Wacław Sierpiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Waclaw Sierpinski
1928
1928
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 14 marca 1882
Warszawa, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 21 października 1969
Warszawa, Polska

Wacław Franciszek Sierpiński (ur. 14 marca 1882 w Warszawie, zm. 21 października 1969 tamże) – polski matematyk, jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej i twórców polskiej szkoły matematycznej.

Pozostawił olbrzymi dorobek naukowy, obejmujący, poza wieloma książkami, 724 prace i komunikaty, 113 artykułów i 13 skryptów. Prace te dotyczyły teorii liczb, analizy matematycznej, ogólnej i opisowej teorii mnogości, topologii mnogościowej, teorii miary i kategorii oraz teorii funkcji zmiennej rzeczywistej. Szczególne znaczenie mają jego prace na temat pewnika wyboru i hipotezy continuum.

Biografia[edytuj]

Młodość[edytuj]

Urodził się w rodzinie Konstantego, lekarza, i Ludwiki z Łapińskich. W 1900 ukończył V Gimnazjum Klasyczne w Warszawie i rozpoczął studia na Wydziale Fizyko-Matematycznym Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Studia ukończył w roku 1904, uzyskując stopień kandydata nauk i złoty medal za pracę z teorii liczb na temat podany przez prof. G. F. Woronoja, a od jesieni został mianowany nauczycielem matematyki i fizyki w IV Gimnazjum Żeńskim. Uczestniczył w strajku szkolnym w 1905, porzucił pracę i wyjechał do Krakowa.

Grób Wacława Sierpińskiego w Warszawie

Początki kariery naukowej[edytuj]

W 1906 uzyskał stopień doktora filozofii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego na podstawie pracy O sumowaniu szeregu ∑ m2+n2≤x f(m2 +n2) (jego promotorem był botanik Edward Janczewski-Glinka). Po powrocie do Warszawy uczył w polskich szkołach średnich prywatnych, w Seminarium Nauczycielskim w Ursynowie oraz wykładał matematykę na Wyższych Kursach Naukowych, będących odpowiednikiem nieoficjalnego Uniwersytetu Polskiego w Warszawie.

W 1907 wyjechał na kilkumiesięczne studia do Getyngi, gdzie zetknął się z Constantinem Carathéodorym. W styczniu 1908 został członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a w lipcu habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim na podstawie prac z teorii liczb i rozpoczął tam w 1909 wykłady z teorii mnogości jako osobnego przedmiotu, początkowo na stanowisku docenta.

We wrześniu 1910 otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego, został kierownikiem II Katedry Matematyki. W latach 1910-1914 wydał pierwsze swoje książki: Teoria liczb niewymiernych, Zarys teorii mnogości, Teoria liczb. Prace te zostały nagrodzone przez Akademię Umiejętności w Krakowie, która wybrała go w 1917 swoim członkiem korespondentem.

I wojna światowa[edytuj]

Wybuch I wojny światowej zastał go z rodziną na Białorusi w majątku teściów, Poznajowie. Jako poddany austriacki został internowany w Wiatce. Dzięki staraniom matematyków moskiewskich zezwolono mu w 1915 na przyjazd do Moskwy. Wówczas nawiązał przyjaźń i współpracę z Mikołajem Łuzinem, z którym opublikował 8 wspólnych prac. W Wiatce i Moskwie napisał I tom Analizy Matematycznej dedykując tę pracę reaktywowanemu polskiemu Uniwersytetowi Warszawskiemu.

W lutym 1918 przez Finlandię i Szwecję wrócił do Polski i przez semestr letni 1918 wykładał na Uniwersytecie Lwowskim, a od jesieni 1918 wykładał już na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w kwietniu 1919 otrzymał nominację na profesora zwyczajnego.

Wojna polsko-bolszewicka[edytuj]

W czasie wojny polsko bolszewickiej pracował w Wydziale II Radiowywiadu Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Generalnego Naczelnego Dowództwa kierowanym przez Jana Kowalewskiego, razem m.in. ze Stefanem Mazurkiewiczem i Stanisławem Leśniewskim brał udział w łamaniu sowieckich szyfrów.

Okres międzywojenny[edytuj]

W roku 1920 Sierpiński wspólnie z Zygmuntem Janiszewskim i Stefanem Mazurkiewiczem założyli „Fundamenta Mathematicae” – pierwsze w świecie specjalistyczne czasopismo matematyczne poświęcone teorii mnogości, jej zastosowaniom oraz logice matematycznej.

W 1921 Polska Akademia Umiejętności powołała go na członka czynnego i obdarzyła nagrodą za „Fundamenta Mathematicae”.

W latach międzywojennych prowadził czynne życie naukowe, wydał 8 nowych książek, dwie broszury oraz 7 podręczników szkolnych pisanych wspólnie ze Stefanem Banachem i Włodzimierzem Stożkiem.

Od 1931 roku pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (aż do jego wcielenia do PAN w 1952 roku). Był organizatorem i prezesem I Kongresu Matematyków Słowiańskich w Warszawie w 1929. Brał także udział jako delegat PAU w Międzynarodowych Kongresach Matematycznych w Toronto (1924), Bolonii (1928), Zurychu (1932) i Oslo (1936).

II wojna światowa[edytuj]

Wybuch II wojny światowej zastał go w Warszawie. W okresie okupacji pracował formalnie jako urzędnik magistratu polskiego w Warszawie. Równocześnie nadal prowadził działalność dydaktyczną, wykładając w podziemnym uniwersytecie. Nie przerwał także pracy naukowej. Niektóre spośród licznych jego prac były publikowane w Sprawozdaniach Akademii Papieskiej w Rzymie; napisał też Zasady algebry wyższej (1946). W październiku 1944 mieszkanie Sierpińskich zostało spalone, wraz z nim cenna biblioteka. Po przejściu przez obóz w Pruszkowie w lutym 1945 dotarł do Krakowa.

Okres powojenny[edytuj]

Przez semestr letni 1945 wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim, jesienią wrócił na swą katedrę do Warszawy i wznowił wydawanie Fundamenta Mathematicae. W 1948 rozpoczął pracę w Państwowym Instytucie Matematycznym, a po przekształceniu tegoż w Instytut Matematyczny PAN objął w 1953 przewodnictwo Rady Naukowej Instytutu i piastował je do 1967. W latach 1956-1969 był redaktorem naczelnym wznowionego po przerwie wojennej pisma Acta Arithmetica. Był sygnatariuszem Listu 34 (protestu przeciw cenzurze), później po represjach władzy wobec jego sygnatariuszy, był jednym z dziesięciu sygnatariuszy innego listu do The Times, zawierającego stwierdzenie, że w Polsce nie było represji, i dyskredytującego Radio Wolna Europa. Przeszedł na emeryturę z instytutu i uniwersytetu w 1960.

Uczniowie[edytuj]

Wśród jego uczniów byli m.in. Stefan Mazurkiewicz, Stanisław Ruziewicz, Kazimierz Kuratowski, Kazimierz Zarankiewicz, Otto Nikodym, Adolf Lindenbaum, Jerzy Spława-Neyman, Władysław Ślebodziński, Bronisław Knaster, Stanisław Saks, Antoni Zygmund, Adolf Lindenbaum, Karol Borsuk, Stefania Braunówna, Edward Szpilrajn-Marczewski, Antoni Wakulicz, Jerzy Browkin, Andrzej Rotkiewicz i Andrzej Schinzel.

Członkostwo w akademiach i towarzystwach naukowych[edytuj]

Polskie[edytuj]

Zagraniczne[edytuj]

  • członek Towarzystwa Geograficznego w Limie (od 1928, od 1932 członek honorowy), Serbskiej Akademii Nauk (od 1932), Rumuńskiej Akademii Nauk (od 1932, członek honorowy od 1934), Królewskiego Towarzystwa Naukowego w Liège (od 1934), Bułgarskiej Akademii Nauk (od 1934), Jugosłowiańskiej Akademii Nauk (od 1938), włoskiej królewskiej akademii nauk fizycznych i matematycznych w Neapolu (członek korespondent od 1939)[1]. Accademia dei Lincei w Rzymie (od 1947), paryskiej Akademii Nauk (od 1948), Niemieckiej Akademii Nauk w Berlinie (od 1950), Akademii Nauk w Nowym Jorku (od 1959), Czechosłowackiej Akademii Nauk (od 1960), Holenderskiej Akademii Nauk (od 1961), Międzynarodowej Akademii Filozofii Nauki (od 1961, wiceprezes w latach 1962-1965), Papieskiej Akademii Nauk (od 1968).

Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1925)
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1951)
  • Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1957)
  • Sztandar Pracy I klasy (1951)
  • Krzyż Orderu Korony Rumunii II klasy (1930)
  • węgierski Krzyż Zasługi II klasy (1932)
  • Krzyż Oficerski Legii Honorowej (1933)
  • Krzyż Komandorski Legii Honorowej (1958)
  • bułgarski Order Zasługi Cywilnej II klasy (1939)

Doktoraty honoris causa[edytuj]

Nagrody[edytuj]

  • Nagroda Akademii Umiejętności (1911, 1913, 1917)
  • Nagroda Polskiej Akademii Umiejętności (1921)
  • Nagroda miasta Warszawy (1929, 1954)
  • Nagroda im. Stefana Banacha (1946)
  • Nagroda Państwowa I stopnia (1951)
  • nagroda Fundacji A. Jurzykowskiego (1968)

Inne[edytuj]

Decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej w 1976 roku imieniem Wacława Sierpińskiego został nazwany krater Sierpiński na Księżycu.

Miejsce spoczynku[edytuj]

Pochowany na warszawskich Powązkach w Alei Zasłużonych.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Wyróżnienie uczonego polskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 37 z 16 lutego 1939. 
  2. Odznaczenie uczonego polskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 25 z 1 lutego 1939. 

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]