiadowczej, otrzymując wysokie odznaczenia – Srebrny Krzyż Virtuti Militari oraz Krzyż Walecznych.

Studia inżynierskie oraz służba w wojskowym nadzorze technicznym[edytuj]

Po wojnie kontynuował studia na Politechnice Lwowskiej, gdzie w 1922 r. zaliczył półdyplom, a następnie po uzyskaniu rządowego stypendium ukończył w 1924 r. prestiżową École supérieure d’aéronautique et de constructions mécaniques w Paryżu uzyskując dyplom inżyniera lotniczego. Po powrocie do kraju otrzymał przydział do Centrali Odbiorczej Wydziału Zaopatrzenia Departamentu Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych. Został przydzielony do Ekspozytury Odbiorczej (Wojskowego Nadzoru Technicznego) Nr 1 w Lublinie przy wytwórniach lotniczych Zakładów Mechanicznych Plage i Laśkiewicz w Lublinie oraz Podlaskiej Wytwórni Samolotów w Białej Podlaskiej. Kontrolował produkcję samolotów, oraz pełnił funkcję pilota doświadczalnego. W niedługim czasie został szefem ekspozytury w Lublinie. Kontrolował produkcję samolotów licencyjnych Potez XV, Potez XXV i Potez XXVII, a następnie rodzimych konstrukcji – Lublin R-VIII i R-X, oraz pełnił funkcję pilota doświadczalnego, m.in. oblatał 270 remontowanych i wyprodukowanych samolotów Potez. 3 maja 1926 roku został mianowany majorem ze starszeństwem z 1 lipca 1925 roku i 7. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[1].

W marcu 1928 r. dokonał oblotu prototypu samolotu Lublin R-VIII, na początku 1929 r. przeprowadził próby w locie prototypu samolotu Lublin R-X, a w lecie 1931 r. uczestniczył w próbach prototypu samolotu Lublin R-XIIIB. W 1929 r. został szefem Wydziału Technicznego w Dowództwo Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych|Departamencie Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych]]. 27 kwietnia 1929 roku został przeniesiony do Wojskowego Zakładu Zaopatrzenia Aeronautyki na stanowisko kierownika Centrali Odbiorczej[2].

Działalność lotnicza w latach 1925-1939[edytuj]

Brał udział w licznych wizytach zagranicznych polskich samolotów wojskowych, oraz czynnie działał w lotnictwie sportowym, uczestnicząc w zawodach i rajdach, pełniąc funkcję członka Zarządu oraz Komitetu Sportowego Aeroklubu RP. W lipcu 1925 r. wziął czynny udział w grupowym przelocie samolotów Potez XV z Paryża do Warszawy przez Alpy pod dowództwem gen. Włodzimierza Ostoji-Zagórskiego. W sierpniu 1928 r. wziął udział w II Locie Małej Ententy i Polski wokół Bałkanów (lot długości 3112 km). Podczas III Lotu Małej Ententy i Polski w 1929 r. był komisarzem sportowym z ramienia Polski. W 1929 r. Opracował projekt wstępny samolotu sportowego PWS-50, który został zbudowany w 1930 r. i uczestniczył w międzynarodowych zawodach lotniczych Challenge 1930. 25 sierpnia 1929 r. wraz z mechanikiem Bolesławem Wiemanem wykonał na samolocie Lublin R-X przelot bez lądowania z Poznania do Barcelony (1800 km) w celu nawiązania kontaktu między Powszechną Wystawą Krajową w Poznaniu a Wystawą Iberyjsko-Amerykańską w Barcelonie. W lecie 1934 r. wykonał wraz z sekretarzem generalnym Aeroklubu RP ppłk. obs. Bogdanem J. Kwiecińskim na samolocie RWD-5, lot sprawdzający przed zawodami Challenge 1934 trasą planowanych zawodów wokół Europy i przez Afrykę Północną (9500 km). Był członkiem zarządu Związku Polskich Inżynierów Lotniczych oraz wiceprezesem (1932-39) Zrzeszenia Polskiego Przemysłu Lotniczego.

Praca w Polskich Liniach Lotniczych LOT[edytuj]

W styczniu 1930 r. przyjął propozycję kierowania Polskimi Liniami Lotniczymi LOT, w których pełnił funkcję dyrektora do marca 1939 r. Z dniem 30 kwietnia 1930 r. został przeniesiony w stan nieczynny na 12 miesięcy[3]. Z dniem 30 kwietnia 1931 r. przedłużono mu stan nieczynny na przeciąg 12 miesięcy[4]. Z dniem 30 kwietnia 1932 r. przedłużono mu stan nieczynny na dalsze 12 miesięcy[5][6]. Z dniem 31 lipca 1933 roku został przeniesiony w stan spoczynku z równoczesnym przeniesieniem ewidencyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I[7].

W czasie swojej pracy w PLL LOT poprzez wydajne zarządzanie znacząco przyczynił się do rozwinięcia siatki połączeń, unowocześnienia floty, a także ograniczenia państwowych dotacji. LOT pod jego dyrekcją stał się symbolem nowoczesności i niepisanym ambasadorem Polski w całej Europie, a nawet na Bliskim Wschodzie. Z jego inicjatywy LOT zakupił nowoczesne samoloty pasażerskie Douglas DC-2, Lockheed L-10 Electra i Lockheed L-14H Super Electra oraz zmodernizował system szkolenia wprowadzając symulatory lotu oraz system naprowadzania do lądowania bez widoczności ziemi. W 1938 r. za zgodą władz dokonał (jako dowódca i pierwszy pilot wraz z załogą w składzie: Zbigniew Wysiekierski, Alfons Rzeczewski, Szymon Piskorz, Jerzy Krassowski) przelotu długości 24 850 km nowo zakupionym samolotem Lockheed L-14H Super Electra o numerze rej. SP-LMK z Burbank k. Los Angeles w USA przez Meksyk, Panamę, Peru, Chile, Argentynę, Brazylię, Ocean Atlantycki, Senegal, Maroko, Tunezję, Włochy do Warszawy. Przelot był próbą dla planowanej w 1940 r. regularnej linii Warszawa – Ameryka Południowa. Dyrektor Makowski został ostatnim przedwojennym prezydentem IATA – Międzynarodowego Zrzeszenia Przewoźników Powietrznych. Za wybitne zasługi dla rozwoju lotnictwa komunikacyjnego został uhonorowany m.in. przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restitutia oraz Orderem Oficera Legii Honorowej.

Dalsza służba wojskowa oraz udział w II wojnie światowej[edytuj]

W marcu 1939 r. został powołany z powrotem do wojska na funkcję zastępcy dowódcy Lotnictwa do spraw technicznych z zadaniem nadzoru nad przemysłem lotniczym. Oddelegowany do Wielkiej Brytanii współorganizował zakup samolotów bojowych. Po wybuchu wojny zajmował się ewakuacją polskiego personelu lotnictwa przez Rumunię do Francji. 8 grudnia 1939 r. przybył wraz z pierwszym transportem polskich lotników do Eastchurch w Anglii. Po odbyciu instruktorskiego kursu pilotażu w Central Flying School na lotnisku RAF Upavon został dowódcą 1. Polskiej Szkoły Pilotażu w Hucknall jako instruktor-pilot w stopniu Wing Commandera (ppłk.). Przeznaczony na dowódcę przyszłego polskiego dywizjonu bombowego prowadził szkolenie załóg na samolotach Fairey Battle. W czerwcu 1940 r. tworzony dywizjon przeniesiono do ośrodka treningowego No. 18 Operational Training Unit (OTU) na stacji RAF Bramcote. 1 lipca 1940 r. Wacław Makowski został dowódcą pierwszego polskiego dywizjonu lotniczego w Wielkiej Brytanii – 300. Dywizjonu Bombowego „Ziemi Mazowieckiej”. W sierpniu jednostkę przesunięto na lotnisko RAF Swinderby. W połowie września dywizjon rozpoczął bombardowanie portów francuskich ze względu na niemieckie przygotowania do inwazji, biorąc tym samym symboliczny udział w Bitwie o Anglię. Latał również operacyjnie dowodząc m.in. pierwszemu polskiemu zgrupowaniu bombowemu, które zbombardowało 23 marca 1941 r. Berlin. Dywizjonem dowodził do 18 lipca 1941 r., gdy został polskim komendantem stacji lotniczej RAF Lindholme – bazy polskich dywizjonów bombowych 304. i 305. W maju 1942 r. został awansowany do stopnia pułkownika i oddelegowany do Dowództwa Lotnictwa Bombowego RAF Bomber Command jako oficer łącznikowy Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych, a następnie od sierpnia 1943 r. jako oficer łącznikowy Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych przy Dowództwie Lotnictwa Transportowego RAF Transport Command. W połowie 1943 r. zaproponowano mu objęcie stanowiska Dowódcy Polskich Sił Powietrznych, lecz go nie przyjął z uwagi na tarcia personalne w dowództwie. W marcu 1944 r. został powołany przez premiera polskiego rządu na uchodźstwie na członka Komitetu Komunikacji Lotniczej w Państwowej Radzie Lotnictwa RP, przygotowującej plan odbudowy polskiego lotnictwa po wojnie. Z jego inicjatywy polskie dywizjony bombowe przenoszono do zadań transportowych, by w ten sposób przygotować kadrę dla polskich linii lotniczych na okres powojenny. Pod koniec wojny został komendantem stacji lotnictwa transportowego w Chedburgh koło Newmarket, w skład której wchodziło 100 polskich załóg z 40 samolotami Handley Page Halifax, utworzonych specjalnie z myślą służby w lotnictwie komunikacyjnym wyzwolonej Polski. Wojnę zakończył z wysokimi odznaczeniami otrzymując m.in. Krzyż Walecznych oraz Krzyż Komandorski Orderu Imperium Brytyjskiego.

Lata powojenne[edytuj]

W 1947 r. po rozwiązaniu Polskich Sił Powietrznych przez dwa lata był dowódcą obozu Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia, zajmując się przystosowaniem personelu lotnictwa do życia cywilnego. Był jednym z organizatorów i pierwszym prezesem „Samopomocy Lotniczej” (w 1953 roku organizacja ta została przekształcona w „Stowarzyszenie Lotników Polskich”). W wyniku przeżyć wojennych porzucił lotnictwo. Zamieszkał w Nottingham i zajął się wytwarzaniem wyrobów ze srebra oraz hodowlą pieczarek, co stało się źródłem utrzymania jego i rodziny.

Praca eksperta lotniczego i działalność polonijna[edytuj]

W 1951 r. zaproponowano mu pełnienie funkcji doradcy technicznego w dziedzinie lotnictwa z ramienia Organizacji Narodów Zjednoczonych. Przez czternaście lat działał jako ceniony ekspert lotniczy ICAO – Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego[potrzebny przypis] w Iranie, Nepalu, Tunezji, Maroku, Mali, Górnej Wolcie, Mauretanii, Gwinei i Afganistanie. W Afganistanie miał szczególny wkład w utworzenie pierwszej narodowej linii lotniczej Ariana Afghan Airlines oraz portu lotniczego w Kandaharze. Stał się znany jako autor „Dziesięciu zaleceń dla doradców technicznych”. Po przejściu na emeryturę w 1965 r. osiadł w Kanadzie, gdzie działał aktywnie w organizacjach polonijnych mając na celu utworzenie programu stypendialnego dla polskiej młodzieży. Publikował w paryskiej „Kulturze”. Napisał wspomnienia o dużej wartości historycznej. Kilkakrotnie odwiedził Polskę, za każdym razem odwiedzając również LOT, który był mu bardzo bliski i którym interesował się do późnej starości. Zmarł 11 czerwca 1986 r. w Manchester w stanie Massachusetts (USA). Zgodnie z jego ostatnią wolą, prochy zostały podzielone i spoczęły w miejscowości Rockburn w Kanadzie, na cmentarzu polskich lotników w Newark w Wielkiej Brytanii[8], na cmentarzu rodzinnym w USA oraz na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie[9].

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Książki[edytuj]

  • Wacław Makowski opisał swoje barwne wspomnienia w książce pt. „Cywil w wojsku – wspomnienia z życia i wojen”, opublikowanej przez Wydawnictwo ZP Grupa Sp. z o.o. w czterech częściach: Cz.I i II (1 tom) wydano w 2010 r. ​ISBN 9788361529873​ oraz Cz. III i IV (2 tom) wydano w 2012 r. ​ISBN 9788363324056​.

Ciekawostki[edytuj]

Przypisy

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 18 z 3 maja 1926 roku, s. 126.
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 128.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 224.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 246.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 440.
  6. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 228, 440 tu podano, że pozostawał w dyspozycji szefa Departamentu Aeronautycznego Ministerstwa Spraw Wojskowych.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 183.
  8. Sekcja SLP – 310-S East Section.
  9. Kwatera C18 Rząd C20 Grób 1/2/3.
  10. a b c d e f g h i j k l Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 456.
  11. M.P. z 1939 r. Nr 140, poz. 331.
  12. a b Niestrawski 2013 ↓.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 436.
  14. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 286.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 21 marca 1928 r.

Bibliografia[edytuj]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
  • Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
  • Cynk Jerzy B. Polskie Siły Powietrzne w wojnie 1939-1943 Tom I Wyd. AJ-Press Gdańsk 2001, ​ISBN 9788372370891​.
  • Cynk Jerzy B. Polskie Siły Powietrzne w wojnie 1943-1945 Tom II Wyd. AJ-Press Gdańsk 2002, ​ISBN 9788372371003​.
  • Krzystek Tadeusz Jerzy, Krzystek Anna, Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1947 łącznie z pomocniczą służbą kobiet (PLSK-WAAF)”, Wyd. Stratus, Sandomierz 2012, ​ISBN 9788361421597​.
  • Ku czci poległych lotników. (Red). Romeyko Marian Księga pamiątkowa. Wyd. Wydawnictwo komitetu budowy pomnika poległych lotników. Warszawa 1933.
  • Mariusz Niestrawski: Makowski Wacław. Portal infolotnicze.pl, 2013-09-13. [dostęp 2017-08-24]. ISSN 2084-5073.
  • Makowski Wacław, Cywil w wojsku – wspomnienia z życia i wojen Cz. I i II, Wyd. ZP Grupa, Warszawa 2010, ​ISBN 9788361529873​.
  • Makowski Wacław, Cywil w wojsku – wspomnienia z życia i wojen Cz. III i IV, Wyd. ZP Grupa, Warszawa 2012, ​ISBN 9788363324056​.
  • Mikulski Mieczysław, Glass Andrzej Polski Transport Lotniczy 1918-1978 Wyd. WKiŁ Warszawa 1980
  • Słownik Biograficzny Techników Polskich z.6, 1995, s. 89-91
  • Zieliński J, Wójcik W. „Lotnicy-kawalerowie orderu wojennego Virtuti Militarii” Wyd. Adam Marszałek Warszawa-Toruń 2005, ​ISBN 9788374412438​.

Linki zewnętrzne[edytuj]