Wacław Szalewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wacław Szalewicz
pułkownik artylerii pułkownik artylerii
Data i miejsce urodzenia 13 maja 1895
Niepracha
Data i miejsce śmierci 1 listopada 1978
Kraków
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Jednostki 5 Pułk Ułanów Zasławskich
I Dywizjon 216 Pułku Artylerii Polowej Ochotników Kresowych → 2 Pułk Artylerii Polowej,
9 Dywizjon Artylerii Konnej,
3 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów,
13 Kresowa Dywizja Piechoty,
13 Brygada Piechoty
Stanowiska dowódca baterii,
dowódca pułku,
dowódca dywizjonu,
dowódca piechoty dywizyjnej,
dowódca brygady
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Niepodległości Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej

Wacław Szalewicz herbu Szaława (ur. 13 maja 1895 w folwarku Niepracha, zm. 1 listopada 1978 w Krakowie) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego, kawaler Krzyża Złotego i Srebrnego Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pomnik pierwszego dowódcy dywizjonu, ppłk. Artura Buola w Baranowiczach w 1930. Na schodach od lewej: dowódca węgierskiej artylerii konnej gen. László Magasházy i dowódca polskiego 9 dak, ppłk Wacław Szalewicz

Urodził się 13 maja 1895[1][2] w folwarku[3] Niepracha (powiat lidzki, ówczesne Imperium Rosyjskie, późniejszy powiat lidzki II RP) jako syn[4] Józefa Anzelma Szalewicza herbu Szaława (1857–1917)[5] i Teresy z domu Berdowskiej (1863–1932)[6]. Miał siostrę Helenę (1897–1986)[7] i brata Stanisława (1899–1919, zginął walcząc w szeregach Samoobrony Ziemi Lidzkiej)[8]. Wacław Szalewicz kształcił się w Korpusie Kadetów w Połocku, gdzie zdał maturę w 1913, po czym podjął studia na Wydziale Mechanicznym Państwowego Instytutu Politechnicznego w Sankt Petersburgu im. Piotra Wielkiego[9].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Został zweryfikowany w stopniu kapitana artylerii. W maju 1919 został dowódcą IV dywizjonu 2 pułku artylerii polowej wielkopolskiej (późniejszy 17 pułk artylerii polowej)[10]. Dywizjon przemianowano wkrótce na II, a sam kpt. Szalewicz na własną prośbę zwolniony został z Sił Zbrojnych Polskich byłego zaboru pruskiego[11]. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej w szeregach 5 pułku Ułanów Zasławskich[12]. Rozkazem z 7 sierpnia 1920 ministra spraw wojskowych otrzymał zlecenie organizacji dywizjonu artylerii ochotniczej przy baterii zapasowej 16 pułku artylerii polowej w Grudziądzu, który został nazwany I dywizjon 216 pułku artylerii polowej Ochotników Kresowych[13] w składzie Wojska Litwy Środkowej. Za udział w wojnie otrzymał Order Virtuti Militari[14]. Został awansowany na stopień majora artylerii z starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[15][16]. W 1923, 1924 był p.o. zastępcy dowódcy swojej jednostki macierzystej, przemianowanej na 29 pułk artylerii polowej, garnizonującego w Grodnie[17][18]. Został awansowany na stopień podpułkownika artylerii z starszeństwem z dniem 1 lipca 1925[19]. Od 1928 do 1932 pełnił funkcję dowódcy 9 dywizjonu artylerii konnej w garnizonie Baranowicze[20][21]. Został awansowany na stopień pułkownika artylerii z starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932[22]

Od 1932 sprawował stanowisko dowódcy 3 pułku artylerii lekkiej Legionów w garnizonie Zamość[23][12][24]. Został awansowany do stopnia pułkownika artylerii. W Zamościu był prezesem obwodowej Ligi Morskiej i Rzecznej[24]. W 1938 został przeniesiony do służby w Katowicach[24]. Zamieszkiwał tam w kamienicy przy ulicy Powstańców 26[25].

Po wybuchu II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej jako dowódca piechoty dywizyjnej 13 Kresowej Dywizji Piechoty, stacjonującej w Równem i funkcjonującej w składzie Korpusu Interwencyjnego[1][24][26][27]. Kierując 13 Brygadą Piechoty podjął nieudaną próbą odbicia Tomaszowa Lubelskiego[1][24][28]. Został wzięty przez Niemców do niewoli i był osadzony w obozie jenieckim Oflag II C Woldenberg i pełnił tam funkcję (naj)starszego obozu[1][24][29][30][31]. Od 15 sierpnia 1942 do 31 marca 1944 sprawował stanowisko Najstarszego Obozu[32]. Na terenie obozu prowadził Instytut Rosyjski, w ramach którego nauczano języka i organizowano bibliotekę i który został zlikwidowany przez władze obozu po ataku Niemiec na ZSRR z połowy 1941[33]. Później wnioskował do gen. Juliusza Rómmla o odznaczenie bojowe uczestników ucieczek z obozu II C; 13 kwietnia 1967 Ministerstwo Obrony Narodowej PRL zatwierdziło odznaczenie Orderem Virtuti Militari jeńców obozu[34].

Po wojnie pracował w Wojewódzkim Zjednoczeniu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Krakowie[1]. Przez wiele lat był prezesem Koła Woldebnberczyków w Krakowie oraz pełnił funkcję członka zarządu okręgu ZBoWiD w Krakowie[1]. Był autorem wspomnień pt. Organizacja i walki odtworzonej 13 Dywizji (Brygada) Piechoty Kresowej pod Chełmem, Hrubieszowem, Tomaszowem Lubelskim, Krasnobrodem i Terespolem[35]. 3 maja 1977 został mianowany przez samozwańczego Prezydenta Wolnej Polski na Wychodźstwie (z lat 1972–1990) Juliusza Nowinę-Sokolnickiego na stopień generała brygady

Zmarł 1 listopada 1978 w Krakowie[1][36][37]. Był żonaty od 1920 z Heleną (1900–1975[38]), miał córkę Marię (1921–1981)[1][39]. Wszyscy troje zostali pochowani w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera wojskowa 10A)[1][36].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Wacław Szalewicz. Nekrologi. „Dziennik Polski”. Nr 251 (10, 11), 4/5 listopada 1978. 
  2. Roczniki Oficerskie 1928, 1932 podawały datę urodzenia 14 maja 1895.
  3. Niepracha, folwark. radzima.net. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  4. Wacław Szalewicz h. Szaława. sejm-wielki.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  5. Józef Anzelm Szalewicz h. Szaława. sejm-wielki.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  6. Teresa Berdowska. sejm-wielki.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  7. Helena Szalewicz h. Szaława. sejm-wielki.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  8. Stanisław Szalewicz h. Szaława. sejm-wielki.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  9. Wacław Szalewicz. Wspomnienie. Gazeta Wyborcza, 1997-05-19. [dostęp 2015-04-02].
  10. Stanisław Więckowski, Historja 17 pułku artylerii polowej (2 p.a.l. wlkp.) 1919-1920 oraz kronika dziesięciolecia., 1931.
  11. Rozkaz dowództwa Głównego Wojsk Polskich b. zaboru pruskiego nr 215, 26 sierpnia 1919.
  12. a b c Jerzy Garbaczewski. 5 Pułk Ułanów Zasławskich: szkic historyczny w 1921 r.: uzupełnienie. „Rocznik Mińsko Mazowiecki”, s. 55, Zeszyt 4 / 1997-1998. 
  13. Henryk Spaltenstein: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920. T. 29 Pułk Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, s. 21.
  14. Polish Order of the Virtuti Militari Recipients 1792-1992 – S2 (ang.). feefhs.org. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  15. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 815.
  16. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 739.
  17. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 771.
  18. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 691.
  19. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 450.
  20. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 423.
  21. 9 Dywizjon Artylerii Konnej. 26puw.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  22. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 176.
  23. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 671.
  24. a b c d e f g h Andrzej Kędziora: Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia. zamosciopedia.pl, 28 sierpnia 2013. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  25. Książka telefoniczna. s. 226. [dostęp 2015-04-02].
  26. Witold Jarno. 45. Pułk Strzelców Kresowych w obronie Tomaszowa Mazowieckiego we wrześniu 1939 r.. „Przegląd Nauk Historycznych”, s. 128, 130, 141, Nr 2 z 2012. 
  27. Polska Obrona Przeciwlotnicza. Centralne Archiwum Wojskowe. s. 453. [dostęp 2015-04-02].
  28. Ryszard Najczuk: 73. rocznica bitew pod Tomaszowem Lubelskim. 2012-09-18. [dostęp 2015-04-02].
  29. Historia obozu. muzeum.dobiegniew.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  30. Zadrucie, czyli dzieje obozu jenieckiego – Oflag II C Woldenberg (1940–1945). histor.republika.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  31. Elżbieta Anioła, Marzena Teterus: Obój jeniecki Oflag IIC Wodlenberg. 2009-11-04. [dostęp 2015-04-02].
  32. Stanisław Mastalski: Polski samorząd jeniecki a niemieckie władze obozowe. W: Oflag IIC Woldenberg. Wspomnienia jeńców. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 26-27. ISBN 83-05-11162-8.
  33. Edmund Ginalski, Stefan Kotarski: Koła fachowe i kursy oraz praca indywidualna w obozie. W: Oflag IIC Woldenberg. Wspomnienia jeńców. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 219. ISBN 83-05-11162-8.
  34. Witold Stefan Wróblewski: Ucieczki. W: Oflag IIC Woldenberg. Wspomnienia jeńców. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 169. ISBN 83-05-11162-8.
  35. Archiwalia / Kolekcje \ Archiwum b. Komisji Historycznej ZBoWiD. sowiniec.com.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  36. a b Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Wacław Szalewicz. rakowice.eu. [dostęp 2018-05-05].
  37. Według błędnych źródeł 1 września 1978. Wacław Szalewicz h. Szaława. sejm-wielki.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015]. Polski Słownik Biograficzny zeszyt 191 (tom 46/4). dlanauki.pl. [dostęp 2 kwietnia 2015].
  38. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Helena Szalewicz. rakowice.eu. [dostęp 2018-05-05].
  39. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Maria Szalewicz. rakowice.eu. [dostęp 2018-05-05].
  40. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410
  41. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 9, s. 111, 19 marca 1934. 
  42. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 12 z 3 marca 1926 r.
  43. Henryk Spaltenstein: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920. T. 29 Pułk Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, s. 35, 36.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]