Walenty Wójcik (żandarm)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Walenty Wójcik (ur. 4 lutego 1893 w Trzebcach, zm. 17 października 1940 w Londynie) – polski legionista, żandarm, chorąży Wojska Polskiego, wieloletni przyboczny Józefa Piłsudskiego, współtwórca Muzeum Józefa Piłsudskiego w warszawskim Belwederze, ochroniarz Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Walenty Wójcik (pierwszy z lewej) podczas służby u boku Józefa Piłsudskiego w 1929 r.

Urodzony 4 lutego 1893 w Trzebcach w gmimie Wielgomłyny w powiecie noworadomskim, syn Idziego (rolnika) i Balbiny z Mrozińskich małżonków Wójcików. Około 1910 wyjechał do Szwajcarii, gdzie pracował w fabryce cygar. W Zurychu zaangażował się w działalność niepodległościową w Polskiej Partii Socjalistycznej i w Związku Strzeleckim, w którym zetknął się z Józefem Piłsudskim[1].

W sierpniu 1914 wstąpił w Krakowie do Legionów Polskich. Ze swym oddziałem (2 pułkiem piechoty wchodzącym z czasem w skład II Brygady) przeszedł cały szlak bojowy aż do walk na Wołyniu w 1915, zyskując uznanie przełożonych i podkomendnych. Pierwszy awans, ze stopnia starszego żołnierza do stopnia kaprala, miał miejsce w grudniu 1914. W 1915 awansowano go do stopnia plutonowego, co było wyrazem uznania za zdobycie placówek z rąk żołnierzy rosyjskich. Został wówczas także za to odznaczony austrowęgierskim srebrnym medalem za waleczność. W 1916 po złamaniu ręki wycofano go z frontu i przeniesiono do Biura Werbunkowego Legionów Polskich w Radomsku (wówczas Noworadomsku), gdzie był komendantem sekcji, w skład której wchodziły posterunki werbunkowe w Maluszynie, Żytnie, Kobielach Wielkich i Wielgomłynach. W związku z kryzysem przysięgowym w 1917 musiał uciec i przez dłuży czas ukrywać się. Pod koniec 1917 trafił do Ostrowa (dziś Ostrów Mazowiecka), gdzie wstąpił do Żandarmerii Wojskowej. Po przeszkoleniu przeniesiono go do Warszawy, tam w listopadzie 1918 wziął udział w rozbrajaniu niemieckich żołnierzy[2].

W międzyczasie 3 listopada 1918 w kościele św. Lamberta w Radomsku zawarł małżeństwo z radomszczanką Stanisławą Cyranowską (1898-1977)[3], z którą miał dwoje dzieci: Halinę Marię (1919-2006) i Zbigniewa Stanisława (1922-2014), wybitnego historyka i piłsudczyka[4].

Po wojnie znalazł się w szeregach 1 Dywizjonu Żandarmerii Wojskowej, z którym związał się na cały okres międzywojenny. Pod koniec 1918 awansował do stopnia wachmistrza, a następnie do stopnia tytularnego starszego wachmistrza. W grudniu 1922, po zabójstwie Prezydenta RP Gabriela Narutowicza, przydzielono go do osobistej ochrony Marszałka Józefa Piłsudskiego, który wycofywał się wówczas z życia publicznego do dworku w Sulejówku. Towarzyszył mu w wyjazdach do Warszawy i w podróżach po Polsce. Z czasem został dowódcą żandarmskiej części jego ochrony. Z racji swoich obowiązków wziął u jego boku udział w przewrocie majowym 1926 roku. Po powrocie Piłsudskiego do władzy nadal był jednym z zaufanych ludzi Marszałka, ochraniał go, pilnował posiłków, był opiekunem jego belwederskiego mieszkania, szykował mu mundury, a także stworzył w Belwederze prywatne Muzeum Marszałkowskie, w którym znalazły się pamiątki Józefa Piłsudskiego i dary od społeczeństwa. Był najważniejszym z ochroniarzy, dlatego adiutant Marszałka nazwał go „prawdziwym królem” wśród żandarmów belwederskich[5], poetka Kazimiera Iłłakowiczówna określiła go mianem „wiernego Wójcika”[6], mówiono o nim również „nieodostępny Wójcik”[7]. Ze względu na wyjątkową rolę u boku Piłsudskiego można go określić mianem przybocznego. W związku z tym jego postać często pojawiała się na publikowanych wówczas zdjęciach, we wspomnieniach, artykułach, poezji, czy żartach. W 1929 awansował do stopnia starszego wachmistrza. Ok. 1932 wybudował w Sulejówku swój własny dom – „Willę Angorę”. W 1935 po śmierci Józefa Piłsudskiego w kondukcie pogrzebowym w Warszawie i Krakowie szedł w szpalerze przy samej trumnie[2].

W kolejnych miesiącach awansował do stopnia chorążego (zapewne w grudniu 1935), opiekował się Belwederem i pełnił rolę nieformalnego sekretarza wdowy – Aleksandry Piłsudskiej. W latach 1936–1939 był intendentem w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze (tzw. Muzeum Belwederskie), czyli trzecią osobą w pracowniczej hierarchii, współtworząc tym samym placówkę poświęconą Marszałkowi[2][8].

Za swoją służbę był wielokrotnie odznaczany: w 1923 podwójnym nadaniem Krzyża Walecznych i rumuńskim Krzyżem Serviciul Credincios, który dostał przy okazji rewizyty rumuńskiej pary królewskiej u Józefa Piłsudskiego, w 1928 Brązowym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1920 oraz Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, w 1929 orderem Polonia Restituta (jako pierwszy w historii podoficer), w 1931 Krzyżem Niepodległości II klasy, a w 1938 Srebrnym Krzyżem Zasługi i srebrnym Medalem Za Długoletnią Służbę[1].

We wrześniu 1939 ewakuował z Muzeum Belwederskiego pamiątki po Marszałku Piłsudskim, w tym jego mundur. W Bukareszcie dołączył do transportu pozostałych eksponatów wywiezionych z tej placówki, które następnie przy jego udziale zostały przepakowane, wywiezione z Rumunii i we Francji oddane pod opiekę Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza. Tam został przydzielony do jego Gabinetu Wojskowego, w którym był odpowiedzialny za ochronę głowy polskiego państwa. Po upadku Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie kontynuował swą służbę przy Prezydencie. 14 października 1940, na skutek niemieckiego nalotu na Londyn, w czasie pełnienia swoich obowiązków został poważnie ranny. Zmarł 17 października 1940 w Londynie, pośmiertnie odznaczony trzecim nadaniem Krzyża Walecznych i pochowany na londyńskim St. Mary’s Roman Catholic Cemetery w Kensal Green[2][9].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Upamiętniony dwoma tablicami – w kościele św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu, którą w latach 80. ufundowali jego potomkowie oraz w kościele w Wielgomłynach, gdzie została odsłonięta 17 października 2015 z inicjatywy Mariusza Kolmasiaka[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Mariusz Kolmasiak, „Król żandarmów”. Biografia Walentego Wójcika, przybocznego Marszałka Piłsudskiego, Radomsko 2013, 130-131..
  2. a b c d e Mariusz Kolmasiak, Wójcik Walenty (1893–1940)[w:] Radomszczański Słownik Biograficzny, t. I, Radomsko 2017, 210–212..
  3. Archiwum Parafii św. Lamberta w Radomsku, Księga Małżeństw, 1918, akt nr 166.
  4. Mariusz Kolmasiak, Wójcik Zbigniew Stanisław (19222014) [w:] Słownik Biograficzny Archiwistów Polskich, t. III, Warszawa 2017, s. 264–266.
  5. M. Lepecki, Pamiętnik adiutanta Marszałka Piłsudskiego, Warszawa 1988, s. 81, 86.
  6. K. Iłłakowiczówna, Legenda o Marysi w Belwederze [w:] Wiersze o Marszałku Piłsudskim 1912–1935, Warszawa 1936, s. 72–75.
  7. J. Grzędziński, Maj 1926. Kartki z pamiętnika, Warszawa 1936, s. 28.
  8. Mariusz Kolmasiak, Belweder 1818-2018, Warszawa 2018, s. 186.
  9. Z. Wójcik, Ludzie Belwederu, „Magazyn Rzeczpospolita” 1997, nr 22, s. 25.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]