Wacław Stachiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wacław Teofil Stachiewicz
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 19 listopada 1894
Lwów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 12 listopada 1973
Montreal, Kanada
Przebieg służby
Lata służby 1914-1946
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).pngArmia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki Sztab Główny
Sztab Naczelnego Wodza
Stanowiska szef Sztabu Głównego
szef Sztabu Naczelnego Wodza
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Odznaka „Za wierną służbę”
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Order Korony Jugosłowiańskiej I klasy Order Krzyża Orła I Klasy (Estonia) Order Lwa Białego III Klasy (Czechosłowacja) Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Symboliczny grób Wacława Teofila Stachiewicza na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Wacław Teofil Stachiewicz (ur. 19 listopada[1] 1894 we Lwowie, zm. 12 listopada 1973 w Montrealu) – generał dywizji Wojska Polskiego, szef Sztabu Głównego (1935–1939), pisarz wojskowy, wolnomularz, członek loży wolnomularskiej Tomasz Zan w Wilnie[2].

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Był uczniem V Gimnazjum we Lwowie. Jerzy Kirchmayer tak scharakteryzował przyszłego generała: „Wacek był tylko o rok starszy ode mnie. Delikatnego zdrowia, mniej przystojny od swego starszego rodzeństwa, wyróżniał się nieprawdopodobnymi postępami w naukach. Z roku na rok miewał na świadectwach tylko stopnie bardzo dobre i celujące z odznaczeniem. Stopień dobry uważałby za klęskę. Mówiono o nim, że jest najlepszym uczniem nie tylko w V gimnazjum, do którego uczęszczał, ale w ogóle w całym Lwowie. Wacek cierpiał na bóle głowy i wujostwo Teofilowie obawiali się, że powodem tego jest zbyt forsowna nauka. Dlatego byli radzi, ilekroć mogli go przywieźć na Pasieki. Bawiliśmy się wówczas w Indian, dzielnych Osagów i złych Pawnisiów, w Wołodyjowskich, Longinusów i Kmiciców. Były to kochane czasy”.

Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia w zakresie geologii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. W 1912 wstąpił do Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, w którym ukończył szkołę podoficerską i niższą oficerską. Z racji posiadanego wykształcenia specjalizował się w wykorzystywaniu kartografii i topografii dla potrzeb wojskowych.

Służba w Legionach Polskich i C.K. Armii[edytuj]

Po wybuchu I wojny światowej, w sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Dowodził plutonem w V batalionie 1 Pułku I Brygady Legionów. 9 października 1914 awansowany do stopnia podporucznika. Następnie na dwa miesiące oddelegowany do tworzenia struktur niepodległościowej organizacji na terenie Królestwa Polskiego. W lutym 1915 przeniesiony do 5 Pułku Legionów, w którym walczył na froncie dowodząc 4 kompanią. Został ranny w bitwie pod Konarami w maju 1915. W Legionach pełnił m.in. funkcje dowódcy batalionu i adiutanta (szefa sztabu) pułku. W marcu 1917 ukończył Kurs Oficerów Sztabu Generalnego przy Inspektoracie Polskich Sił Zbrojnych w Warszawie.

Po kryzysie przysięgowym w sierpniu 1917 został wcielony do armii austriackiej w stopniu sierżanta i odkomenderowany na front włoski. W marcu 1918 na rozkaz Komendanta Głównego POW, Edwarda Śmigłego-Rydza, zdezerterował z frontu i dotarł do Warszawy, gdzie objął stanowisko szefa sztabu Komendy Naczelnej nr I POW.

Służba w Wojsku Polskim[edytuj]

W odrodzonym Wojsku Polskim pełnił funkcje szefa Oddziału I i zastępcy szefa sztabu Dowództwa Okręgu Generalnego Warszawa, oficera łącznikowego Naczelnego Dowództwa WP przy Dowództwie III Korpusu Armii Polskiej we Francji, szefa wydziału w Departamencie I Ministerstwa Spraw Wojskowych, szefa Sekcji Organizacyjnej w Oddziale I Sztabu MSWojsk. Podczas ofensywy sowieckiej, w maju 1920 został szefem Oddziału I, a następnie II Sztabu Armii Rezerwowej gen. Sosnkowskiego. Pełnił tam także funkcje oficera operacyjnego.

Po rozwiązaniu Armii Rezerwowej wrócił do ministerstwa jako szef Sekcji Organizacyjnej, a następnie Wydziału Organizacyjnego Oddziału I Sztabu Generalnego WP. W październiku 1921 rozpoczął studia w Wyższej Szkole Wojennej (Ecole Superieure de Guerre) w Paryżu i odbył staż liniowy we Francji. Do kraju wrócił w styczniu 1924 i objął stanowisko asystenta w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. 3 listopada 1925 przesunięty został ze stanowiska asystenta na stanowisko wykładowcy[3]. W kwietniu 1926 objął stanowisko szefa Oddziału I Sztabu Generalnego. 25 czerwca 1927 został mianowany I oficerem sztabu Inspektoratu Armii[4]. Następnie, został skierowany do służby liniowej. Od stycznia 1928 był dowódcą 27 Pułku Piechoty w Częstochowie. 28 stycznia 1929 mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 1 Dywizji Piechoty Legionów w Wilnie. 12 grudnia 1933 mianowany dowódcą 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie[5].

26 stycznia 1935 Prezydent RP, na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, awansował go do stopnia generała brygady. Była to ostatnia nominacja generalska podpisana przez Marszałka Piłsudskiego.

5 czerwca 1935 Prezydent RP mianował go szefem Sztabu Głównego WP. Został jednym z najbliższych współpracowników nowego generalnego inspektora sił zbrojnych, gen. dyw. Edwarda Śmigłego-Rydza. Na tym stanowisku podjął intensywne prace nad opracowaniem planu przebudowy i modernizacji wojska, nadzorował prace nad nowym planem mobilizacyjnym oraz koordynował prace nad planem wojny z Rosją (Plan Wschód), a od 4 marca 1939 także z Niemcami (Plan Zachód).

W okresie II RP został osadnikiem wojskowym w powiecie kosowskim[6].

W momencie wybuchu wojny automatycznie objął stanowisko szefa Sztabu Naczelnego Wodza, marsz. Śmigłego-Rydza. Po ewakuacji Naczelnego Wodza do Brześcia, gen. Stachiewicz pozostał w Warszawie do 9 września w celu koordynacji obrony linii środkowej Wisły, po czym dołączył do sztabu w Brześciu. Na rozkaz Naczelnego Wodza, 18 września 1939 przekroczył ze sztabem granicę rumuńską, gdzie został internowany w Stanic-Prahova koło Ploeszti. W styczniu 1940 uciekł z internowania i przez Bukareszt trafił do Jugosławii gdzie na rozkaz gen. Kukiela udał się do Algieru.

Na skutek nacisków gen. Sikorskiego został internowany przez władze francuskie w Algierze. 6 listopada 1943 został wezwany przez nowego Naczelnego Wodza, gen. Kazimierza Sosnkowskiego do Londynu, gdzie jednak przebywał do końca wojny bez jakiegokolwiek przydziału. Po wojnie, w grudniu 1946 został zdemobilizowany.

W grudniu 1948 przeniósł się do Kanady, do Montrealu, gdzie poświęcił się pracy pisarskiej i badawczej nad polskimi przygotowaniami do wojny. Naczelny Wódz, gen. broni Władysław Anders mianował go generałem dywizji ze starszeństwem z 1 stycznia 1964. Zmarł w Montrealu 12 listopada 1973 i został tam pochowany.

W 2004 został patronem Dyżurnej Służby Operacyjnej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Rodzina[edytuj]

Syn Teofila, lekarza, i Anieli z Kirchmayerów (stryjecznej siostry Kazimierza Kirchmayera, ojca Jerzego). Brat Marii i Juliana.

Jego żoną była Wanda z d. Abraham (siostra gen. Romana Abrahama), miał dwóch synów (Bogdana i Juliusza) i córkę (Ewę).

Awanse[edytuj]

  • chorąży – 29 września 1914
  • podporucznik – 5 marca 1915
  • porucznik – 2 lipca 1915
  • kapitan
  • major
  • podpułkownik – 11 czerwca 1920 zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w piechocie, „w grupie byłych Legionów Polskich”, 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty
  • pułkownik Sztabu Generalnego – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i 31. lokatą w korpusie oficerów piechoty[7]
  • generał brygady – 26 stycznia 1935 ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 1. lokatą w korpusie generałów[8]
  • generał dywizji – ze starszeństwem z 1 stycznia 1964 w korpusie generałów

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Publikacje[edytuj]

  • Wierności dochować żołnierskiej, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 1998, ISBN 83-86678-71-2, 832.
  • Pisma, Tom I: Przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939, Instytut Literacki, Paryż 1977
  • Pisma, Tom II: Rok 1939, Instytut Literacki, Paryż 1979
  • Z relacji szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Zasadnicze decyzje Naczelnego Wodza w ciągu kompanii wrześniowej W: Wrzesień 1939 w relacjach i wspomnieniach, wybór i oprac. Mieczysław Cieplewicz, Eugeniusz Kozłowski, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07709-6, ss. 54-77

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Kryska Karski i Żurakowski, Strzałkowski oraz Cieplewicz i Kozłowski, a także Rocznik Oficerski 1932 r., jako datę urodzenia podają 19 listopada, natomiast Stawecki i inne źródła, w tym Lista oficerów dyplomowanych z 1931 r. i Rocznik Oficerski 1928 r. podają datę 18 listopada
  2. Cezary Leżeński, Legiony to braterska nuta... czyli od Legionów do masonów, Wolnomularz Polski, nr 40, listopad-grudzień 2003, s. 15.
  3. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 121 z 17.11.1925 r.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 17 z 25 czerwca 1927 roku, s. 184.
  5. Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 12.12.1933 r., Dziennik Pers. MSWojsk. Nr 2 z 26.01.1934 r., s.
  6. Osadnicy wojskowi – lista kompletna. kresy.genealodzy.pl. [dostęp 10 kwietnia 2015]. s. 188.
  7. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 131 z 17.12.1924 r.
  8. Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 1 z 26.01.1935 r.
  9. a b c d e f g h i j k Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 689.
  10. Dekret Wodza Naczelnego L. 3423 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 43, s. 1722)
  11. 10 listopada 1938 „za wybitne zasługi w służbie wojskowej” M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
  12. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928
  13. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921-1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 29. [dostęp 2015-04-10].
  14. „Za męstwo i osobistą odwagę okazane w walce z nieprzyjacielem w obronie Ojczyzny”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1836 z 12 lipca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1209)
  15. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928
  16. FredF. Puss FredF. (red.), Eesti tänab 1919-2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, s. 155, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).
  17. Wysokie odznaczenia dla polskich gości. „Nowy Kurjer”, s. 2, Nr 205 z 4 września 1936. 
  18. Dekoracja polskich oficerów orderami Legii Honorowej. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 84 z 15 kwietnia 1937. 
  19. Decyzja Naczelnika Państwa L. 3625.22 G. M. I. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 8, s. 250)

Bibliografia[edytuj]

  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991, s. 62
  • Stawecki Piotr, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08262-6, ss. 317-318
  • Waldemar Strzałkowski, Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r., Stachiewicz Wacław Teofil (1898-1973) w: Jurga Tadeusz, Obrona Polski 1939, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1990, wyd. I, ISBN 83-211-1096-7, ss. 823-824
  • Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 r.), Sztab Główny WP, Warszawa 1931
  • Wrzesień 1939 w relacjach i wspomnieniach, wybór i oprac. Mieczysław Cieplewicz, Eugeniusz Kozłowski, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07709-6, s. 52-53
  • Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych
  • Roczniki Oficerskie 1924, 1928 i 1932 rok
  • Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917,
  • Jerzy Kirchmayer, Pamiętniki, Książka i Wiedza, Warszawa 1975, wyd. III, s. 33
  • Archiwum Juliana Stachiewicza (brata Wacława) w zbiorach Instytutu Piłsudskiego